به گزارش پایگاه خبری تحلیلی صنعت زنبورداری ایران، در همه ادوار گذشته و از دیرباز سرشماریهای صنعت زنبورداری همیشه مورد انتقاد اهالی دلسوز صنعت زنبورداری بوده است، چه در سالهایی که این سرشماریها با اختلاف قیمت محصول نهادههای یارانهای همراه بود و در سایه فقدان نظارت و نبود کنترل جامع، بسیاری از فرصتطلبان با ارائه آمارهای نادرست و ساختگی به نان و نوا رسیدند و چه اکنون که بنا بر ادله و اخبار ارائه شده از سوی خود وزارت جهاد کشاورزی بسیاری از موارد این آمار با روایات قبلی، تلفات زنبورعسل و آنچه صادقانه در میدان و زنبورستانهای کشور جریان دارد، تفاوت فاحش و اساسی داشته است.
به گزارش عسلنا، علیرغم گذشت بیش از یک ماه از پایان زمان مقرر برای سرشماری زنبورستانهای کشور که طبق بخشنامهای این آمارگیری به استانها سپرده شده بود، بر پایه گزارش پایگاه اطلاعرسانی وزارت جهاد کشاورزی، تورج صارمی گفته است: طرح سرشماری سراسری زنبورداریهای کشور با حضور بیش از ۷۲۶۰ کارشناس پهنه در ۱۴۵۲ مرکز خدمات کشاورزی با مشارکت اتحادیههای استانی و تشکلهای شهرستانی زنبورداری در فاصله زمانی ۱۶ تا ۲۸ مهرماه سال جاری عملیاتی و اجرا شد.
همینجای کار یک سؤال پیش میآید که درحالیکه ما از نبود کارشناس مسئول زنبورعسل در استانها مینالیم و در هر استانی بهزحمت یک نفر در این بخش فعالیت میکنند، چطور بیش از 7 هزار کارشناس پهنه (میانگین 23 تا 24 کارشناس در هر استان) تدارک و آموزشدیده شده درحالیکه در بسیاری از استانها کل پرسنل معاونت دام و طیور (نه بخش زنبورعسل) در تمام شهرستانهای استان هم به این تعداد نمیرسد؟ همچنین تحقیقات متقن ما نشان میدهد کل پرسنل دخیل در سرشماری (ناظرین، نمایندگان تعاونی و سرشماران) در استانهای بزرگ از 30 نفر تجاوز نمیکرده است، این افراد صرفاً کارمند جهاد کشاورزی هستند یا در زمینه زنبورعسل آموزش دیدند؟ ضوابط تعیین این بهاصطلاح «کارشناسان پهنه» چه بوده است؟
علیرغم اینکه دفتر زنبورعسل جهاد کشاورزی تاکنون هیچ پاسخ قانعکنندهای به منتقدان این قبیل سرشماریها که تعدادشان هم کم نیست نداده است، مجری طرح توسعه صنعت زنبورداری کشور افزوده است که بر اساس این سرشماری آخرین اطلاعات واحدهای زنبورداری اعم از تعداد و نوع کلنیها، ظرفیت و همچنین آمار تولید محصولات زنبورعسل شامل تولید عسل، ژل رویال، برهموم، گرده گل، موم و زهر، نوع و نژاد زنبورعسل، تعداد بهرهبرداران و اطلاعات مربوط به بهرهبرداران نظیر سن، جنسیت و سطح سواد اخذ و تاکنون بیش از ۸۵ درصد از اطلاعات اخذ شده در سامانه جامع پهنهبندی و مدیریت دادههای کشاورزی ثبت شده است.
سامانهای که دقیقاً مشخص نیست امکان دسترسی به دادههایش برای محققین و اصحاب رسانه چگونه حاصل میشود و دقیقاً مشخص نیست که این استفاده از اطلاعات و دادهها چه ضوابطی دارد و اگر این آمار تفصیلی عمومی نشود، اساساً به چه دردی میخورد و چه نقشی در توسعه میتواند داشته باشد درحالیکه بخش عمده این توسعه بر عهده بخش خصوصی است و حق دسترسی به اطلاعات و آمار برای خبرنگاران و پژوهشگران محفوظ است.
