زنبوران عســل حشرات اجتماعی اند و ارتباط متقابل آن ها با بشر تاریخچه طولانی دارد. انسان فراورده های زنبورعسل از جمله عسل، گرده، موم، ژله رویال و زهر را علاوه بر مصارف غذایی، درصنایع داروســازی و آرایشــی و صنایع دســتی مورد اســتفاده قرار می دهد. زنبوران عسل فایده بسیار مهم دیگری برای بشر دارند که گرده افشانی گیاهان و درختان است.گرده افشانی گیاهان نقش بسیار مهمی در سلامتی و تغذیه انسان دارد. بطوریکه از هر سه لقمه غذای انسان یک لقمه آن بطور مستقیم و غیر مستقیم وابسته به گرده افشانی توسط حشرات است.
زنبوران عسل به عنوان مهمترین گرده افشــان ها نقش بســیار زیادی در رشد و توسعه کشــاورزی مدرن کل جهان دارند، بطوریکه بر اساس تخمینها، 52 نوع از 115 نوع غذای انسان وابسته به نقش زنبورعسل است و بدون وجود زنبورعسل، کاهش 10 الی 90 درصد در آن ها اتفاق می افتد. ارزش گرده افشــانی زنبورعســل در کشاورزی آمریکا بیش از 14 میلیارد دلار در ســال است و ارزش اقتصادی گرده افشانی زنبورعسل در کل جهان در سال 2005 بیش از 153 میلیارد یورو بر آورد شــده اســت.
بیمــاری نوزاد گچی یــک مایکوزیس مهاجم زنبوران عســل Apis . mellifera L است که بوســیله قارچ آسکوسفرا آپیس Ascosphaera apis ایجــاد می گردد و منحصراً نوزادان زنبور را تحت تأثیر قرار می دهد.بیماری گرچه برای لاروها کشــنده اســت ولی منجر به نابودی یک کلنی کامل نمی گردد. اما می تواند باعث کاهش چشــمگیر تعداد زنبورها و تولید کلنی با کاهش تولید عســل به میزان 5 الی 37 درصد گردد بیماری نوزاد گچی در حال حاضر در کلنی های زنبورعسل سراسر دنیا یافت می شود و نشــانه هایی وجود دارد که در ســالیان اخیر میزان شیوع آن افزایش یافته اســت.
عامل بیماری نوزاد گچی قارچ آسکوســفرا آپیــس Ascosphaera apis اســت که یک قارچ هتروتالیک می باشــد.بدین معنی که اسپورها تولیــد دو نوع میســلیوم متفاوت می کنند که به همدیگر وصل می شــوند. اســپورها در داخل توده های کروی شــکل در داخل کیســت های اسپوری (اجســام میوه ای)قهوه ای تیره سبز رنگ که حدوداً 60 نانومتر قطر دارند، تشــکیل می شوند. اسپورها بســیار مقاوم بوده و حداقل 15 سال عفونت زا باقی می مانند. لاروهای زنبور اســپورهای قارچ آسکوسفرا آپیس را همراه با غذا میبلعند. اسپورها جوانه زده و میسلیوم ها در داخل محوطه ی روده، بویژه در انتهای روده(کور)، شــروع به رشــد می کنند. سپس میسلیوم ها به داخل دیواره ی روده لارو نفوذ کرده و نهایتا انتهای روده را سوراخ می کنند. غالبا ناحیه ســر بدون آسیب باقی می ماند. هنگام بروز این اتفاقات، اجسام میوه ای قارچ در خارج از بدن لارو تلف شــده تشــکیل می شوند.
معمولا در طبیعت انتشــار بیماری نوزاد گچی در داخل یک کلنی محدود اســت، که احتمالا به دلیل کم بودن تعداد لاروهایی است که با میسلیوم های هر دو سویه ی قارچ آلوده می گردند که در این صورت اســپورهای عفونت زا تشــکیل نمی شــوند بهترین شرایط برای رشد این قارچ در داخل کلنی های زنبورعسل رطوبت بالا و عدم تهویه مناسب کندوهاست که این شرایط در مناطق شــمالی ایران و زنبورســتان هایی که شرایط بهداشتی و پرورشی کلنی ها را رعایت نمی کنند فراهم بوده و میزان شــیوع بیماری نوزاد گچی در زنبوزستان های استانهای شمالی کشور بسیار بالاتر از سایر مناطق است. بطوریکه در مناطق خشک و نیمه مرطوب ایران شکل بالینی بیماری نوزاد گچی کمتر مشاهده می شود.
برای کنترل و درمان این بیماری از روش ها و مواد مختلفی استفاده شده است ولی با توجه به شیوع پایین بیماری، استفاده از داروهای ضدقارچی در کلنی های زنبورعسل چندان مقرون به صرفه نبوده و محققین در جستجوی روش های سالمتری می باشند. روش های مدیریتی یکی از روش های سالم و مقرون به صرفه در مبارزه و کنترل بیماری های زنبورعسل است که مورد توجه زنبورداران و محققین بهداشــت زنبورعسل قرار گرفته است. از جمله ایــن روش ها میتوان به تقویت کلنی های ضعیــف از طریق دادن نوزاد از کلنی هــای قویتر، ادغام کلنی های ضعیف با کلنی های قوی، محافظت از کلنی ها در برابر شرایط نامساعد جوی، کاهش رطوبت داخل کلنی و تهویه مناسب آن ها، نابود کردن قاب های آلوده و حتی کلنی های شدیداً آلوده و از بین بردن قابهای کهنه نام برد.
