۲
PNAZAR

زندگی و روزگار مردی که دائره‌المعارف زنده و گویای زنبورداری ایران است

داستان برند «عسل رضویان» از گذشته دور تا امروز (1)
داستان برند «عسل رضویان» از گذشته دور تا امروز (1)
سید محمد رضویان را می‌توان به معنای واقعی مدیری لایق و کارآزموده و مردی اثرگذار در صنعت زنبورداری ایران نامید، او همواره منشأ خیروبرکت برای این صنعت بزرگ بوده، خالق برندها و دستاوردهای بزرگی که زندگی‌اش را وقف زنبورداری ایران کرده است، به تعبیر کوتاه او دائره‌المعارف زنده و گویای زنبورداری ایران است.

به گزارش پایگاه خبری صنعت زنبورداری ایران، «سید محمد رضویان» یکی از اصیل‌ترین نام‌ها در صنعت زنبورداری ایران است. نام این بزرگ‌مرد به‌تنهایی می‌تواند یک برند معتبر افتخارآفرین برای صنعت زنبورداری ایران در دنیا باشد.

ایشان خالق قدیمی‌ترین برندهای عسل ایرانی ازجمله: «عسل گل و گیاه»، «عسل نجف‌آباد»، عسل «سید محمد رضویان»، «عسل محمد»، «عسل حکیم‌باشی»، «عسل گنجینه گل‌ها»، «عسل رضویان»، «عسل فردوس»، «عسل گنجینه طبیعت» هستند.

بسیاری از افراد و برندهای مهم صنعت عسل ایران در دامان این پیشکسوت بزرگ زنبورداری پرورش‌یافته و به نام و آوازه رسیدند. ایشان در طول بیش از 6 دهه فعالیت در این صنعت همواره منشأ خیروبرکت و تحولات بزرگ در این صنعت بودند و تمام همت، توان و مال خود را برای توسعه این صنعت وقف کردند.

استاد «سید محمد رضویان» علاوه بر اینکه برند «عسل نجف‌آباد» را به ایران و جهان شناساند، بدون چشم‌داشت در مسیری خداپسندانه به خلق چندین برند نام‌آور در این صنعت پرداخت و ده‌ها نیروی کارآمد و خبره برای این صنعت تربیت کرد.

به کشورهای مختلف دنیا سفر کرد و با مهم‌ترین مشاهیر عسل دنیا رفاقت کرده و رابطه برقرار کرد و تجربیات حاصل‌شده و علم خود را بدون توقع در اختیار همه اهالی این صنعت قرار داد.

حاج‌آقا رضویان، در کارگشایی و دستگیری از اهالی این صنعت زبانزد خاص و عام است و بسیاری از اهالی این صنعت، زنبورداران و صاحبان صنایع بسته‌بندی و فرآوری، پیشرفت خود را مدیون رهنمودها و کمک‌های این مرد کارآفرین و خیرخواه می‌دانند.

«سید محمد رضویان» دستاوردهای بی‌نظیری ازجمله پایه‌گذاران فعالیت صنفی و تشکیل اتحادیه‌ها و تعاونی‌ها در کشور، اصلاح نژاد و واردات ملکه، پایه‌گذاری تولید و شناسایی عسل‌های تک‌گل در ایران، آموزش، تربیت و کادر سازی در صنعت زنبورداری، شناساندن عسل ایران به بزرگان این صنعت در جهان و نیز تلاش برای تسهیل صادرات و رهاسازی این صنعت از تک‌محصولی با تحقیق و تلاش برای تولید و فرآوری سایر فرآورده‌های زنبورعسل نظیر؛ گرده گل، بره موم، ژل رویال و زهر زنبور را در کارنامه درخشان خود دارد و ایشان از پایه‌های تصمیم‌گیری‌های کلان در تحول و توسعه این صنعت هستند.

