به گزارش پایگاه خبری تحلیلی صنعت زنبورداری ایران، در جهت بهرهمندی از تجارب ارزشمند بزرگان صنعت زنبورداری و استفاده از این رهیافتهای در روشنگری اهالی صنعت جهت انتخاب بهتر در مجمععمومی اتحادیه سراسری که در روزهای آتی برگزار میشود با استاد «فرامرز حیدری» از پیشکسوتان صنعت زنبورداری ایران، به گفتگو نشستیم.
ایشان از مؤسسین تشکل ملی زنبورداری و مدیرعامل اتحادیه زنبورداران استان لرستان است که حدود 35 سال گذشته را با زنبورداری محشور بوده است. او به مدت 6 سال در کسوت رئیس هیئتمدیره و نیز عضو هیئتمدیره اتحادیه سراسری زنبورداران ایران خدمت کرده است. گفتگوی صمیمانه پایگاه خبری تحلیلی صنعت زنبورداری با ایشان را مرور میکنیم:
حیدری: در سرزمین لرستان از 800 سال قبل از میلاد مسیح مردمان این دیار با زنبورعسل آشنایی و همنشینی داشتند و نشانههای آن بر سنگنوشتههای مکشوفه و غار نوشتهها موجود است و خنجری با نقش زنبورعسل نیز در کاوشهای باستانشناسی این استان کشف شده که در شهر بروکسل در کشور بلژیک نگهداری میشود.
در سال 1358 اولین بنای حرفهای شدن صنعت زنبورعسل کشور با همکاری دکتر «محمد سعید مصدق»، دکتر «عزیزالله کمیلی» و آقای مهندس موسوی (که یاد همهشان گرامی باد) ، گذاشته شد و استان لرستان هم وارد فصل جدیدی از زنبورداری بهصورت حرفهای شد.
در استان لرستان حدود 4 هزار زنبوردار فعال هستند که بالغ بر 400 هزار کندو دارند. از نظر تنوع آبوهوایی این استان چهارفصل است و وقتی نقاط گرمسیری مثل پلدختر گرمای بالایی دارند، در نقاط سردسیری این استان، بر کوهسار ازنا و الیگودرز برف وجود دارد.
سرزمین آبشارها، به مرکز تولید عسلهای مرغوب با پوشش گیاهی فوقالعاده نیز مشهور است و عسل طبیعی لرستان با طبیعت بکر و خواص دارویی سرشار، جزو مرغوبترین عسلهای تک گیاه و دارویی کشور محسوب میشود.
لرستان از بنیانگذاران اتحادیه سراسری زنبورداران از زمان تشکیل هیئت منتخب برای تأسیس اتحادیه و عضو ثابت آن بوده است. آن زمان تنها تعداد محدودی از استان در این تشکل فعالیت داشتند که برخی نمایندگان این استانها اکنون در قید حیات نیستند یا مهاجرت کردند.
یکی از اقدامات مؤثر این بود که به همت دانشگاه لرستان موفق به تشکیل دومین پژوهشکده عسل کشور در دانشکده کشاورزی دانشگاه خرمآباد شدیم که دارای آزمایشگاهی مجهز برای کنترل کیفیت است.
در سال 1398 نیز با وقوع سیل فاجعهبار در استان لرستان و شهرستان پلدختر، با همکاری سازمان یونیدو و صندوق توسعه، کمکهایی برای ایجاد یک مرکز برای زنبورداران پلدختر در دانشکده کشاورزی این شهر انجام شد که هنوز نیاز حمایت دارد و یک مجموعه تفریحی و گردشگری زنبورداری با امکانات کامل و بهعنوان الگوی منحصربهفرد برای اعتبار زنبورداری کشور است.
اتحادیه زنبورداری لرستان، همچنین از حامیان تشکیل صندوق حمایت از توسعه صنعت زنبورداری است که چند سال به نمایندگی از اتحادیه سراسری، عضو هیئتمدیره آن بوده و در عضوگیری برای صندوق ملی زنبورداری نقش فعال داشته است.
