یکی از مهم ترین ویژگی های زنبور عسل، تفاوت نژادی در این نوع حشره است. اگرچه حشرات دیگر نیز نژادهای متنوعی دارند؛ اما شاید در مورد نژاد هیچ حشره ای به اندازه زنبور عسل، تحقیق و بررسی نشده باشد. این موضوع کمک می کند تا رشد و پرورش زنبور عسل توسط زنبورداران با دقت و به شیوه های مدرن انجام شود.
امروزه ده ها نوع نژاد زنبور عسل شناخته و دسته بندی شده است که هر کدام از آنها ویژگی ها و شرایط خاص خود را دارد. زن باردار با توجه به منطقه قرار گیری کندوها، شرایط جوی، نوع محصولی که می خواهد زنبور برای او تولید کند و پارامترهای مختلف دیگر، انتخاب می کند که از چه نوع نژاد زنبور عسلی در کندوهای خود استفاده کند. طبیعی است که نقش نژاد ملکه به صورت مستقیم بر روی نژاد زنبورهای درون کندو اثرگذار باشد. به همین علت خرید زنبور ملکه با یک نژاد خاص از مهم ترین اقداماتی است که باید برای شکل گیری یک کندو با زنبور هایی از نژاد خاص انجام شود.
کمی بیشتر در مورد زنبور عسل بدانیم
بهتر است بیشتر با نژادهای زنبور عسل آشنا شویم تا شگفتی های فوق العاده این حشره جذاب را بیشتر از گذشته درک کنیم. در این مطلب به مقدمه ای برای معرفی کلی نژادهای زنبور عسل اشاره می کنیم. در مطالب دیگری از مجله عسلنا، تمامی نژادهای این زنبور معرفی و به صورت عمومی و علمی مورد بررسی قرار می گیرند.
4 نژاد اصلی زنبور عسل
در حال حاضر تمامی زنبورها به چهار نژاد اصلی تقسیم می شوند.
- زنبور عسل معمولی یا اروپایی
- زنبور عسل شرقی یا هندی
- زنبور عسل بزرگ
- زنبور عسل کوچک
هر کدام از این نژادهای، اصلی شامل نژادهای زیرمجموعه ای می شوند که زنبورهای موجود در این زیر دسته ها، ویژگی و شرایط متفاوتی نسبت به دیگر زنبورهای همان دسته بندی دارند. بد نیست برای شناخت زنبور عسل تمامی این نژادها مورد بررسی دقیق قرار گیرد.
مهم ترین و اصلی ترین نژاد زنبور عسل که برای پرورش زنبور و زنبورداری مورد استفاده قرار می گیرد، زنبور عسل معمولی یا همان زنبور عسل اروپایی است. این نوع زنبور خود به 5 نژاد معروف تقسیم می شود. هر کدام از این نژادها مربوط به منطقه ای از دنیا هستند؛ اما در حال حاضر در بسیاری از کشورهای دیگر نیز می توان آن ها را پیدا کرد.
چند واقعیت شنیدنی در مورد زنبور عسل
زنبورعسل ایرانی یکی از پنج نژاد معروف زنبور عسل معمولی است که علاوه بر ایران در کشورهای دیگری نیز مورد استفاده قرار می گیرد. از مهمترین ویژگی های زنبور عسل ایرانی می توان به تولید بسیار زیاد بره موم اشاره کرد. البته یکی از ویژگی های بد زنبور عسل ایرانی این است که این نوع زنبورها عموما علاقه زیادی به درست کردن بچه کندو و غارتگری دارند و همین موضوع باعث شده تا بسیاری از زنبورداران حتی در ایران نیز به سراغ این نوع نژاد زنبور نروند.
در واقع 5 نژاد زنبور عسل معمولی عبارتند از:
- زنبور عسل سیاه
- زنبور عسل طلایی
- زنبورعسل قفقازی
- زنبور عسل کارنیولان
- زنبور عسل ایرانی
در آینده به صورت مجزا در مورد هر کدام از این پنج نژاد زنبور عسل معمولی صحبت خواهیم کرد.
