تحقیق تازه ای درباره رفتار زنبورهای کارگر، پرده از یک ساز و کار ارتباطی کمتر شناخته شده در کلنی زنبور عسل برداشته است. پژوهشگران در جریان مشاهده های میدانی و آزمایشگاهی متوجه شدند که در برخی لحظه ها، گروهی از زنبورهای کارگر به طور ناگهانی دچار جنب و جوش می شوند، شروع به بال بال زدن می کنند و بخش انتهایی بدن آنها متورم می شود. همزمان، بوی خوشی شبیه رایحه گل ها در فضای کندو پخش می شود.
در نگاه نخست، این رفتار نامنظم و تصادفی به نظر می رسید. اما با استفاده از هوش مصنوعی و تحلیل دقیق تصاویر و ویدیوهای ضبط شده از داخل کندو، پژوهشگران دریافتند که این رفتار کاملا هدفمند است و الگوی مشخصی دارد. بررسی داده ها نشان داد زمان و مسیر عطرافشانی زنبورهای کارگر، ارتباط مستقیمی با حضور زنبور ملکه دارد.
نتایج نشان می دهد منبع اولیه این رایحه، خود زنبور ملکه است. ملکه با ترشح ترکیبات شیمیایی خاص، پیامی بویایی تولید می کند که به زنبورهای کارگر اطراف منتقل می شود. کارگران پس از دریافت این پیام، با بال بال زدن، بو را در فضای کندو پخش می کنند و این پیام به صورت زنجیره ای در کلنی گسترش می یابد.
پژوهشگران معتقدند این رفتار نوعی اعلان زنده بودن و حضور فعال ملکه است. پیامی که می تواند نقش مهمی در حفظ نظم اجتماعی، هماهنگی فعالیت ها و تحریک کارگران به ادامه فعالیت های حیاتی کلنی داشته باشد. به بیان ساده، این عطر افشانی جمعی می تواند علامتی از پایداری، امنیت و ادامه تولید در کندو باشد.
زنبور ملکه رهبر بی چون و چرای کلنی است و مهم ترین وظیفه او تخم گذاری است. نبود یا مرگ ملکه به سرعت باعث آشفتگی، کاهش فعالیت و در نهایت فروپاشی کلنی می شود. زنبورهای کارگر که همگی ماده هستند، مسئول تمام امور کندو از جمله جمع آوری شهد و گرده، تولید عسل، تغذیه لاروها و دفاع از کندو هستند. زنبورهای نر نیز تنها نقش تولید مثلی دارند و پس از جفت گیری از بین می روند.
این پژوهش نشان می دهد که ارتباط در کلنی زنبور عسل تنها به رقص معروف زنبورها محدود نمی شود، بلکه پیام های شیمیایی پیچیده ای نیز در هماهنگی رفتار جمعی نقش دارند. کشف این ساز و کار می تواند در آینده به درک بهتر سلامت کلنی ها، تشخیص زودهنگام اختلالات و حتی طراحی روش های نوین مدیریت زنبورستان کمک کند.