مشکلات زنبورداران استان لرستان، جدا از مشکلات زنبورداری بقیه کشور نیست. در بحث عسلهای تقلبی و پاتیلی، عدم فروش رفتن بهموقع عسل، گرانی دارو و نهادهها و هزینههای کوچ، عدم وجود سرمایه در گردش و دیگر مشکلات موجود، زنبورداری در استان لرستان هم در امان نمانده است.
متأسفانه کاهش قدرت خرید مردم هم سبب شده که عسل طبیعی در سبد خرید مردم قرار نگیرد.
باید این رویکرد دولتها که عسل را کالای لوکس و لاکچری محسوب میکنند، تغییر کند و عسل بهعنوان یک غذا دارو به فرهنگسازی مصرف عمومی برسد.
باید نهادینه شود که یکسوم امنیت غذایی و تولید محصولات کشاورزی به زنبورعسل و گردهافشانی آن وابسته است. گردهافشانی هم باید در کشور بهصورت جهادی و عملیاتی و جزو اصول کشاورزی قرار گیرد و نهایت استفاده از ظرفیت کلنیهای کشور لحاظ شود.
باقیمانده سموم و داروها در عسل تولیدی نیز یکی از چالشهای بزرگ این صنعت است. روزبهروز نهادهها گران شده و امروز یک کندوی خالی (جعبه) به قیمت حدود 400 هزار تومان رسیده، هزینه سوخت و انرژی و تردد و کوچ هم چندبرابر شده و همه اینها بر قیمت تمام شده تولید عسل طبیعی میافزاید.
فقر مراتع، خشکسالی و نبود یک بودجه اختصاصی برای بخش زنبورعسل در ردیف بودجههای کشاورزی و زیرمجموعه دام و طیور محسوب شدن هم از دیگر چالشهای موجود است.
جمعیت و تشکلهای زنبورداری از بخش شیلات کمتر نیست ولی هنوز ما دارای یک تشکیلات مستقل در ساختار مؤسسات موظف دولتی نیستیم و یک متولی واحد و مستقل برای بخش زنبورعسل در کشور ایجاد نشده است.
متولیان این صنعت متأسفانه در بحث تأمین نهاده شکر هم صحیح عمل نکردند و شاهد تغییر و تفاوت قیمت زیادی بین کارخانههای مختلف شکر هستیم
از سویی نهادهای غیرتخصصی برای ایجاد شغل و عملکرد به دنبال پرداخت تسهیلات غیراصولی زنبورداری برای اشتغالزایی هستند، بدون آنکه کارشناسی و آموزش خاصی صورت بگیرد و مدام بهصورت کمی این صنعت عریض میشود و مشکلات جانبی دیگری به وجود میآید.
ظرفیتسنجی کاملی بر روی مراتع ایران صورت نگرفته و آمایش سرزمینی لحاظ نشده است تا بدانیم در هر منطقه از مراتع، باید چه میزان کلنی مستقر باشد و تعادلی بین زنبور و مرتع وجود ندارد. بخش ترویج در جهاد کشاورزی هم در قبال زنبورداران قوی عملنکرده و زنبوردار آموزش لازم را ندیده است و متأسفانه کشاورز، باغدار و مالکان مراتع، آموزش ندیده و توجیه نشدند که استقرار کلنیها چه منافعی برای آنها دارند. آنها برای استقرار، از زنبورداران نهتنها استقبال نمیکنند، بلکه انتظاراتی از قبیل پرداخت اجاره، نگهبانی مراتع و تحویل چند حلب عسل را دارند و نمیدانند همین گردهافشانی رایگان چه منافعی برای آنها دارد.