استاد رضویان ابداً علاقه‌ای به بیان دستاوردهایش و یا مطرح‌شدن ندارد و همیشه تأکید دارد که این موفقیت‌ها در کنار تلاش‌های فرزندانشان سید احمد، سید روح‌الله، سید محسن و سید مهدی و فعالیت مؤثر و عالی همکارانی همچون جناب آقای علی چمی و سرکار خانم جولایی و سایر همکاران دلسوز این مجموعه حاصل‌شده است.

به گزارش عسلنا، در ادامه معرفی برندهای موفق و مؤثر صنعت زنبورداری ایران، برای معرفی «مجتمع زنبورداری و بسته‌بندی عسل رضویان» و آشنایی با برندهای موفق این مجموعه با جناب آقای سید روح‌الله رضویان، فرزند بزرگوار استاد رضویان و مدیر موفق این مجموعه خوش‌نام و قدیمی که نقش مهمی نیز در توسعه این برندها داشته و از کارشناسان مجرب این صنعت است، به گفتگو نشستیم:

عسلنا: جناب رضویان از پدر بزرگوارتان و ورود ایشان به صنعت زنبورداری بگویید؟

پدرم (سید محمد رضویان) پیشکسوت صنعت زنبورداری، در رشته متالوژی در هند تحصیل کردند و به‌عنوان اولین مهندسان و تکنسین‌های خبره در شرکت ذوب‌آهن اصفهان مشغول شدند، ایشان سال‌ها مسئول کوره بلند ذوب‌آهن، از کلیدی‌ترین و سخت‌ترین قسمت‌های شغلی این اَبَرکارخانه بودند.

پدرم به دلیل علاقه به زنبورداری و اینکه پدربزرگم هم در این کار مشغول بود و به‌نوعی شغل زنبورداری، حرفه‌ی آبا و اجدادی ما بود، از شرکت ذوب‌آهن در اواخر دهه 40 جدا شدند... حدوداً بین سال‌های 1345 تا 1348 بود که پدربزرگم نیز در این سال‌ها، به کشاورزی و زنبورداری اشتغال داشت.

از همان سال 48 پدرم وارد حرفه زنبورداری شدند و از حدود سال 50 این فعالیت را به‌صورت حرفه‌ای و تخصصی با تهیه حدود 200 تا 300 کلنی زنبورعسل، پس از خروج از ذوب‌آهن، دنبال کردند.

اولین فعالیت و دستاورد مجموعه رضویان چه بوده است؟

آن زمان تولید عسل در ایران بسیار پایین بود و ایران خود واردکننده عسل از استرالیا، کانادا، آفریقای جنوبی و آمریکا بود و تفاوت زیادی ازنظر زنبورداری با اکنون‌که در ردیف بیشترین تولید در جهان هستیم، داشت. هنوز عسل هم آن‌چنان مصرفی در کشور نداشت و شناخته‌شده نبود، پدرم شروع به کار علمی و تخصصی در زمینه پرورش زنبور و تولید عسل کردند.

در بحث اصلاح نژاد، ایشان وارد یک کار تحقیقی جدی شدند، چراکه زنبورهای بومی ایران و نژاد موسوم به مدا (Meda) در آن زمان تولید خوبی نداشتند و به یک اصلاح نژاد یا واردات نژادی که با اقلیم ما مناسبت داشته باشد، نیاز بود.

پدرم شروع به تحقیقات و کار تخصصی با مرحوم استاد دکتر روستایی و حاج‌آقای باقرزاده به واردات ملکه از استرالیا و آمریکا پرداختند و شروع به اصلاح نژاد و مطالعه و تکثیر این‌گونه‌ها و بررسی بازخوردها کردند.

واردات ملکه مادر، تولید ملکه و فعالیت‌ها و تحقیقاتی که داشتند سبب بهبود و افزایش تولید عسل در کشور شد ولی مشتری چندانی برای این عسل‌ها وجود نداشت و هنوز واردات زیادی در بخش عسل داشتیم که این عسل مرغوب باید با آن‌ها رقابت کرده و جایگاه خود را پیدا می‌کرد و خیلی‌ها هنوز به مرغوبیت و اصالت این تولیدات و توان رقابت با عسل‌های خارجی ایمان نداشتند.