بهترین نژاد زنبور عسل کدام است؟
انتخاب بهترین نژاد زنبور عسل کار چندان ساده ای به نظر نمی رسد. هر کدام از نژادهای زنبور، ویژگی های مثبت و منفی دارند که باید به صورت جداگانه مورد توجه قرار گیردو با این حال علاقه زنبورداران دنیا به زنبور عسل معمولی سیاه یا همان زنبور عسل اروپایی-آلمانی نشان می دهد که یکی از بهترین نژادهای زنبور عسل، همین نژاد است.
تقریبا این نژاد در تمامی اروپا مورد استفاده قرار می گیرد و اکثر زنبورداران ترجیح می دهند زنبورهای خود را از این نژاد انتخاب کنند. با این حال نژادهای دیگر زنبور عسل نیز در بسیاری از شرایط ویژگی های مثبتی دارند که می تواند زنبوردار را برای استفاده از آن ها ترغیب کند.
برای مثال زنبور عسل کارنیولان یکی از زنبورهای محبوب در آمریکا بوده است. با این حال در سال های اخیر کمتر مورد توجه قرار گرفته و زنبور عسل زرد یا همان زنبور عسل ایتالیایی به مرور جایگزین این نوع زنبور در قاره آمریکا می شود. جالب است بدانید که در حال حاضر زنبور عسل سیاه که در اروپا بسیار محبوب است، در آمریکا جایگاه مناسبی ندارد و به همین علت است که عسل، ژل رویال و حتی بره موم تولید شده در قاره اروپا با فراورده های زنبور عسل در قاره آمریکا متفاوت است.
تفاوت نژادهای زنبور عسل در چیست؟
شاید برای شما هم سوال باشد که تفاوت نژادهای زنبور عسل در چیست که در کشورهای مختلف از یک یا چند نوع از آنها استفاده می شود. آیا این تفاوت ها انقدر مهم هستند که نوعی از نژاد در یک قاره و نوعی دیگر در قاره های دیگر مورد توجه قرار گیرد؟ پاسخ به این سوال کاملا مثبت است.
شاخص ترین تفاوت زنبورهای عسل در نژادهای مختلف، ظاهری است. ظاهر نژادهای زنبور با یکدیگر تفاوت زیادی دارند. برای مثال طول بدن، طول پا و بال ها، نوع چشم، رنگ موها و بسیاری از این موارد در نژادهای زنبور عسل با هم تفاوت دارد. البته تفاوت ظاهری نمی تواند برای زنبوردار معیار خوبی باشد.
آنچه که مهم است، تفاوت ظاهری نژادها نیست. در واقع ویژگی های رفتاری، نوع تولیدات و همین طور سازگاری با آب و هوای یک منطقه است که تفاوت اصلی نژادهای زنبور عسل را تشکیل می دهد. به همین علت ممکن است اصلا یک نژاد از زنبور، به هیچ وجه توانایی تحمل آب و هوای ایران را نداشته باشد و نوعی دیگر سازگاری کامل با این آب و هوا از خود نشان دهد.
به عنوان مثال، یکی از ویژگی های مهم زنبور عسل زرد یا ایتالیایی این است که کم نیش می زند و علاقه به بچه دادن ندارد، درست برعکس زنبور عسل با نژاد ایرانی! این در حالی است که همین زنبور آنقدرها برای جمع آوری بره موم علاقه نشان نمی دهد. در نتیجه اگر یک زنبوردار بخواهد بره موم تولید کند، نمی تواند آنچنان روی زنبور عسل زرد حساب باز کند.
به عنوان یک مثال دیگر، زنبور عسل قفقازی علاقه بسیار عجیبی به جمع آوری بره موم دارد. این نوع زنبور عسل اکثرا تلاش خود را برای جمع آوری بره موم انجام می دهد. به همین علت زنبوردار اگر بخواهد کندوی با تولید بره موم زیاد داشته باشد، این نژاد بسیار مناسب است. البته تفاوت های دیگری در ویژگی های این نوع زنبور ها وجود دارد که باید به طور کلی مورد بررسی قرار گیرد و مقایسه بین انواع نژادهای زنبور عسل انجام شود.
سخن آخر
آنچه در این مطلب اشاره شد، تنها معرفی کلی در مورد نژادهای مختلف زنبور عسل بود. اگر علاقه ای به زنبورشناسی دارید، حتما مقالات دیگر مجله عسلنا را در مورد زنبور و نژادهای این حشره جذاب، دنبال کنید.