-
آمال شما برای تشکیل اتحادیه سراسری چه بود؟ چه راهکار محوری برای حل مشکلات پیشنهاد میکنید؟ از ابتدای تشکیل اتحادیه بگوئید؟
عدم پیگیری اصولی مشکلات زنبورداران از مجاری قانونی و صحیح و کانالهای درست، مثلاً دورزدن سازمان تأمین اجتماعی و مراجعه به مجلس برای مبحث بیمه زنبورداران یا نادیدهگرفتن سازمان دامپزشکی و رایزنی با دیگر افراد و سازمانها برای حل مشکلاتی که دامپزشکی متولی آن است، نهتنها راه به جایی نمیبرد، بلکه از نمونه خطاهای موجود در پیگیری مشکلات زنبورداران توسط موظفین صنفی بوده است.
از ابتدای تشکیل اتحادیه سراسری، آمال و آرزوهایی داشتیم تا مشکلات این صنف و آرزوها و نیازهای زنبورداران را برآورده و تأمین کنیم و افراد زیادی با مشقت زیاد فعالیت کردند. زمانی تمام امکانات هیئت منتخب برای تشکیل اتحادیه ملی، تنها در یک کیف خلاصه میشد که داخلش اوراق، نامهها و یک مهر بود. کمکم با کمک بزرگان، دفتری برای اتحادیه تدارک دیده شد و با همیاری استانها، مشارکت بالا گرفت و تعاونیها و اتحادیههای بیشتری تشکیل شد.
کمکم مشارکتها و تسهیلات دولتی هم اضافه شد و امکانات این اتحادیه افزایش یافت و بودجهای برای تأسیس آزمایشگاه مرجع اتحادیه کشوری زنبورداران اختصاص یافت تا بحث بهبود کیفیت و آنالیز برای رونق صادرات که از اهداف اولیه بود، محقق شود که کمتر توفیق پیدا کرد.
یکی از اهداف ما رونق این آزمایشگاه و در کنار آن ایجاد یک مرکز کیفیتسنجی مرجع بود که هم میتوانست درآمد برای اتحادیه در جهت خدمترسانی مجدد ایجاد کند و هم به زنبورداران سرویسهای لازم را بدهد که اعتبار یک میلیاردی دفتر ریاستجمهوری در زمان دکتر احمدینژاد، برای این پروژه اختصاص یافت و کل تأمین بودجه از محل این اعتبار بود. متأسفانه پس از دوره حضور ما در هیئتمدیره، دوستان جدید یا اهتمام کافی نداشتند و یا به دلیل مشکلات نتوانستند متأسفانه فعالیت این آزمایشگاه را در مسیر کارآمدی و مرجع شدن برای صنعت ادامه دهند و به اهداف موردنظر نرسید.
راهکار فعال و پویا شدن واقعی این آزمایشگاه و مرجع شناخته شدن آن، کسب اعتماد زنبورداران است، پائین آوردن تعرفهها و ایجاد مزیت رقابتی در بهبود خدمات در مقایسه با دیگر مراکز کنترل کیفی نیز در این مسیر کمک خواهد کرد.
باید همه برندهای مشهور، تعاونیها و اتحادیهها تشویق شوند و اعتمادسازی شود تا واقعاً استفاده از خدمات این مرکز را در اولویت قرار دهند و در این مسیر، افزایش خدمات تخصصی سنجش کیفیت و تعامل مثبت تشکل ملی با استانها در این موفقیت مؤثر است.
اگر اعتمادسازی با سهامداران و تشکلهای بخش صورت پذیرد و خدمات بهروز و تخصصی با مزیت کیفی و قیمتی ایجاد شود، قطعاً این آزمایشگاه نهتنها در صنعت مرجع میشود، بلکه میتواند بهمرورزمان بهطوری پربازده شود که بخشی از خدماتش را رایگان به استانها ارائه دهد. هنوز هم دیر نشده و زیرساختها آماده است و ساختمان خریداری شده و قیمت دستگاهها چندین برابر شده، فقط بهروزرسانی، مدیریت علمی و قوی و ایجاد برنامهریزیهای ذکر شده، نیاز است.
