به گزارش عسلنا، در شهرستان کوهسرخ، یکی از سردسیرترین نواحی خراسان رضوی که بهواسطه ارتفاعات مرتفع و پوشش گیاهی داروییاش از قطبهای تولید عسل طبیعی به شمار میرود، زنبورداران روزهای دشواری را پشت سر میگذارند. افزایش بیسابقه قیمت شکر، کمبود این کالای اساسی و استمرار خشکسالی، آینده صنعت زنبورداری منطقه را با چالش جدی روبهرو کرده است.
تغذیه زمستانه زیر فشار افزایش هزینهها
در مناطق مرتفع کوهسرخ، سرمای طولانی موجب میشود زنبورها در بخش قابلتوجهی از سال امکان استفاده از گل و شهد طبیعی را نداشته باشند. زنبورداران برای حفظ جمعیت کلنیها ناچارند از مهرماه تا بهار بهطور مداوم از محلولهای قندی استفاده کنند؛ اما رشد چشمگیر قیمت شکر شرایط را برای بسیاری از تولیدکنندگان دشوار کرده است.
حسین مرادی، یکی از زنبورداران باتجربه منطقه میگوید:
«تهیه شکر در حجم مورد نیاز تقریباً غیرممکن شده است. اکنون شکر با قیمت خانوار و صنعتی یکسان به ما عرضه میشود و این موضوع هزینه تغذیه زمستانه را غیرقابل تحمل کرده است. اگر نتوانیم بهموقع خوراک تکمیلی تهیه کنیم، بخشی از کلنیها در زمستان از بین خواهند رفت.»
او تأکید میکند که سختی شرایط اقلیمی کوهسرخ باعث شده زنبورهای این منطقه وابستگی بیشتری به تغذیه تکمیلی داشته باشند و کوچکترین وقفه در تأمین خوراک، به کاهش جمعیت کلنیها و افت تولید سال آینده منجر میشود.
کمبود شکر، مهمتر از گرانی
برخی از زنبورداران معتقدند مشکل اصلی فقط قیمت نیست؛ بلکه سوءتوزیع و ضعف نظارت در بازار شکر، تولیدکنندگان سنتی را از چرخه تأمین حذف کرده است. بخش عمده سهمیههای شکر به صنایع بزرگ اختصاص داده میشود و زنبورداران روستایی برای تهیه مقدار محدود نیز با مشکلات جدی روبهرو هستند.
این در حالی است که بنا بر آمار رسمی، کوهسرخ بیش از ۷۴۰۰ کلنی فعال دارد و سالانه دهها تن عسل طبیعی تولید میکند؛ آماری که اهمیت این شهرستان در اقتصاد زنبورداری استان را نشان میدهد.
کاهش ۳۵ درصدی تولید عسل؛ خشکسالی ضربه دوم
حجت صفرنژاد، مدیر جهاد کشاورزی کوهسرخ، در گفتوگو با رسانهها از شرایط بحرانی زنبورداران خبر داده و گفته است:
«در یک سال اخیر هیچ سهمیهای برای شکر زنبورداران اختصاص پیدا نکرده و این موضوع میتواند سلامت کلنیها و تولید سال آینده را بهشدت تهدید کند.»
او با اشاره به خشکسالیهای پیاپی افزود:
«تولید عسل در کوهسرخ امسال حدود ۳۵ درصد کاهش داشته است. کمبود بارش در بهار و تابستان باعث شده پوشش گیاهی کوهستان ضعیف شود و زنبورها فقط سه تا چهار ماه امکان استفاده از شهد و گرده داشته باشند.»
مدیر جهاد کشاورزی تأکید کرد که کندوهای فعال منطقه بهطور کامل از نوع مدرن هستند و زیرساختهای فنی لازم برای توسعه وجود دارد، اما این صنعت بدون حمایت مالی و سهمیهبندی شکر نمیتواند به مسیر رشد ادامه دهد.
اهمیت ویژه زنبورداری کوهسرخ برای خراسان
کوهسرخ بهعنوان یکی از کانونهای تولید عسل کوهستانی در خراسان رضوی شناخته میشود. عسل تولیدی این شهرستان عمدتاً از گیاهانی چون آویشن، زعفران، گَوَن و خارشتر استحصال میشود و کیفیت آن به دلیل تنوع گیاهان مرتعی، در سطح ممتاز استان قرار دارد.
براساس آمار رسمی، زنبورداران منطقه بهطور متوسط ۵.۵ کیلوگرم عسل از هر کلنی برداشت کردهاند و تولید سالانه به حدود ۴۰ تن میرسد.
هشدار فعالان: «اگر شکر تأمین نشود، تلفات زمستانه قطعی است»
محمدعلی رستگار، یکی از فعالان زنبورداری، وضعیت را نگرانکننده توصیف میکند:
«گرانی و کمبود شکر فقط یک مشکل اقتصادی نیست؛ این موضوع مستقیماً بقای زنبورها را تهدید میکند. اگر زمستان امسال خوراک کافی نرسد، تلفات گسترده کلنیها و کاهش شدید تولید بهاره حتمی است.»
به گفته او، تأثیر این بحران فقط محدود به تولید عسل نیست؛ بلکه میتواند چرخه طبیعی گردهافشانی و پوشش گیاهی کوهستان را نیز مختل کند.
افزایش هزینهها، کاهش انگیزه
رستگار با اشاره به افزایش هزینه دارو، تجهیزات و تغذیه میگوید:
«هزینههای تولید بالا رفته، اما قدرت خرید مردم کاهش یافته است. بسیاری از زنبورداران ناچار شدهاند عسل خود را با قیمتی کمتر از هزینه تمامشده بفروشند و بعضی از تولیدکنندگان برای جبران هزینهها بخشی از کندوهای خود را فروختهاند.»
او تأکید میکند که ادامه این روند میتواند باعث خروج تدریجی زنبورداران از این حرفه و کاهش تولید داخلی شود؛ اتفاقی که در نهایت وابستگی بازار به عسل وارداتی را افزایش میدهد.
راهکارهای پیشنهادی متخصصان
کارشناسان صنعت زنبورداری معتقدند برای جلوگیری از آسیب بیشتر باید اقدامات فوری انجام شود، از جمله:
- تخصیص سهمیه شکر یارانهای ویژه زنبورداران
- نظارت جدی بر شبکه توزیع شکر
- ایجاد صندوق حمایت از زنبورداری
- توسعه تسهیلات ارزانقیمت برای پوشش هزینههای تغذیه
- بیمه واقعی برای جبران خسارت خشکسالی و تلفات کلنیها
جمعبندی
زنبورداران کوهسرخ، که سالها بخش مهمی از عسل مرغوب خراسان رضوی را تولید کردهاند، امروز با مشکلاتی روبهرو هستند که بدون حمایت جدی، ادامۀ فعالیت آنها را تهدید میکند. شکر تغذیهای، که نقش حیاتی در بقای کلنیها دارد، اکنون به کالایی کمیاب و پرهزینه تبدیل شده است و خشکسالی نیز فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کرده است.
ادامۀ این روند میتواند به کاهش چشمگیر تولید عسل طبیعی در منطقه، نابودی هزاران کلنی و لطمه به میراث دیرین زنبورداری خراسان منجر شود. حمایت فوری، هدفمند و عملی، تنها راه نجات این صنعت ارزشمند است.