صارمی با بیان اینکه موضوع داشتن آمار و اطلاعات دقیق از وضعیت کمی و کیفی هر بخش برای برنامهریزی و سیاستگذاری مطلوب بسیار مهم است، اذعان داشته که باتوجهبه نقش زنبورعسل در گردهافشانی محصولات زراعی و باغی و توسعه پایدار بخش کشاورزی، عملیات میدانی طرح سرشماری سراسری زنبورداریهای کشور با اعلام ممنوعیت کوچ زنبورستانها به اجرا درآمد.
این در حالی است که بر طبق اسناد موجود و نظرات کارشناسان بخش نهتنها این زمان سرشماری نهتنها بهترین زمان برای سرشماری نیست و بسیاری از فعالان بخش خرداد یا بهمنماه را برای این اتفاق مهم پیشنهاد میدهند، بلکه به گواهی اسناد و شهود در طول این سرشماری نیز علیرغم بحث ممنوعیت کوچ تعداد بسیار زیادی از زنبورداران در حال کوچ زمستانی بودند و برخی تعاونیها و جهاد کشاورزی استانها فرم این زنبورستانها را به استان مقصد کوچ ارسال کردند و برخی نیز هرگز سرشماری نشدند. به گواهی برخی زنبورداران علیرغم سرشماری در شهر خود بسیاری از زنبورستان در استانهای مقصد کوچ نیز مجدداً با مأموران سرشماری روبرو شدند که در سالهای قبل نیز روایات متعددی از دو بار سرشماری شدن یک زنبورستان در استانهای مختلف گزارش شده است
این مقام دولتی مسئول در بخش زنبورعسل با اشاره به وقفه دوساله به علت شیوع کرونا در سرشماری سراسری زنبورستانهای کشور تصریح کرده که با شکلگیری کارگروه کاری مربوطه با مسئولیت معاونت بهبود تولیدات دامی استان و با همکاری عوامل دستاندرکار از جمله مرکز فن آوری اطلاعات و ارتباطات، دفتر برنامهریزی معاونت امور تولیدات دامی و اتحادیهها و تشکلهای زنبورداری استانی و شهرستانی، آماربرداری دقیق از زنبورستانهای کشور در راستای برنامهریزی اصولی در صنعت زنبورداری کشور و برآورد امکانات و اعتبارات موردنیاز برای حمایت از زنبورداران کشور در مهرماه امسال انجام شد.
این در حالی است که بر طبق آمار قدیمی در این دوساله کرونا هم بسیاری سهمیهها، نهادهها و وامهای دولتی دریافت کردند درحالیکه برخی دیگر در این شغل نبودند یا میزان و تعداد کندوهایشان تغییر کرده بود. این رویکرد غلط جهاد کشاورزی تا جایی پیش میرود که تنها دو ماه بعد از اعلام تلفات سنگین سمپاشیها در استانهای شمال غرب کشور (تلفاتی که تا 70 درصد هم بزرگنمایی شد) برخی از این استانها دقیقاً طبق همان آمار سال 98 نهاده دریافت کردند درحالیکه برخی مدعی بودند نیمی تا اکثر زنبورهایشان از بین رفته است.
مجری طرح توسعه زنبورداری کشور در ادامه این گزارش گفته است: مطابق برنامه زمانبندی شده در مرحله نخست سرشماری، کارشناسان پهنه با مراجعه به زنبورستانهای مستقر در پهنه خود بر مبنای خوداظهاری زنبوردار و پس از بازدید میدانی و تأیید اطلاعات اولیه، نسبت به ثبت اطلاعات بر اساس فرمهای آماربرداری در سامانه جامع پهنهبندی دادههای کشاورزی اقدام کردند و در نهایت با تأیید سازمان جهاد کشاورزی استانها آمار و اطلاعات دریافتی جمعبندی و در نیمه آذرماه سال جاری نهایی شد.