پس از توسعه تولید عسل با توجه به واردات عسل کشور از خارج، چگونه بازار فروش پیدا کردید؟

در این زمان پدرم و همکاران دست به بازاریابی گسترده برای پیدا کردن جایگاه در بین خریداران کردند ولی هنوز مجبور بودند که عسل خود را به‌صورت فله‌ای و در حلب‌های بزرگ بفروشند.

آن زمان ایران، تنها چند شهر به‌عنوان قطب عسل داشت، در تهران، منطقه دماوند و لواسان در شمال غربی کشور، اردبیل و در منطقه مرکزی کشور نیز نجف‌آباد و خوانسار از شهرهای عمده تولید عسل بودند که برای نخستین بار اقدام به تأسیس اتحادیه و تعاونی کردند.

پدرم (سید محمد رضویان) همچنین از پایه‌گذاران فعالیت صنفی و تشکیل اتحادیه‌ها و تعاونی‌ها در کشور بود و خود نیز چند دهه در مسئولیت‌های مختلف در این واحدهای صنفی خدمت کرد.

چالش بزرگ پدرم و گروهی که تقریباً به یک تحول در صنعت زنبورداری دست‌زده بودند، فروش محصولات بود. اگرچه تعداد کلنی‌های کشور زیاد نبود و میانگین برداشت از کلنی‌ها هم کم بود ولی مردم زیاد به خوردن عسل عادت نداشتند و رغبت زیادی نبود و مردم همان عسل‌های خارجی در بسته‌بندی شکیل را مصرف می‌کردند و استقبال از محصولات خارجی زیاد بود.

در این سال‌ها، پدرم دست به بازاریابی گسترده زدند و با همکاری یکی از دائی‌هایم که از تاجر هستند و اکنون در خارج اقامت دارند در تهران به دو واحد و برند تولیدی بزرگ آن زمان به نام‌های «شکلّی» و «برادران» معرفی شدند.

این دو برند معظم در آن زمان از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان عسل و لبنیات و به‌طورکلی فرآورده‌های صبحانه بودند و همچون امروز، در کشور از مهم‌ترین شرکت‌ها در این صنف شمرده می‌شدند.

اولین برند شما در آن زمان چه نام داشت و چگونه ایجاد شد؟

آن زمان «عسل نجف‌آباد» که اولین برند تولیدی ما بود به‌صورت حلبی هر کیلو 2 تومان بیشتر قیمت نداشت ولی مالکان شرکت‌های «شکلّی» و «برادران» زمانی که کیفیت و مرغوبیت عسل ما را دیدند، آن را تا دو برابر قیمت و تا کیلویی 5 تومان در اواسط دهه 50 خریدند و برای خریدهای بعدی هم تضمین دادند و بدین‌سان تولید عسل «رضویان» روی مدار افتاد و خرید آن تضمین شد.

کم‌کم پدرم به این فکر افتاد که برند و برچسب خود را داشته باشد و به‌صورت فله‌ای نفروشد، با کمک دائی‌ام و یکی از دوستان خوانساری خود (آقای حاج صادقیان) برندی به نام «عسل گل و گیاه» ایجاد کردند، آن زمان ثبت برند مشکلات و پیچیدگی‌های کنونی را نداشت و برچسب‌ها بسیار ساده بود، مثلاً برچسب برند «عسل گل و گیاه» برچسبی ساده با تصویری مشکی و نوشته‌های سبزرنگ بود.

کار بسته‌بندی تولیدات را در اصفهان و مشهد با برند «عسل گل و گیاه» آغاز کردند و از سال 1355 علاوه بر فروش محصولات به صنایع «شکلّی» و «برادران» و مشتریان سنتی دیگر، توزیع عسل در بسته‌بندی‌های کوچک‌تر (1 و 2 کیلویی) را در سطح شهرهای کشور شروع کردند.

استقبال خوب و بی‌نظیری هم شده بود و «عسل گل و گیاه» تولید مجموعه سید محمد رضویان کم‌کم جای خود را میان مشتریان به‌عنوان عسلی مرغوب و طبیعی باز کرد.

