زنبورهای عسـل مهمترین گرده افشـان ها در اکوسیسـتم های کشـاورزی هسـتند. چرخـه زندگـی این دسـته از زنبورهـا از چند جهـت متفـاوت اسـت. کلنی هـای زنبـور عسـل چنـد سـاله اسـت و متشـکل از زنبورهـای کارگـر و هـزاران زنبـور نـر و یک ملکه بـارور کـه میتوانـد بیـش از 5 سـال زندگـی کنـد.زنبورهـای نـر عمدتـا از تخم هـای نابـارور هاپلوئیـد بیـرون می آینـد، در حالیکـه زنبورهـای مـاده (کارگرهـا و ملکـه)از تخم هـای باروشـده دیپلوئیـدی حاصـل می شـوند.
تولیـد تخـم نـر معمـولا در طـول فصـل تولیـد مثـل، زمانـی آغـاز می شـود کـه جمعیـت کافـی از کارگـران و منابـع غذایـی در دسـترس باشـد.در زنبورهـای نـر طـول دوره دگردیسـی 24 روز می باشـد.عوامـل متعـددی از جملـه وضعیـت کلـی کلنـی، درجـه حـرارت لانـه مولدیـن، تعـداد کارگرهـا، کیفیـت و در دسـترس بـودن منابـع غذایـی (مـواد مغـذی) تأثیـر مهمـی بـر طـول دوره رشـد و کیفیـت زنبورهـای نـر متولـد شـده دارد.
مهم تریـن وظیفـه نرهـا در کلنی هـای زنبور عسـل جفتگیـری اسـت. توانایـی بـاروری زنبورهـای نـر با رشـد آن هـا در مراحـل اولیـه قبـل از خـروج از تخـم آغاز می شـود. بعد از خـروج از تخـم، نرهـا بـه تدریـج بالـغ می شـوند تـا بـا ملکه هـا جفت گیری کنند و اسـپرم را به اسـپرماتکای آن هـا منتقل کنند. اسـپرماتکا اندامـی در ملکـه بـرای ذخیـره طولانـی مـدت اسـپرم می باشـد. بلـوغ جنسـی بیـن 6 تـا 16 روز در زنبورهـای عسـل می باشد.جفـت گیـری کارامـد و زنـده ماندن اسـپرم ارتباط نزدیکی بـا ویژگی های بـاروری زنبور نـر از جملـه وزن تولد، سـن، انـدازه بدن و شـرایط محیطی دارد. معمـولا در زمـان کمبـود غـذا یا در پایـان فصل تولید مثـل، تولید تخم هـای نـر متوقـف می شـود و نرهـای بالـغ مـورد نیـاز نبـوده و بنابرایـن بـه اجبـار از کلنـی بیـرون میرونـد.
رفتـار جفتگیـری جنبـه ای از توانایـی تولید مثـل زنبورهای نر اسـت کـه در زاد و ولـد کلنی مؤثـر اسـت. زنبورهای نـر بعد از هـر عمـل جفتگیـری می میرنـد، امـا زنبـور ملکـه بـرای ذخیـره کافـی اسـپرم می توانـد بـا زنبورهـای نـر متعـددی جفتگیـری کنـد کـه در غیـر اینصـورت منجر بـه افزایـش هم خونـی در کلنی می شـود. بنابرایـن ضـروری اسـت کـه ملکـه بـا نرهـای متعـدد جفتگیـری کنـد.
بـرای جلوگیـری از پـرواز ملکه هـای جفـت گیـری شـده بـه خـارج از کلنـی و جفتگیـری مجـدد آن هـا، ترکیـب موجـود در مایـع اسـپرم زنبـور نـر واکنـش چشـم های مرکـب زنبـور ملکـه را بـه نـور ضعیـف میکنـد. ایـن امـر شـرایط را بـرای بازگشـت ملکـه بـه کلنـی را دشـوار می کنـد و آن را بـا خطـر مـرگ مواجـه میکنـد.ویژگـی نرهـا ماننـد سـن و وزن بـر طـول مـدت جفتگیـری و موفقیـت آن تاثیرگـذار اسـت. جفتگیـری کوتـاه مـدت میتوانـد تشـکیل کلنی هـا را بـه تعویـق بینـدازد.
