زنبور عسل حدود 80 میلیون سال قبل وجود داشته و یکی از حشرات مفید برای حیات انسان ها می باشد و یکی از مهم ترین و موثرترین عوامل گرده افشانی محسوب میشود این حشره طلایی ضمن ملاقات با گلهای مختلف عمل گرده افشانی را انجام می دهد که علاوه بر جلو انداختن زمان تلقیح و باروری گیاهان، با گرده افشانی گیاهان مرتعی سهم بسزایی را در افزایش منابع غذایی مورد نیاز دام های استفاده کننده علوفه دارد.هم چنین محصولات زنبورعسل مانند موم، بره موم، عسل، ژل رویال و...علاوه بر استفاده غذایی و دارویی توسط انسان به مصارف دیگری هم می رسد.
زنبورعسل مانند هر موجود زنده دیگری درگیر بسیاری از اجرام عفونی، بیماریها، آفات و اختلالات غیرعفونی می گردد. بیماری هایی که سلامتی زنبور را تهدید می کند شامل بیماری های انگلی، باکتریایی و ویروسی می باشند، از جمله این بیماری ها شامل نوزما، بیماری های باکتریایی مانند لوک آمریکایی و لوک اروپایی، بیماری های قارچی مانند: نوزادان سنگی و نوزادان گچی، بیماری های ویروسی مانند نوزادان کیسه ای، فلج زنبوران بالغ و همچنین ویروس اسرائیلی اشاره کرد که این بیماری ها اثرات مخربی را در کاهش جمعیت کلنی زنبور دارد.مهمترین آفاتی که زنبورعسل رادر معرض خطر قرار میدهد شامل: مایت واروا، مایت تراشهای، بید موم خوار پرندگان زنبور خوار و هم چنین بعضی پستانداران مانند خرس می باشند.
دفاع جمعی در زنبورعسل در برابر انگل ها و عوامل بیماری زا تحت عنوان مصونیت اجتماعی مطرح میشود این زمانی است که صدها یا هزاران فرد در درون کلنی در برابر عوامل بیماری زا و انگل ها پاسخ های ایمنی ایجاد می کنند این سازوکارهای رفتاری زنبور عسل در مقابل دشمنان طبیعی اولین خط دفاعی را تشکیل می دهند و عبارتند از:
-رفتار بهداشتی: رفتار بهداشتی عملیاتی است که باعث نظافت و بهداشت لانه می-شود، این رفتار پاسخ جمعی زنبوران بالغ به حضور بیماری یا آفت و شناسایی و حذف منبع آلودگی است .از مهم ترین پدیده های رفتار بهداشتی رفتار نظافتگری است که زنبوران کارگر بالغ توسط آرواره های قوی خود ، مایت های واروای چسبیده به بدن خود ( نظافت شخصی) و یا مایت های بدن سایر زنبوران درون کلنی (نظافت دیگران) را جدا کرده، جویده و به کف کندو می ریزند، رفتارهایی مانند درپوش گذاری و تخلیه لاروهای آلوده نیز از این موارد می باشند.
-سیستم ایمنی در حشرات:حشرات فاقد سیستم ایمنی اکتسابی هستند و سیستم ایمنی ذاتی دارند که از دو جز تشکیل شده است: -1 سیستم ایمنی سلولی 2 -سیستم ایمنی غیر سلولی یا سیستم ایمنی هیومرال (سیستم ایمنی غیر سلولی شامل سنتز و آزاد شدن ترکیبات بیوشیمیایی در خون است).
-تشکیل کپسول : سازوکاری است که سبب ایزوله و جداکردن عوامل خارجی(زنده یا غیر زنده) بزرگ مثل پارازیتوئیدها، نماتدها می شود که سلول های فاگوسیت قادر به بلعیدن آن ها نیستند، در فاگوسیتوز عامل خارجی بلعیده می شود، ولی در کپسوله شدن چون عامل خارجی بزرگ است سلول های خونی قادر به بلعیدن آن نیستند،در نتیجه در اطراف آن جمع شده و عامل را از محیط اطراف ایزوله و جدا می کنند .
-تشکیل گره : گره وقتی تشکیل می شود که دز بالایی از عامل مهاجم کوچک، مثل باکتری ها، قارچ ها و... وارد بدن حشره شوند،در صورتی که اگر تعداد عامل مهاجم کم باشد، به وسیله فرایند فاگوسیتوز از بدن حذف می شوند.بنابراین وقتی تعداد آن ها زیاد باشد،سلول های خونی در اطراف توده هایی از سلول های مهاجم قرار گرفته و آن ها را مانند کپسوله شدن ایزوله می کنند.
-پروتئین های (گیرنده های )شناسایی کننده الگوها
-سیستم پروفنل اکسیداز: پروفنل اکسیداز فرم غیرفعال آنزیم فنل اکسیداز است که یکی از عوامل ایمنی به شمار می آید، آنزیم فنل اکسیداز به صورت غیرفعال وجود دارد و تحت تأثیر استرس و یا تهاجم میکروارگانیسم ها و شکارچی ها فعال می شود این پیش آنزیم هم در پلاسمای خون، هم در سلول های خونی و هم در کوتیکول حشرات وجود دارد.
بر اساس یافته های پژوهش حاضر که در سال1394 در مجله علوم و فنون صنعت زنبورداری به چاپ رسیده است، مکانیزم های دفاعی زنبور عسل به طور کلی شامل: رفتار بهداشتی، رفتار نیش زدن، استفاده از فرمونها و حتی محصولات خود کندو شامل: بره موم، ژل رویال، عسل و.. که هر کدام دارای خاصیت ضدمیکروبی است می باشد.خط دفاعی اول مکانیزم های رفتاری می باشد. خط دفاعی بعدی جلد کیتینی و بعد از آن همولنف است.
جانوران دارای سیستم ایمنی ذاتی و سیستم ایمنی اکتسابی هستند اما حشرات فاقد سیستم ایمنی اکتسابی و تنها سیستم ایمنی ذاتی دارند. ایمنی ذاتی شامل: ایمنی سلولی و ایمنی هومورال است. ایمنی سلولی نقش فاگوسیتوز، تشکیل گره، تشکیل کپسول، انعقاد خون و ترمیم زخم ها را دارد. ایمنی هومورال نیز از پروتئینهای شناسایی کننده الگوها، سیستم پروفنل اکسیداز،پپتیدها و پروتئین ها با خاصیت ضدمیکروبی تشکیل می شود. همه این عوامل به نحوی با عامل خارجی و عوامل بیماری زا مقابله کرده و آن ها را نابود میکنند. البته رژیم غذایی و برخی از مواد شیمیایی یا عصارههای گیاهی می توانند سیستم ایمنی را تحت تأثیر قرار داده و امکان تقویت آن را نیزفراهم سازند.
برای مشاهده کامل مقاله اینجا کلیک کنید