کار به‌طوری بالا گرفت و رشد کرد که نیاز بود کارگاه بزرگ‌تری نیز در نجف‌آباد ایجاد کنیم، این کارگاه که علاوه بر فرآوری و بسته‌بندی، یکی از مجموعه‌های بنکداری بزرگ و کلیدی کشور نیز بود با توجه به سابقه و اعتبار پدرم، انواع و اقسام عسل‌های مرغوب از زنبورداران شناخته‌شده نیز از سراسر کشور برای ما ارسال می‌شد و خریداران عمده نیز برای تهیه عسل کارگاه‌های بسته‌بندی خود طی چند دهه گذشته به این مرکز مراجعه می‌کردند.

از سایر انواع عسل که در مجتمع رضویان بسته‌بندی و عرضه می‌شد بگویید؟

بحث تک‌گل کردن عسل‌ها برای نخستین بار در سال‌های بعد انقلاب از ایده‌های مجموعه رضویان بود و خودم شخصاً از مدت 20 سال قبل روی این مقوله تحقیقات و بررسی دقیقی داشتم.

قبل از این در ایران تنها یک عسل چند گیاه و عسل‌هایی مثل گون گز و کُنار شناخته‌شده بود یا درنهایت عسل یونجه و گشنیز، ولی به‌صورت وسیع، کسی روی انواع عسل‌های تک‌گل و گیاهان شهدزای ایرانی کار نکرده بود با فعالیت‌های ما طعم بندی عسل ها به تنوع و گوناگونی رسید.

 در خصوص گستره تنوع عسل‌های ایرانی، پدرم تعریف می‌کرد در استان بوشهر به عسلی دست‌یافتیم که محلی‌ها به آن «عسل خلیلوک» می‌گفتند و این گیاه که عسل فوق با تغذیه زنبورها از آن به دست می‌آمد، استقبال زیادی نداشت

این عسل را زمانی که پدرم دیده بود، احساس کرده بود که می‌تواند خواص خوب و جالبی داشته باشد، ایشان این عسل را برای درمان رعشه و پارکینسون برای حضرت آیت‌الله منتظری برده بودند و در زمان کوتاهی بسیاری از عوارض ایشان رفع شده بود؛ یا پدربزرگم آن را در اختیار کسی قرار دادند که بی‌خوابی داشتند و مشاهده کردند که فردا صبح، نماز ایشان قضا شده بود.

مجموعه ما به‌صورت علمی و تحقیقی به خواص بسیار زیادی از عسل‌های تک‌گل دست‌یافت و بدون توقع این دستاوردهای تجربی را در اختیار همه مردم و زنبورداران قرارداد.

همین عسل «خلیلوک» را توانستیم تولید و بسته‌بندی کرده و برای درمان با قیمت مناسب و سودآوری خوبی در اختیار نیازمندان و بیماران قرار دهیم.

بسیاری از عسل‌های تک‌گل را به‌صورت بالینی و با کمک اطبای طب سنتی بر روی بیماران آزمایش کردیم و بررسی‌های دقیق میدانی انجام دادیم و بسیاری از این خواص و ویژگی‌ها را احصاء کردیم.

برای اولین بار در ایران بحث تفکیک عسل‌ها و تولید این عسل‌های تک‌گل را انجام دادیم و به مشتریان خاص و مراکز دارویی و درمانی که به ارزش این تولیدات واقف بودند، عرضه کردیم.

این فعالیت ما رفته‌رفته گسترش پیدا کرد و اکنون بیش از 40 نوع عسل تک‌گل در مجموعه تولیدی و زنبورداری رضویان، تولید و بسته‌بندی می‌شود و برای درمان‌ها و مصارف تخصصی روانه بازار می‌شود.

البته بسته به شرایط آب و هوایی و مراتع تولید این محصولات متغیر است و برخی از این گیاهان در برخی سال‌ها شهد دهی ندارند که به میزان بارش و نوسانات آب و هوایی مرتبط است.

پایان قسمت اول- ادامه دارد...
۲
۰