یکی از راهکارهای اجرای برنامه های اصلاح نژادی و کنترل تلاقی ها در زنبورعسل، ذخیره سازی و انجماد اسپرم و تلقیح مصنوعی است . در حیوان های اهلی مانند گاو، گوسفند، اسب، مرغ، خوک و سگ از سالیان دور توسط انسان انجام شده است، ولی در زنبورعسل این امر به دلیل نداشتن شناخت دقیق از تولیدمثل و رفتارهای تولیدمثلی آن تا اواسط سده نوزدهم میسر نبوده است.
در حیوان های اهلی یادشده، کنترل تلاقی ها عملی است و این عمل با ایجاد قفس ها و فضاهای محدود و کنار هم قرار دادن نر و ماده موردنظر صورت می گیرد، اما در زنبورعسل ویژگی های رفتاری زنبورهای ملکه و نرها در هنگام جفت گیری در آسمان و در حال پرواز انجام می شود،امکان کنترل تلاقی را دشوار تر از موجودات دیگر ساخته است.بنابراین برای حل این دشواری، پژوهشگران به فکر راه های دیگری مانند ذخیره سازی و تلقیح مصنوعی افتاده اند.
در برنامه های اصلاح نژادی که از روش تلقیح مصنوعی و از اسپرم استفاده می شود، به زمان بندی و برنامه ریزی برای ظهور ملکه و نرها نیاز نخواهد بود. با انجام این کار، محدودیت های مربوط به صادرات و واردات زنبورعسل و احتمال انتقال بیماری ها و آفات مهم از بین خواهد رفت و امکان حفظ نژادهای مطلوب و صفات مطلوب، با روش خیلی ساده تری میسر می شود و این روش می تواند مسیر بسیاری از پیشرفت ها را در اصلاح نژاد زنبورعسل هموار سازد .
ذخیره سازی موفقیت آمیز و نگهداری درازمدت اسپرم، امکان حفظ نژادها، توده های ژنی و ژن های با ارزش و مطلوب را برای تولیدمثل و اصلاح نژاد فراهم می کند.بنابراین اهمیت و ضرورت نگهداری و انجماد اسپرم زنبورعسل شامل سرعت بخشیدن در برنامه های اصلاح نژادی و حفظ مواد ژنتیکی با ارزش، بالا رفتن تنوع درون کلنی که سبب افزایش مقاومت به بیماری از راه کاهش همخونی، بارور کردن کنترل شده همزمان شمار زیادی ملکه و تولیدمثل در فصل هایی از سال که نرها یافت نمی شوند، است.
حفظ باروری اسپرم برای مدت طولانی، نیازمند رقیق کننده هایی است که محیط مناسبی را از نظر فیزیولوژیکی و متابولیکی برای بقای اسپرم فراهم کنند. هم چنین رقیق کننده باید بتواند اسپرم را از تکانه (شوک) سرمایی، انجماد و دیگر آسیب ها محافظت و رشد باکتری ها را مهار کند. رقیق کننده های متشکل از مواد مختلف(قند، الکترولیت ها، بافر، زرده تخم مرغ و لستین سویا) برای نگهداری اسپرم در حیوان های گوناگون پیشنهاد شده اند.
این مواد در فراهم کردن انرژی موردنیاز، حفاظت اسپرم از آسیب های دمایی، کاهش تنش های فیزیکی و شیمیایی ناشی از سرد کردن و انجماد- ذوب اسپرم ها و درنهایت ایجاد یک محیط مناسب برای حفظ کیفیت اسپرم نقش دارند. بنابراین استفاده از رقیق کننده مناسب منی زنبورعسل که بتواند از اسپرم ها در برابر آسیب ها محافظت کند و بقا و تحرک اسپرم را حفظ کند، گام مهمی برای استفاده از اسپرم در تلقیح مصنوعی زنبورعسل و اجرای برنامه های اصلاح نژادی آن را فراهم خواهد کرد.
هدف از انجام این پژوهش که در سال 1395 در نشریه علوم دامی چاپ شده است، گرد آوری، انجماد اسپرم زنبورعسل Apis mellifera و ارزیابی چندین رقیق کننده برای بهبود کیفیت اسپرم پس از انجماد-ذوب برای نخستین بار در ایران بود. گردآوری اسپرم از زنبورهای نر بالغ انجام شد. از سه رقیق کننده ی مختلف که رقیق کننده ی اول شامل بافر و زرده ی تخم مرغ (TEY)، رقیق کننده ی دوم بافر و 5/0 درصد لستین سویا (TSL0. 5) و رقیق کننده ی سوم بافر و 2 درصد لستین سویا (TSL2)، استفاده شد. نمونه ها رقیق و به تدریج تا دمای 5 درجه ی سلسیوس سرد و بی درنگ درون پایوت کشیده و منجمد شد. داده ها با استفاده از رویه ی GENMODنرم افزار SAS تجزیه و نتایج به صورت میانگین حداقل مربعات بیان شد.
نتایج نشان داد که میانگین جنبایی اسپرم تازه در رقیق کننده های TEY (14/0± 75/4) و TSL2 (2/0± 5/4) به طور معنی داری (05/0P˂ ) بالاتر از TSL0. 5 (12/0± 12/4) بود. میانگین جنبایی اسپرم پس از سرد سازی نیز در TEY (2/0± 5/4) و TSL2 (12/0± 62/4) به طور معنی داری بالاتر از TSL0. 5 (24/0± 87/3) بود. همچنین میانگین جنبایی اسپرم پس از انجماد-ذوب در TEY (24/0± 6/3) به طور معنی داری بالاتر از دو رقیق کننده بر پایه ی لستین سویا بود. بنابراین، با توجه به نتایج به دست آمده به نظر می رسد ذخیره سازی و انجماد اسپرم زنبورعسل در رقیق کننده ی زرده ی تخم مرغ و سطح 2 درصد لستین سویا برای استفاده ی تلقیح مصنوعی ملکه ی زنبورعسل برای تسریع برنامه های اصلاح نژادی، مناسب خواهد بود.
برای مشاهده کامل مقاله اینجا کلیک کنید.