این سخن مجری محترم زنبورداری کشور نیز در حالی است که سرشماری در بسیاری از استانها اساساً به تعاونیها سپرده شده و جهاد کشاورزی در پشتیبانی مالی و انسانی بسیار ضعیف عمل کرده است و نقد ما نیز به این مسئله است که بسیاری از تعاونیها که خود ذینفع در بحث یارانهها و نهادهها هستند نمیتوانند بدون نظارت یک نهاد مستقل مجری مناسبی برای سرشماریها باشند البته هستند تعاونیهایی هم که خالصانه و بدون مماشات و جانبداری این کار را انجام میدهند. در بسیاری از استانها معاونت امور دام تنها در برگزاری جلسات تصمیمگیری اولیه فعال بوده و در موارد معدودی هم تعدادی ماشین و ادوات و نیروی انسانی بسیار محدودی (که عملاً برای نظارت دقیق کافی نبوده) در اختیار تعاونیها و اتحادیههای استانی برای سرشماری قرار داده است.
مجری طرح توسعه زنبورداری کشور در پایان خاطرنشان کرده که همزمان با شروع آمارگیری در روز ۱۶ مهر در کشور، معاونت امور تولیدات دام وزارت جهاد کشاورزی نیز با اعزام ناظران مربوطه، علاوه بر نظارت سیستمی بر روند آمارگیری و بررسی صحت دادهها در سامانه جامع پهنهبندی از طریق ارتباط تلفنی با بهرهبردار و یا کارشناس پهنه و پیگیری از کارشناسان زنبورعسل استانها بهعنوان ناظر استانی، نسبت به بازدید میدانی از تعدادی از استانها و راستیآزمایی از فرایند سرشماری زنبورستانها اقدام کرده است.
اینجا جا دارد که صادقانه از جناب مهندس صارمی بپرسیم که دلیل عدم تعامل ایشان با رسانههای بخش چیست؟ انصافاً آیا بهتمامی استانها ناظر فرستاده شده است یا در حد بازدید مسئولین ارشد زنبورعسل و معاونت دام از چند استان بوده است؟ این ناظرین چند روز در استان مقصد ماندند و آیا گزارشهای آنها قابل رصد هست؟ این سرشماریها به چه شکل راستیآزمایی میشود و آیا سرشماری با اخذ هزینه از خود زنبوردار و بدون نظارت دقیق یک نهاد مستقل (حتی جهاد استانها در برخی از موارد مستقل عمل نمیکنند و متأسفانه وارد مسابقه و رقابت آماری با سایر استانها میشوند) چقدر میتواند دقیق باشد؟ الگو و پروتکل و سبک سرشماری شما مطابق چه الگوی مورد تأیید بینالمللی است و آیا اجازه راستیآزمایی موردی به نهادها و افراد مستقل داده میشود؟ افراد و متصدیان این سرشماریها که در برخی استانها از نیروهای داوطلب نظامی بودند چه میزان اطلاعات عمومی یا کلیدی در این مورد دارند و آیا آموزشی به آنها داده شده است؟ چقدر دستورالعمل ابلاغی سازمان جامع پهنهبندی (که آن هم چندان دقیق و بیاشکال نیست) برایشان توجیه شده است؟ در شهرستانها و نقاطی که تعاونی زنبورداری وجود نداشته و بعضاً ادارات جهاد هم فعال نبوده یا فاصله داشتند، این آمارگیری چگونه انجام شده است و مهمتر از همه اینکه مبنای اصالت و دقت این سرشماریها چیست و چه مستنداتی میتوانید برای اقناع مخاطبان از عدم اعمالنفوذ افراد و گروهها و ذینفعان استانی ارائه فرمایید درحالیکه 70 درصد متصدیان سرشماری عملاً ارتباط سازمانی با جهاد کشاورزی نداشتند و در بسیاری مناطق سازمان جهاد، تنها یک نظارت کلی (نه دقیق و راستی آزمایانه) بر این پروسه داشته است.