عضویت در اتحادیه جهانی زنبورعسل فرصت بسیار خوبی است که باید مورداستفاده قرار گیرد و نباید مباحث وجود سموم و باقیمانده دارویی و مسائل دیگر برای اعتبار جهانی عسل ایران مانع ایجاد کند. زیر ساختهای پیشرفت صنعت زنبورداری مهیا است و این بسته به میزان فعالیت مدیران و هیئتمدیره اتحادیه سراسری است که چگونه از این فرصتها بهره ببرند.
در مورد عضویت استان خراسان جنوبی که بنده هم آن زمان در هیئتمدیره اتحادیه سراسری حضور داشتم، هم حق توسعه و هم سهام ایشان پرداخت شده و بنده اطلاع دقیق دارم که سهم توسعه به مبلغ 7 میلیون تومان و ارزش سهام هم به میزان 500 هزار تومان پرداخت شده و حتی ظاهراً دو تعاونی این استان هم در قدیم سهام خریدند و تقاضای عضویت داشتند (که البته من قبوض پرداخت اینها را ندیدم). من شاهد هستم که خراسان جنوبی در چند مجمع قبل نیز تا حدود سال 96 رأی میداد. بحث این است که هیئتمدیرههای ما یا اساسنامه را نمیخوانند یا اگر میخوانند به آن عمل نمیکنند. هر استان باید طبق قانون یک رأی داشته باشد و ایجاد رأی اضافه برای استانهای خاص و سلب حق رأی از یک استان صاحب زنبورداری یک اجحاف و ظلم است.
بهخاطر چند رأی اضافه، ایجاد تبعیض و رانت برای استانهای خاص و نادیدهگرفتن سایر تعاونیها یا استانها اصلاً قابلقبول نیست و تعاونیهای اضافی که استانهایشان دارای رأی و اتحادیه هستند باید به اتحادیههای استانی ملحق شود البته سهام آنها طبق ارزش روز تودیع شود و حقی از آنها نباید ضایع شود. این اجحافی در حق بقیه استانها برای عرضاندام استانهای خاص و تبعیض در نظام مجامع است.
در مورد انتخابات پیشرو، ما یک تن واحد و کشوری گسترده با اقوام، گویشها و خردهفرهنگهای گستردهای هستیم که باید با اتحاد و همدلی و خرد جمعی بر مبنای مصالح صنعت زنبورداری پیش برویم و خواهش میکنم از دوستان که به این مسائل دامن نزنند.
ما اهالی صنفی با منافعی مشترک هستیم و اقوام مختلف ایران سالها با همافزایی باعث رشد و پیشرفت کشور شدند، ولی عدهای معدود متأسفانه در رفتار صنفی به قومیتگرایی دامن میزنند و سعی دارند از این تعصب در مسیر اهداف خود بهره ببرند که خواهش میکنم، این رفتار ناصواب کنار زده شود.
از منتخبین هیئتمدیره بعدی هم تقاضا دارم که برنامههای مدون و مشخصی در راستای حل مشکلات صنعت زنبورداری و تحقق پیشرفت و توسعه داشته باشند و یکی از مشکلات ادوار هیئتمدیرهها، نداشتن برنامه و اهداف مشخص است.
اتحادیه سراسری یک پارلمان کوچک برای زنبورداری برای تمام استانهاست که باید کلاننگر باشد و برنامههای کوتاهمدت بلندمدت و میانمدت داشته باشد. سه سال مدت کمی نیست و میتوان پیشرفتهای بزرگی حاصل کرد، ولی متأسفانه بسیاری از افرادی که به این حوزه وارد شدند، اصول و برنامه مشخصی ندارند و حتی برخی زیر چادر زنبورداری نخوابیدهاند و مشکلات زنبورداران را درک نمیکنند.
