در این تحقیق عسل‌های طبیعی مناطق مختلف ایران و عسل‌های تغذیه‌ای و دست ساز با استفاده از ویژگی‌های استاندارد عسل ایران شامل رطوبت، ساکارز، هیدروکسی متیل فورفورال، فعالیت دیاستازی، اسیدیته، قندهای قبل از هیدرولیز، نسبت فروکتوز به گلوکز و روش‌های آماری تجزیه خوشه‌ای و تجزیه به مولفه‌های اصلی طبقه بندی شدند. نتایج بدست آمده از مقایسه جامع عسل‌های ایران با استفاده از کلیه صفات تحت بررسی با روش آماری تجزیه به مولفه‌های اصلی نشان می‌دهد، عسل‌های طبیعی مناطق مختلف و با منشاء گیاهی متفاوت در گروهی جداگانه و در سمت راست نمودار قرار گرفته‌اند.
عسل‌های تغذیه‌ای که در نمودار با S مشخص شده‌اند با فاصله‌ی زیادی از نمونه‌های دیگر در قسمت بالای نمودار و در گروهی دیگر قرار گرفته‌اند. عسل‌های دست ساز که با حرفA مشخص شده‌اند نیز در کنار یکدیگر و در گروهی جداگانه، و ما بین عسل‌های طبیعی و تغذیه‌ای در وسط نمودار قرار گرفته‌اند. و در نهایت همانطور که در نمودار مشخص است آنالیز تجزیه به مولفه‌های اصلی به نمونه‌های به سه دسته جدا از هم تقسیم کرده و به خوبی آنها را طبقه بندی کرده است.
در این نمودار و در مولفه اول صفات مربوط به میزان ساکارز و هیدروکسی متیل فورال با ضریب منفی بالاترین تاثیر را تمایز عسل‌ها داشتند در حالیکه در مولفه دوم میزان قندهای قبل از هیدرولیز و نسبت فروکتوز به گلوکز نیز با ضریب منفی بالاترین تاثیر را در تفکیک عسل‌ها داشتند. استفاده از مجموعه صفات در تفکیک عسل‌ها روشی جامع است و در تحقیقات آتی می‌تواند مورد توجه محققین قرار گیرد.
در تجزیه‌ی خوشه‌ای عسل‌های مناطق مختلف ایران و نیز عسل‌های با منشاء گیاهی مختلف مورد مقایسه قرار گرفتند. نتایج حاصل از این مقایسات نشان داد که عسل‌های طبیعی در یک گروه بزرگ و در بالای نمودار خوشه‌ای قرار گرفتند. در همین نمودار عسل‌های تغذیه‌ای و دست ساز از عسل‌های طبیعی جدا شده و در پایین نمودار در یک گروه قرار گرفتند که البته در داخل این گروه نیز عسل‌های دست ساز و تغذیه‌ای از هم جدا شدند.
برای تفکیک بهتر عسل‌های طبیعی یکبار بدون عسل‌های تغذیه‌ای و دست ساز مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند که عسل‌های طبیعی در چند گروه از یکدیکر جدا شدند. در تفکیک عسل‌های طبیعی میزان هیدروکسی متیل فورفورال و ساکارز از قدرت تفکیک کنندگی بیشتری نسبت به سایر فاکتورها برخوردار بودند.
بطوریکه عسل‌های زرشک بیرجند، گون دهدر، آویشن اورامان، عناب بیرجند، آویشن سهند و کنار شوشتر با هیدروکسی متیل فورفورال زیر ده پی پی ام و ساکارز مناسب و زیر پنج درصد در گروهی بالاتر از عسل‌های دیگر قرار گرفتند.
عسل‌های شوید، مرکبات جنوب، گون گز کوهرنگ و کنار جیرفت با هیدروکسی متیل فورفورال بالاتر از بیست پی پی ام و ساکارز بالاتر و گاها بالاتر از استاندارد در دو گروه پایین نمودار قرار گرفتند و عسل‌های دیگر نیز با ویژگی‌های بینابین در بین این دو گروه قرار گرفتند.
زهرا طهماسبی
