وجود منابع گیاهی شهدزا در مراتع میتواند زمینه را جهت توسعه زنبورداری به عنوان یکی از جنبههای استفاده چند منظوره بهرهبرداران از مراتع فراهم آورد. حوزه آبخیز گلهدار با مساحت 52250 هکتار در جنوب استان فارس (شهرستان مهر) با حداقل ارتفاع 1600 متر از سطح دریا، به دلیل برخورداری از مراتع خوب و تنوع پوشش گیاهی، همه ساله از اواسط پاییز تا اواخر بهار سال بعد پذیرای تعداد زیادی زنبوردار میباشد.
هدف از این پژوهش، بررسی نقش گیاهان شهدزا و گردهزای مراتع حوزه آبخیز گلهدار جهت استفاده مناسب از ظرفیت زنبور پذیری آن است. لذا عملیات میدانی به طور همزمان برای شناسایی گیاهان مورد استفاده زنبورعسل، تعیین دوره گلدهی، تعیین پراکنش و تشخیص نوع بهرهبرداری زنبور از آنها از نظر گرده، شهد یا هر دو انجام شد.
به منظور شناسایی گیاهان مورد استفاده زنبورعسل به دو روش عمل شد. روش اول مشاهده مستقیم فعالیت زنبورعسل روی گیاه است. برای این کار تا فاصله 3 کیلومتری از زنبورستان به طریق پیمایش راه، فعالیت زنبور روی گیاهان مشاهده و سپس گیاهان جمعآوری و جهت شناسایی به هرباریوم منتقل شدند. روش دیگر مطالعات گردهشناختی است. برای این کار، تله گرده در برابر سوراخ پرواز کندوها، نصب و دانههای گرده جمعآوری و سپس در آزمایشگاه شناسایی شد.
در این بررسی 58 تیره 142 سرده(جنس) و 191 گونه گیاهی از بین گیاهان جمعآوری شده، و شناسایی شد که مهمترین تیرههای مورد استفاده زنبورعسل با بیشترین گونههای شهدزا و گردهزا عبارتند از: 32گونه (7/16%) از تیره مینا (Asteraceae)، 24 گونه (6/12%) از تیره نخود (Papilionaceae)، 12 گونه (3/6) از تیره گونه نعناعیان (Lamiceae10) گونه (2/5%) از تیره گندمیان (Poaceae5) گونه (6/2%) از تیره پیچکیان (Convolvulaceae5) گونه (6/2%) از تیره مرکبات (Rotaceae4) گونه (1/2%) از تیره شببو (Brassicaceae) 4 گونه (1/2%) از تیره مورد(Myrtaceae) و 9/49% باقیمانده مربوط به 50 تیره مختلف، نظیر: گل لاله (Liliaceae)، گاوزبان (Boraginaceae)، گل سرخ (Rosaceae)، اسفناج (Chenopodiaceae)، چتریان (Apiaceae)، کنار (Rhamnaceae) و غیره است.
نتایج این پژوهش میتواند در جهت بهرهبرداری صحیح از قابلیتهای منابع طبیعی، در راستای استفاده از جنبههایی مانند زنبورداری، ارتقاء دانش بهرهبرداران از مراتع و در نهایت افزایش درآمد و رفع نیازهای اقتصادی آنها موثر باشد.
عبدالحمید کریمی