صارمی در پایان میگوید: بر اساس آخرین گزارش، تاکنون اطلاعات بیش از ۱۱۰ هزار زنبورستان در سامانه آمارگیری ثبت شده و پیشبینی میشود میزان تولید عسل و سایر محصولات تولیدی در کشور در سال جاری نسبت به سال گذشته روند رو به افزایشی را داشته باشد.
ایشان در حالی صحبت از تجمیع 85 درصد و جمعآوری آمار 110 هزار زنبورستان در کشور دارند که در سال 97 کل زنبورستانهای کشور در آمار خود سازمان جهاد کشاورزی کمی بیش از 85 هزار کلنی و در سال 98 هم کمی بیش از 98 هزار بوده است که انتظار علمی بر اساس مشاهدات میدانی و علیرغم تلفات بسیار سنگین سمپاشیها، ریزگردها، خشکسالی، شیوع بسیاری از ویروسها و بیماریهای زنبورعسل، رکود تورمی صنعت زنبورداری و خروج بسیاری از فعالان از این شغل، انتظار میرفت این تجمیع آمار از سال 98 هم کمتر باشد؛ ولی گویا امسال علیرغم همه این رکودها و دوران کرونا قرار است به آمار حدود 130 هزار زنبورستان برسیم! یعنی حدود 30 درصد رشد در افزایش زنبورستانها و به طبع آن توسعه بقیه بخشها نظیر تولید عسل، تعداد زنبوردار و باقی مسائل!
به گزارش عسلنا، حساسیت این آمار و سرشماریها زمانی پررنگتر میشود که محققین بر پایه این آمار دست به تحقیق و پژوهش میزنند و سیاستگذاران برای این صنعت سلامتمحور و حیاتی که بهنوعی موتور محرکه توسعه پایدار بخش کشاورزی است؛ برنامهریزی مدیریتی انجام میدهند و زمانی که این آمار نادرست یا با حقیقت فاصله داشته باشد، کل برنامهریزیهای مدیریتی و توسعه این صنعت به مخاطره خواهد افتاد.
کمااینکه میبینیم در سالهای اخیر نهتنها هیچ مشکلی از مشکلات زنبورداران حل نشده؛ بلکه سالانه چندین مشکل عمده به این معضلات افزوده میشود و هیچ همت جمعی و برنامه عملیاتی هم برای غلبه بر این وضع ناسامان در بین تشکلهای بخش کشاورزی و مدیریت دولتی وجود ندارد.
رتبه چهارم جهان بودن در تولید عسل یا تعداد کلنیها هیچ افتخاری نیست وقتی مشکلات زنبورداران بر زمین بماند و آمارسازی و تفاخر کمّی هیچ ارزشی ندارد وقتی در توسعه و صادرات و بسیاری از آیتمهای دیگر در جهان زنبورداری حرفی برای گفتن نداریم.
به گزارش عسلنا، تنها به رشد کمی نظر داریم درحالیکه جهاد کشاورزی رشد کیفی و مبارزه با عسلهای تقلبی و کمکیفیت را رها کرده و در این آمارگیریها مشخص نیست چه میزان از تولیدات عسل طبیعی و چه میزان آن عسل تغذیهای است کمااینکه بسیاری از استانهایی که سردمدار رقابت در آمارسازی برای نشستن در صدر میزان تولید عسل و تعداد کندو هستند عمده محصولاتشان کمکیفیت و تولید بیش از 70 درصد از عسلشان تغذیهای است، عسلی که مطابق تعاریف قرآنی نیست و ما هیچوقت آن را عسل طبیعی و حتی زیبنده نام «عسل» نمیدانیم./