وجود تنها چند استان قوی و برخوردار در زنبورداری که بیشتر توسعهیافته و کل ثروت و قدرت صنعت در آنها نهفته است، سبب عدم توازن در این صنعت شده و متأسفانه ضعف نظارتی که البته معتقد به دخالتهای دولتی در تشکلها نیستم، ولی وظیفه نظارتی را باید انجام بدهند که متأسفانه این وظیفه خطیر را انجام نمیدهند.
وظایف بازرسی در اساسنامه مشخص و معین است و میتواند حتی کلید اتحادیه را از مدیران گرفته و همه را برای رسیدگی به اسناد مرخص کند، وظیفه بازرس رسیدگی به اظهارات مصاحبهها و عملکردها و انطباق آن با اساسنامه است و باید همه تخلفات را بیطرفانه گزارش دهد، ولی متأسفانه این وظیفه نظارت انجام نمیشود و حتی بازرسین اتحادیه ملی ثبت و آگهی رسمی نشدند که این بدعت بسیار بدی است.
آمارهای زنبورداری کشور اینقدر زیاد نیست و متأسفانه دقتی در راستیآزمایی آمار برخی استانها نمیشود و چرا باید ایلام، چهارمحالوبختیاری، لرستان، کهگیلویه و بویراحمد، مرکزی و حدود 20 استان کشور بهسختی بتوانند وارد معادلات تصمیمگیری در تشکلها شوند و این رویهای است که میتواند اصلاح شود.
دوستان و مدیران استانها، در مجمع پیشرو به استانهایی رأی بدهند که تفکر ملی و خرد جمعی برای پیشرفت همه صنعت و برنامههای توسعهای دارند، نه تفکر استانی و قشری. هیئتمدیره شدن، فعالیت بیمزد و عامالمنفعه است و باید افراد کاردان و خردمندی وارد شوند که فرصت کافی برای خادمی صنعت زنبورداری داشته باشند.
نباید افرادی به فکر تحمیل هزینه از جیب زنبوردار به اتحادیه باشند و با پرواز فرست کلاس و هزینه هتل گرانقیمت برای دو ساعت جلسه بار هزینه مضاعف برای اتحادیه ایجاد کنند. زمانی ما در سالهای گذشته در برفوبوران مسیر 8 ساعته را 24 ساعت از خرمآباد تا تهران با اتوبوس و مشقت زیاد به عشق خدمت و ایجاد تحول در اتحادیه طی میکردیم و به کار خود ایمان داشتیم و حمایت هم میشدیم، ولی بیاعتمادی کنونی به افراد و تشکلها و اتحادیه مرکزی از همین رفتار نشئتگرفته است، اینکه مدیرعامل یا شخص دیگری چیزی را بنویسد و هیئتمدیره با هواپیما بروند امضا بزنند قابلقبول نیست، تمامیتخواهی قابلقبول نیست.
خواهش میکنم افرادی توسط نمایندگان استانها انتخاب شوند که دغدغه صنعت را داشته باشند و به مشکلات و مصائب این صنعت آشنا باشند، ولی بحث مدیرعامل جداست و باید یک فرد کاردان و اجرایی قوی باشد که آشنایی نسبی با صنعت داشته باشد.
تمامیتخواهی نباید در این صنعت جایی داشته باشد، افرادی انتخاب شوند که در تعاونی و اتحادیه خود عملکرد مطلوب داشته و امتحان پس داده باشند.
در تحلیل عملکرد اتحادیه سراسری باید گفت که انسان ممکنالخطاست ولی اشتباه و خطای گروهی فرق میکند و قابلقبول نیست.
