افزایش نرخ تورم و قیمت نهادههای تولید از جمله شکر، منجر به رشد چشمگیر قیمت عسل تغذیهای در بازار شده است. این تغییر ناگهانی هرچند برای مصرفکنندگان فشار اقتصادی ایجاد میکند، اما از نگاه بلندمدت، فرصتی طلایی برای تولیدکنندگان عسل طبیعی و خالص فراهم آورده است. در شرایطی که قدرت خرید مردم کاهش یافته، حساسیت آنها نسبت به اصالت و کیفیت محصولات بیشتر میشود و این خود زمینهساز ارتقای استانداردهای تولید و عرضه خواهد شد.
خشکسالی و ضرورت دانشمحور شدن کوچها
تحلیل دادههای اقلیمی حکایت از آن دارد که در سال جاری، بسیاری از مراتع کشور از جمله نواحی زاگرس و البرز مرکزی با خشکسالی مواجه خواهند شد. در چنین شرایطی، زنبوردارانی موفق خواهند بود که دانش صحراشناسی را در دستور کار قرار دهند؛ به این معنا که شناخت دقیق پوشش گیاهی، زمان گلدهی و زنبورپذیری هر منطقه، مبنای تصمیمگیری کوچ قرار گیرد.
توصیه کارشناسان آن است که کلنیها در واحدهای کوچکتر مستقر شوند تا فشار کمتری بر مراتع وارد شده و بهرهوری افزایش یابد.
تغییر نگاه مردم به عسل؛ از خوراکی به درمان
با تجربه بحران کرونا، نگرش عمومی به عسل دگرگون شده است. دیگر عسل تنها یک شیرینکننده نیست، بلکه بهعنوان تقویتکننده سیستم ایمنی و مکمل درمانی مورد توجه قرار گرفته است. این دگرگونی، انگیزهای برای برندهای معتبر و صادق فراهم کرده تا با مستندسازی کیفیت محصولات، اعتماد بازار را جلب کرده و سهم بیشتری کسب کنند.
بارندگیها و پویایی پوشش گیاهی
پوشش گیاهی مراتع بهویژه گونههای یکساله، بهشدت تابع شرایط اقلیمی از جمله میزان بارندگی است. در مناطقی که بارندگی بهموقع و مناسب بوده، پوشش گیاهی متراکم و متنوع میتواند منبعی غنی از شهد برای تولید عسل باشد. در مقابل، در مناطقی با بارش کمتر، گیاهان چندسالهای چون گونکتیرایی یا آویشن بسته به فیزیولوژی خود ممکن است نقش پررنگتری ایفا کنند.
در چنین سناریویی، دانش بومشناسی و شناخت دقیق گیاهان محلی، به یکی از مهمترین مزیتهای رقابتی زنبورداران تبدیل خواهد شد.
نیاز به بازنگری در سیاستهای منطقهای تولید
آنچه در شرایط فعلی بیش از هر چیز به چشم میخورد، ضرورت هماهنگی بیشتر میان زنبورداران و نهادهای سیاستگذار است. تمرکز زدایی از تولید در نواحی پرتراکم و توجه به مراتع کمتر بهرهبرداریشده، میتواند هم فشار اکولوژیکی را کاهش دهد و هم منجر به بهرهوری بالاتر شود.
جمعبندی: آینده بازار عسل ایران در گرو تصمیمهای امروز
بازار عسل ایران در آستانه یک دگرگونی بنیادین است. آنچه مسیر این تغییر را تعیین میکند، نه صرفاً تحولات اقلیمی یا نوسانات قیمت، بلکه میزان آمادگی فکری و عملی بازیگران این بازار است. زنبوردارانی که با دانش و تجربه، به استقبال تغییرات میروند و سازوکارهای بازاریابی و تولید خود را بازتعریف میکنند، نهتنها در برابر بحرانها ایمنتر خواهند بود، بلکه از فرصتهای جدید نیز بیشترین بهره را خواهند برد.
یادداشتی از: بهزاد رفاهی