عـلاوه بـر رفتـار جفـت گیـری، کیفیـت اسـپرم یـک عامـل کلیـدی اسـت کـه بـر تولیـد مثـل موفـق در کلنی هـای زنبـور عسـل تأثیـر گـذار اسـت ، زیـرا مایـع اسـپرم پـس از تلقیـح بیش از سه سال در اسپرماتکای ملکه زنبور عسل ذخیـره خواهـد شـد. تحـرک اسـپرم برای انتقال اسپرم به اسپرماتکای ملکه مهم است و بـه عنـوان یـک شـاخص ضروری بـرای تخمیـن کیفیـت اسـپرم مـورد اسـتفاده قـرار گرفتـه اسـت. توانایـی ضعیـف نرهـا در تولیـد مثـل میتوانـد سـلامتی و بـاروری ملکـه و ویژگی هـای رفتـاری یـا فیزیولوژیکـی زنبورهـای کارگـر را تحـت تأثیـر قـرار دهـد کـه ایـن توانایـی در نرهـا توسـط کیفیـت مایـع اسـپرم تحـت تأثیـر قـرار میگیـرد.در مقالـه حاضـر، عوامـل تاثیرگـذار بـر کیفیـت اسـپرم در اسـپرمتکای زنبورهـای عسـل مـورد بررسـی قـرار گرفتـه اسـت.
ثابـت شـده اسـت کـه مـواد مغـذی بـرای بهبـود کیفیـت تولید مثـل زنبورهای نر بسـیار مهم هسـتند. شـهد و گـرده گل ها منابع غذایـی اصلی هسـتند که برای رشـد و توسـعه ی زنبورهـای بالغ و لاورها در زنبورهای عسل مورد استفاده قرار میگیرند، دسترسـی محـدود بـه گـرده در طـول رشـد لارو در زنبورهـای نـر منجـر بـه کاهـش اسـپرم و افزایـش احتمال شکسـت در لقـاح میشـود.یـک کلنـی تغذیـه شـده بـا گـرده حـاوی پروتئیـن بـالا، تعـداد نـر بیشـتری را در مقایسـه بـا کلنـی تغذیـه شـده بـا گـرده حـاوی پروتئیـن پاییـن تولید میکنـد.
دما نیز عامل مهم دیگر در توانایی تولید مثل زنبورها است ، در شـرایط آزمایشـگاهی زنبورهـای نـری کـه در مرحلـه ی زاد و ولـد در دمـای نسـبتا پاییـن نگهـداری شـده اند مایـع اسـپرم کمتـری را تولیـد میکننـد امـا قابلیـت زنـده ماندنـی اسـپرم بالاتـری دارنـد.در فراینـد ذخیـره سـازی اسـپرم های زنبورهـای نـر درشـرایط آزمایشـگاهی، دماهـای شـدید میتوانـد بـه طـور قابـل توجهـی زنـده مانـی اسـپرم ذخیـره شـده را کاهش دهـد. حفظ و نگهـداری مایـع اسـپرم تـازه در دماهـای بـالا و یـا پاییـن منجر به افزایـش قابـل توجهـی در تعـداد اسـپرمهای مـرده تا بیـش از 40 درصـد میشـود .
یکی از عوامل محیطی دیگر که عمدتا بر تعداد اسپرمها و زنده مانی نرها تأثیرگذار است ، اسـتفاده گسـترده از آفـت کش هـا است.بـه دلیـل اثـرات نامطلـوب آن هـا در سـلامت زنبورهـا از جملـه مـوارد مربـوط به زنـده ماندن اسـپرم در زنبورهـای نـر و ذخیـره اسـپرم در زنبورهـای ملکـه، بحـث برانگیز اسـت.بـه طـور کلـی، مطالعـات در مـورد اثـرات آفـت کش هـا بـر زنبـور عسـل نشان می دهد، دوزهـای کـم یـا غیـر کشـنده ی آفـت کش هـای مختلـف ممکـن اسـت باعـث مـرگ زنبورهـا نشـود امـا ممکـن اسـت برخـی از توانایی هـای آنهـا ماننـد تولیدمثـل را کاهـش دهـد.بنابرایـن پیشـنهاد میشـود کـه اثـرات آفـت کش هـا بـر روی زنبورهـای مختلـف و یـا بـر روی کلنـی اکثـر گونه هـای زنبورهـای عسـل بـه منظـور بحـث در مـورد سـمیت آفـت کش هـا در سـطح جمعیت و اثـرات تهدیـدی بر توانایـی تولیدمثـل زنبورهای نر مـورد مطالعه قرار گیرد.
در این مطالعه که در سال 1400 در مجله علوم و فنون صنعت زنبورداری به چاپ رسیده است، عوامل محیطی و عوامل مرتبط با زنبور عسل که ارتباط نزدیکی با توانایی تولیدمثلی زنبورهای نر دارد مورد بررسی قرار گرفته است. عوامل محیطی که عمدتا بر تعداد اسپرم ها و زنده مانی نرها تأثیرگذار است عبارتند از دما، مواد مغذی و آفت کش ها. بر اساس نتایج مطالعات قبلی، پیشنهاد می شود که تأثیر دو شکلی تیپ بدنی زنبورهای نر بر کیفیت اسپرم و باروری ملکه در مطالعات بعدی بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
برای مشاهده کامل مقاله اینجا کلیک کنید