اولین استانی که به کارمزد و حقالعمل کیلویی 50 تومان بر روی نهاده شکر اخیر اتحادیه سراسری اعتراض داشت، لرستان بود. متأسفانه بهخاطر یک نامهنگاری و تحویل نهادهای که حق ماست، از استانها مطالبه مبلغی برای انجاموظیفه خود را دارند! درحالیکه باید یاریرسان اتحادیههای استانی باشند، ما باید برای دریافت حق خود که صدقه هم نیست، با اداره غله و بازرگانی، معاونت دام و جهاد کشاورزی و سایر موظفین چانه بزنیم و با رنج سفر در استانی دیگر یا شهری دیگر این نهاده را با زحمت زیاد و تأمین بهای آن دریافت کنیم و بعد به اتحادیه مرکزی که نقش میدانی در توزیع و انبارداری و تخلیه و حملونقل ندارد، حقالعمل پرداخت کنیم!
در این میان حتی باید در اتحادیه استان هزینه نهاده و مبلغ لازم را هم جور کنیم چرا که اگر این پول را جلو از زنبوردار بگیریم پس ما چهکار مفیدی برای او انجام دادیم؟
ما میگوییم باید چرخ اتحادیه سراسری هم بچرخد ولی به چه قیمتی؟ با این وضعیت تولید و گرانیها، باید بودجهها را انقباضی ببندیم و از مخارج اضافه و ولخرجیها خودداری کنیم تا خدمتی کرده باشیم و اگر بخواهیم این وسط کیلویی 50 تومان هم اضافه دریافت کنیم چه خدمتی به این صنعت کردهایم؟
باید از تجربیات پیران و پیشکسوتان این صنعت استفاده شود و باید گروهی از مشاوران و اتاق فکر در اتحادیه سراسری شکل بگیرد و کارگروههای تخصصی بر اساس خرد جمعی شکل بگیرد. نظرات همه احصا شود و تجربیات دیگران و این پتانسیل را استفاده کنیم تا همه احساس اعتماد و آرامش و هماندیشی داشته باشند و بدانند که نظراتشان مدنظر قرار میگیرد.
متأسفانه هیچ برنامهای مشخصی هم برای پیگیری نهاده زمستانی وجود ندارد و تشکلهای ملی یا در خردادماه که جریان شهد جاری است این نهاده را پخش کردند یا در زمستان که دیگر کاربردی برای زنبور سازی و ساختن جمعیت قوی ندارد. مثلاً ما بخواهیم از اقلید یا شهرستان خوی مقدار کمی سهمیه اخیر صندوق (15 تن) را به لرستان منتقل کنیم، واقعاً چگونه بین 4 هزار زنبوردار تقسیم کنیم و با هزینههای تردد و... نفعی برای زنبوردار نخواهد داشت.
زنبورداران باید مطالبهگر باشند و هیئتمدیرهها نیز برنامه مشخصی داشته باشند، منبعد ما از مطالبات خود نمیگذریم و اگر کوتاهی و کجی از هیئتمدیرههای ببینیم، نهایت تلاش و مطالبه را خواهم داشت و باید افراد صالح با پیشینه روشن انتخاب شوند.
در سفر اخیر هیئت ریاستجمهوری به استان لرستان، به همراه استاد عالیخانی مطالبت همه صنعت را به استحضار مقامات رساندیم و چیزی برای زنبورداری استان لرستان نخواستید خواستههای ما با نگاه ملی و برای همه صنعت بود و در مورد تسهیلات تبصره 18 و درخواست نهاده هم نامههای زیادی زدیم و همه با نگاه ملی بوده است. این نگاه را باید به تمام افراد و استانها تسری دهیم تا با همبستگی بر مشکلات فائق آییم.
به گزارش عسلنا، استاد فرامرز حیدری، پیشکسوت صنفی و زنبوردار باتجربه با صداقت و دغدغه از آمال و آرزوها و دغدغههای دلسوزانهاش برای این صنعت سخن است. امید است مدیران اکنون اتحادیه و منتخبین فردا با مداقه لازم این سخنان خیرخواهانه را مدنظر قرار دهند تا شاهد شکوفایی این صنعت مادر باشیم./
