امروزه استفاده بیرویه و غیراصولی از سموم شیمیایی خطرناک در باغات و مزارع، به بحرانی جدی در صنعت زنبورداری کشور منجر شده است. سمپاشیهای گسترده با ترکیباتی نظیر فیپرونیل، گلایفوزیت، کونفیدور و امامکتین، مسمومیت شدید زنبورهای عسل، کاهش جمعیت کلنیها، و بروز تلفات گسترده را به همراه داشته و خسارتهای هنگفتی به زنبورداران وارد ساخته است. این روند نگرانکننده نه تنها تهدیدی برای حیات زنبورها، بلکه زنگ خطری جدی برای امنیت غذایی و سلامت عمومی جامعه محسوب میشود.
زنبورعسل، نهاده سبز مغفول در کشاورزی ایران
زنبورعسل به عنوان مهمترین عامل گردهافشانی طبیعی، نقشی بیبدیل در افزایش کمّی و کیفی محصولات زراعی، باغی و مرتعی ایفا میکند. در نظامهای پیشرفته کشاورزی دنیا، زنبورعسل در کنار آب، خاک و نور خورشید به عنوان یکی از نهادههای اصلی تولیدات کشاورزی شناخته شده است. با این حال، متأسفانه در کشور ما این نقش بنیادین کمتر مورد توجه قرار گرفته و حمایت لازم از این ذخیره ارزشمند زیستی صورت نمیگیرد.
نقش انفعالی نهادهای مسئول و نیاز به تحرک جدی
انفعال و کمتحرکی نهادهای متولی، از جمله سازمان جهاد کشاورزی، معاونتهای زراعت و باغبانی، سازمان حفظ نباتات کشور و معاونت دام و طیور در برخورد با این بحران، موجب تشدید خسارات شده است. این دستگاهها که مسئولیت صیانت از امنیت غذایی، سلامت جامعه و پایداری اکوسیستمهای کشاورزی را برعهده دارند، نیازمند بازنگری جدی در رویکردها و سیاستهای خود برای مقابله با اثرات مخرب سموم کشاورزی بر زنبورعسل هستند.
پیامدهای گستردهتر: از نابودی زنبورعسل تا تهدید سلامت انسان
امروز شاهد نابودی زنبورهای عسل در مزارع کلزا، یونجه، باغات مرکبات و درختان میوه هستیم؛ فردا، این سموم خطرناک از طریق محصولات کشاورزی فرآوریشده مانند روغن کلزا، گوشت، شیر و میوهها وارد زنجیره غذایی انسان خواهند شد. این روند در نهایت منجر به افزایش بیماریهای مزمن و غیرقابل درمانی نظیر سرطانها میشود و سلامت نسلهای آینده را به شدت تهدید خواهد کرد.
زنبورعسل: نبض حیات کره زمین
زنبورعسل به عنوان شاخصی حیاتی از سلامت اکوسیستمها عمل میکند. ضعف و مرگ گسترده زنبورهای عسل ناشی از سموم شیمیایی، نشانهی بارزی از آسیبهای جدی به سامانههای کشاورزی، منابع طبیعی و چرخههای حیات است. بیتوجهی به این هشدار طبیعی میتواند پیامدهای فاجعهباری در پی داشته باشد. بنابراین انتظار میرود که سازمانهای مسئول با حساسیت بیشتر و اقدام فوری به صیانت از این گونه ارزشمند زیستی بپردازند.
سکوت عجیب فعالان محیط زیست: جای گلایه جدی
جای تأسف است که بسیاری از دوستداران و فعالان محیط زیست کشور، نسبت به این فاجعه زیستی در سکوت به سر میبرند. پرسشی که مطرح میشود این است که زنبورعسل چه کم از گونههای محبوبی چون سگ، گربه یا یوزپلنگ آسیایی دارد؟ نابودی زنبورهای عسل نه تنها به انقراض یک گونه ارزشمند، بلکه به فروپاشی تنوع زیستی و کاهش بهرهوری اقتصادی کشاورزی در مقیاس وسیع منجر خواهد شد. لذا اطلاعرسانی گسترده درباره نقش کلیدی زنبورعسل و تهدیداتی که متوجه آن است، یک ضرورت فوری و ملی است.
لزوم اقدام فوری برای نجات زنبورعسل و کشاورزی پایدار
سموم شیمیایی پرخطر نظیر فیپرونیل، گلایفوزیت، کونفیدور و امامکتین تاکنون موجب نابودی صدها هزار کلنی زنبورعسل در کشور شده و خسارات اقتصادی چندصد میلیارد تومانی به زنبورداران وارد آورده است. این روند، چنانچه متوقف نشود، میتواند ابعاد وسیعتر اقتصادی، بهداشتی و محیط زیستی پیدا کند.
در این راستا، پیشنهاد میشود یک کمیته علمی و اجرایی با حضور کارشناسان زنبورداری، متخصصان گیاهپزشکی و مدیران و کارشناسان وزارت جهاد کشاورزی و دامپزشکی تشکیل شود. این کمیته باید با هدف تدوین و اجرای راهکارهای عملی و علمی در جهت کاهش خسارات سموم بر زنبورعسل و بازنگری در الگوهای مصرف سموم در کشور فعالیت کند. اقدام عاجل در این زمینه، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت حیاتی است. پیش از آنکه دیر شود، باید برای حفاظت از زنبورعسل و تضمین امنیت غذایی نسلهای آینده دست به کار شویم.
یادداشتی از : بهزاد رفاهی – مدرس و پژوهشگر صنعت زنبورداری