علی رغم اثرات نامناســب مواد شیمیایی روی بهداشت کلنی های زنبورعسل و آلودگی فراورده های آن ها با این مواد و بروز خطراتی در مصرف کنندگان آن ها،مواد شیمیایی زیادی جهت کنترل بیماری نوزاد گچی زنبورعسل مورد استفاده قرار گرفته است که می توان به تعدادی از آنها ا ز جمله اسید سوربیک، سدیم پروپیونات، متیل پاراهیدروکسی بنزوآت، تیابندازول، بنومیل، گریزوفولوین، نپاجین، سیکلوهگزامید، آمفوتریسین ب، نیستاتین، مایکوستاتین، مایکوسیدین و سیترال اشاره نمود که در شرایط محیط کشت یا داخل آزمایشگاه و داخل کلنی های زنبورعســل مورد استفاده قرار گرفته اند.
مشکل اصلی این مواد این اســت که هیچکدام از آنها بر اســپورهای قارچ مؤثر نمی باشند، از ســوی دیگر این مواد امکان دارد روی بقا و طول عمر نوزادان و زنبوران تأثیر منفی داشته باشند و همچنین منجر به بروز سویه مقاومی از قارچ مذکور در برابر داروهای مختلف گردند.در کنار بررســیهایی که روی مواد شــیمیائی صورت گرفته اســت توجه زیادی هم به مواد طبیعی و کم خطر برای زنبورعســل و مصرف کنندگان فراورده های آن شده است و محققین موادی از جمله تیمول، اســیدهای آلی از جمله سالیســیلیک اســید، اسید استیک و بره موم زنبورعسل را مورد ارزیابی قرار داده اند.
استفاده از باکتری های اسیدالکتیک یا پروبیوتیک ها در کنترل و درمان بیماری های انسان و دام یکی از روش های میانبر است که با توجه به سالم بودن برای مصرف کنندگان و حضور آن ها به عنوان فلور طبیعی دســتگاه گوارش انســان و دام بسیار مورد توجه قرار گرفته اند. بررسی های مختلف نشــان داده است که این باکتری ها دارای اثرات ضدباکتریائی، ضد قارچی و ضد انگلی زیادی می باشند و در صورت رعایت اصول الزم، می توانند حتی به عنوان دارو هم مورد اســتفاده قرار گیرند. استفاده از این باکتری ها در صنعت زنبورداری ســابقه زیادی ندارد و تنها چند بررســی ابتدائی نشان داده اند که باکتری های اسیدالکتیک جداسازی شده از زنبوران عسل دارای اثرات چشمگیری روی عوامل بیماریزای باکتریایی آن از جمله باکتری پنی باســیلوس لاروا عامل بیماری لوک آمریکائی می باشند و در صورت اضافه کردن به غذای نوزادان زنبورعســل می توانند مانع از رشد باکتری مذکور و بروز علائم بیماری گردند.
با توجه به اثرات ضد قارچی باکتری های اسیدالکتیک روی قارچ های مختلف و اهمیت پرداختن به روش های درمانی جدید و سالم در کلنی های زنبور عسل، تصمیم گرفته شد اثر ضد قارچی باکتری های الکتوباسیلوس کازیی ، الکتوباســیلوس اســیدوفیلوس و بیفیدوباکتریــوم بیفیدوم روی قارچ آسکوســفرا آپیس عامل بیماری نوزاد گچی زنبورعسل مورد ارزیابی قرار گیرد و شــرایط امکان بررســی های بیشــتری روی اثرات درمانی این باکتری ها، ســایر باکتری های اســیدالکتیک و پروبیوتیک ها روی عوامل بیماریزای نوزادان زنبورعســل در داخل کلنی های زنبورعسل فراهم نموده و در نهایت بتوان با تقویت فلور باکتریایی زنبورعسل بیماری های میکروبی آن را کنترل یا درمان نمود.
در این تحقیق که در سال 1398 در مجله تحقیقات دامپزشکی به چاپ رسیده است، اثرات ضد قارچی باکتریهای الکتوباسیلوس کازئی، الکتوباسیلوس اسیدوفیلوس و بیفیدوباکتریوم بیفیدوم روی قارچ آسکوسفرا آپیس جداسازی شده از کلنی های زنبورعسل مبتلا به بیماری نوزاد گچی مورد ارزیابی قرار گرفت.و در نتیجه نهایی مشخص شد که برخی از باکتری های اسیدالکتیک قادر به مهار رشد قارچ آسکوسفرا آپیس در محیط کشت بوده و در صورت مهار رشد این قارچ در داخل بدن نوزادان زنبورعسل، می توانند به عنوان یکی از روش های کمکی در کنترل بیماری نوزاد گچی در کلنی های زنبورعسل بکار برده شده و تا حدودی از مصرف مواد شیمیایی و اثرات سوء آنها بر سلامتی زنبورعسل و مصرف کنندگان فراورده های آن بکاهند.
برای مشاهده کامل مقاله اینجا کلیک کنید
