با توجه به اینکه در سالهای اخیر پدیدههایی مثل تغییر اقلیم و ریزگردها اثرات منفی در محیط زیست و کشاورزی جهان و ایران داشته است، برای مشخص شدن اثرات این پدیده بر زنبورداری منطقه، در این طرح تحقیقاتی تلاش شد اثرات ریزگردها بر روی صفات سطح تخم ریزی ملکه، سطح پرورش نوزادان، جمعیت کلنی و ورود و خرج زنبوران کارگر به کلنیهای زنبور عسل در استان خوزستان مورد بررسی قرار گیرد. ارزیابی ویژگیهای رفتاری کلنیهای زنبور عسل بر روی ده کلنی زنبورعسل در روزهای با گرد و غبار و بدون گرد و غبار در منطقه انجام شد. دادهها با استفاده از روش همبستگی و رگرسیون با نرمافزار SPSSمورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
نتایج بدست آمده نشان داد که همبستگی منفی و معنی داری بین میزان گرد و غبار با سطح تخم ریزی و سطح پرورش نوزادان کلنیها وجود دارد. ضریب همبستگی میزان گرد و غبار با سطح تخم ریزی ملکه و سطح پرورش نوزادان به ترتیب ۳۸۲/۰ و ۴۶۳/۰ بود که به ترتیب از معادلههای y= _0/2478x+673/31و y=_0/5291x+2826/4تبعیت میکرد. منفی بودن همبستگی میزان گرد و غبار با خصوصیات صفات رفتاری کلنیهای زنبور عسل نشان دهنده این است که با افزایش گرد و غبار سطح تخم ریزی ملکه و سطح پرورش نوزادان کاهش مییابد. در این تحقیق همبستگی معنی داری بین گرد و غبار و جمعیت کلنیها وجود نداشت که دلیل عدمهمبستگی این است که گرد و غبار لا یک فاصله زمانی بر روی جمعیت تاثیر میگذارد و تاثیر آنی بر روی جمعیت نمیگذارد.
نتایج نشان داد که همبستگی منفی و معنب داری بین میزان گرد و غباری با تعداد زنبوران جستجوگر که از کندو خارج میشوند و زنبوران برگشتی با گرده به کندو وجود دارد. ضریب همبستگی میزان گرد و غبار با تعداد زنبوران خروجی و برگشتی با گرده به کندو به ترتیب ۳۹۳/۰و ۳۶۵/۰ بود و به ترتیب از معادلههای y=_0/0038x+23/763و y=_0/0037x+20/335تبعیت میکرد. به طور کلی فعالیت زنبور عسل به شرایط جوی و آلودگی هوا وابسته است بطوریکه زنبوران مزرعه در روزهایی که هوا غبارآلود است، رفتار چراگری کمتری از خود نشان داده و ورود و خروج زنبوران چراگر به کندو کاهش پیدا کرده است. همچنین نتایج نشان داد که همبستگی معنی داری میان گرد و غبار و تعداد زنبوران برگشتی بیگرده وجود نداشت. براساس نتایج بدست آمده ریزگردها بیشترین تاثیر خود را بر روز سطح پرورش نوزادان و خروج زنبورها و کمترین تاثیر خود را بر روی جمعیت گذاشته است. بنابراین با توجه به نتایج بدست آمده میتوان نتیجه گیری کرد که آلودگی هوا، بروز ریزگردها و افزایش گرد و غبار در منطقه سبب کاهش فعالیت جستجوگری، رفت وآمد زنبورهای کارگر و کاهش انتقال شهد و گرده به کلنی و نهایتا سبب کاهش تولیدات کلنیهای سبب کاهش گرده افشانی و تولیدات کشاورزی شده و اثرات منفی بر احیای محیط زیست خواهد داشت.
حمیدرضا ایزدنی
