شناسایی و تعیین جذابیت گیاهان مورداستفاده زنبورعسل در اکوسیستم‌‌های کوهستانی کوهرنگ بختیاری

زنبورعسـل، بـرای اعمـال حیاتـی و تکثیـر، بـه شـهد و گـرده گیاهـان، نیازمنـد اسـت. انـرژی موردنیـاز زنبورعسـل، بیشـتر از قندهـای موجـود در شـهد و نیـاز پروتئینـی آن از گـرده، تأمیـن میشـود. عـلاوه بـر پروتئیـن، در گـرده گلهـا، مقادیـر قابل توجهـی چربـی و مـواد معدنـی وجـود دارد کـه نیـاز زنبورها را برطـرف میکنـد. همچنیـن، در شـهد گلهـا، مقـداری مـواد معدنـی و ویتامیـن وجـود دارد کـه کمبـود تغذیـه ای را جبـران میکنـد.

به طورکلـی، بیشـتر خـواص درمانـی محصـولات کنـدو و مـواد دارویی شناسایی شـده در عسـل، بـه منشـأ گیاهـی آن ارتبـاط دارد. بنابرایـن، موفقیـت در پـرورش و نگهـداری زنبورعسـل، بسـتگی بـه دانـش و اطلاعـات لازم در مـورد رفتـار و فعالیـت آن، اطلاعـات گیاه ً شناسـی، خصوصـا آگاهـی از انـواع گیاهـان دارویـی شـهد زا، گرده هـا، مناطـق انتشـار و دوره گلدهـی آنهـا، دارد.از ایـن رو، به منظـور بهره بـرداری صحیـح از قابلیت هـای مراتـع در راسـتای اسـتفاده از جنبه هایـی ماننـد زنبـورداری، نیـاز بـه تولیـد اطلاعـات جامـع و دقیـق درزمینه شـناخت پتانسـیل گیاهـان منطقـه در پـرورش و نگهـداری زنبورعسـل اسـت.

اطـلاع دقیـق زنبـورداری، از زمـان، نـوع و میـزان جذابیـت گیاهـان مورداسـتفاده زنبورعسـل و زمـان گلدهـی، میتوانـد بـه مدیریـت زنبـورداری ازجملـه تنظیـم و سـاماندهی زمـان کـوچ و امـکان تهیـه عسـل از گونه هـای خـاص گیاهـی، کمـک زیـادی نمایـد و درنهایـت در افزایـش تولیـد عسـل از کلنی هـای زنبورعسـل و ایجـاد اشـتغال مـردم شـهری و روسـتایی در ایـن حرفـه، مؤثـر واقع شـود.

گذشـته از آن، بـه دلیـل برداشـت بی رویـه گیاهـان دارویـی مراتـع در سـالهای اخیر، متأسـفانه نسـل این گیاهـان در معرض نابودی قرارگرفتـه اسـت. یکـی از راهکارهای مناسـب جهـت جلوگیری از انقـراض گیاهـان دارویـی، بـه دلیـل برداشـت بی رویـه از آنهـا، اسـتقرار کلنی هـای زنبورعسـل در مراتـع و گرده افشـانی گیاهـان توسـط زنبورعسـل می باشـد. بـا اسـتقرار کلنی هـای زنبورعسـل، عـلاوه بـر کمـک بـه ادامـه حیـات گیاهـان، به ویـژه گیاهـان دارویـی، میتـوان از خـواص آنهـا در محصـولات کنـدو، بهـره جسـت. قـدم اول در ایـن راه، شناسـایی گیاهـان موردعلاقـه زنبورعسـل و تعییـن میـزان جذابیـت آنهـا جهـت فعالیـت زنبورعسـل بـر روی آنهـا میباشـد.

هدف از انجام پژوهش حاضر که در سال 1400 در مجله علوم و فنون صنعت زنبورداری به چاپ رسیده است، شناسایی و تعیین جذابیت گیاهان مورد استفاده زنبورعسل در مراتع کوهستانی کوهرنگ بختیاری بود. به همین منظور، جمع‌‌آوری گونه‌‌های گیاهی، طی فصل رویش تا شعاع 1500 متری از محل استقرار کندوهای زنبورعسل، انجام شد. جذابیت گیاهان مورد استفاده زنبورعسل، با مدنظر قرار دادن سه معیار؛ زمان، تعداد زنبور و فاصله و تکیه‌ بر دانش بومی و تجربه زنبورداران، مشخص شد.

بر اساس نتایج، گونه‌‌های دارای جذابیت برای زنبورعسل، بین 60 تا 65 درصد ترکیب گیاهی را شامل می‌‌شوند که گیاهان با جذابیت عالی، خوب، متوسط و گیاهان دارای جذابیت کم، به ترتیب 79/11، 94/44، 49/4 و 76/38 درصد از سهم گونه‌‌ها در ترکیب گیاهی را تشکیل می‌‌دهند. دوره گل‌دهی اکثر گیاهان مورداستفاده زنبورعسل در مراتع منطقه، از اوایل خردادماه تا پایان مردادماه می‌‌باشد. همچنین تعداد 29 گونه مولد شهد (29/16 درصد)، تعداد 40 گونه مولد گرده (47/22) درصد و تعداد 110 گونه مولد شهد و گرده (79/61 درصد) در ترکیب گیاهی مراتع، پراکنش دارند. یافته‌‌های حاصل، قابل کاربرد در تعیین شایستگی رویشگاه‌‌های مرتعی، از حیث زنبورداری در طرح‌‌های مرتع‌داری چندمنظوره می‌‌باشد.

برای مشاهده کامل مقاله اینجا کلیک کنید.