آمارسازی کمی و سردستی یا سرشماری علمی و توسعه محور؟

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی صنعت زنبورداری ایران، وقتی به آمار زنبورداری نیوزلند که در این صنعت صاحب سبک بوده و بخش بزرگی از اقتصاد کشور خود را با زنبور عسل اداره می کند مراجعه کنیم، با حیرت می بینیم که در این کشور آمار تفکیکی از نوع عسل تک گل( بر اساس کیلو) با دقت اینکه در کدام زنبورستان و چه شمار از کلنی ها تولید شده وجود دارد، چیزی که در کشور ما فعلا شبیه به قصه و افسانه است! سرشماری جوامع کشاورزی و دامی به خصوص کلنی های زنبور عسل و خروجی این سرشماری‌ها باید دارای اطلاعات قوی، جزئی و فراگیر و کامل باشد و همه مؤلفه‌های تحلیلی، فنی و آنالیزی را در یک بانک اطلاعاتی مرجع در برگیرد.

بحث سرشماری و داشتن بانک اطلاعاتی آماری قوی از زیرساخت‌های مهم برای برنامه‌ریزی و توسعه هر صنعتی است و فقدان و ضعف این سیستم در صنعت زنبورداری نیز احساس می‌شود.

به گزارش عسلنا، از سال 1398 تا مهرماه امسال(1401) به مدت سه سال هیچ سرشماری جدیدی در صنعت زنبورداری نداشتیم و این قطعاً مشکلات و واکنش‌هایی را در برداشته و حداقل انتظار اهالی این صنعت  رفع نواقص آمارگیری قبلی و انجام یک  سرشماری دقیق و علمی متقن بر پایه اصول و روش های علمی سرشماری در دنیا بوده است.

 زیر ساخت های لازم برای سرشماری علمی

حداقل زیرساخت لازم برای نیل به این هدف، ارائه یک سایت اختصاصی برای خوداظهاری زنبورداران است. سایتی که به صورت ماهانه اطلاعات زنبورداران، جابجایی ها و خرید و فروش ها و راستی آزمایی استمرار حضور ایشان در این شغل را ثبت کند.

از گذشته تابه‌حال بودجه‌ای برای این سرشماری‌ها تخصیص داده نشده و این به‌عنوان یک وظیفه ادارات کل جهاد کشاورزی در استان‌ها و شهرستان‌ها انجام می‌شده است، از سال 98 این سرشماری‌ها انجام‌نشده بود و در رابطه با کلیات توقف این طرح سرشماری، به‌هرحال با انجام تمهیدات دقیق‌تر و برنامه‌ریزی‌های پیشگیرانه کرونا، سال گذشته امکان برگزاری این سرشماری که اهمیت فراوانی در ارائه آمار و داشتن زیرساخت اطلاعاتی برای انجام فعالیت‌های مدیریتی و تحقیقاتی است وجود داشت، ولی با توجیهات غیرمنطقی به بهانه شیوع کرونا این سرشماری مهم صورت نگرفت.

در این خصوص به متصدیان امر پیشنهاد می شود که به‌وسیله ایجاد یک سامانه و سایت جمع‌آوری اطلاعات، به‌صورت خود اظهاری، این مهم قابل انجام است، کما اینکه در کشور ترکیه نیز این سرشماری‌ها به همین صورت انجام می‌شود.

در این فرم‌های مجازی، گزینه‌ای در پایان قرار داده می شود که فرد تکمیل‌کننده اطلاعات و صداقت گفته‌های خود و اظهاراتش را تائید می‌کند و تعهد می‌دهند که در آینده پس از راستی آزمایی، عواقب اطلاعات نادرست احتمالی را بر عهده می‌گیرد و همچنین هرگونه تغییر در داده های شغلی خود را در این سایت سریعا اظهار و تصحیح کند.

قطعا آمار کمی زنبورداری ایران نزول داشته است

به گزارش عسلنا، عدم سرشماری صحیح مشکلاتی را در شهرستان‌ها ایجاد می‌کند، در استان‌ها نیز در خصوص این مسئله عدم سرشماری مشکلاتی به وجود می‌آید، چراکه تعداد کلنی‌های زنبورداران تغییر می‌کند، زنبورداران جدیدی وارد می‌شوند و یا حتی برخی زنبورداران این کار را رها می‌کنند و با توجه به اینکه توزیع نهاده شکر و دیگر خدمات از طریق همین داده‌های آماری شکل می‌گیرد، ضرورت دارد این اطلاعات درست و دقیق و به‌روز باشد.

امیدوارم وزارت جهادکشاورزی، روش‌های جایگزین سرشماری میدانی را عملیاتی کند، چراکه آخرین آمار مربوط به سال 98 بوده و قطعاً تعداد کلنی‌ها تغییر و باید در سرشماری امسال اصولاً افزایش داشته باشد ولی با توجه به تلفات بسیار شدید سم پاشی ها ،آلودگی هوا و گرد و غبار و ریزگردها، تنوع زیاد بیماری های زنبور عسل در این چند سال و اینکه در فصل نامناسبی آمارگیری صورت می پذیرد، دلسوزان صنعت زنبورداری انتظار دارند بر مبنای آمار جدید و صحیح کلنی ها به آن‌ها خدمات یا نهاده ارائه شود.

توسعه کیفی یا سیاست آمار سازی کمی ؟

البته سیاست ما نباید توسعه کمی این صنعت و افزایش تعداد کلنی‌ها باشد، بلکه در حال حاضر باید روی کیفیت تولیدات و جمعیت زنبورستان ها متمرکز بود. این سیاست در مورد عدم ورود زنبورداران جدید صادق است و قطعاً از توسعه زنبورستان های زنبورداران قدیمی با تکیه‌بر توسعه کیفی باید حمایت شود.

توسعه صحیح صنعت زنبورداری باید به سمت تحول کیفی و توسعه عمودی، حرکت کند و آنچه الان باید حاکم باشد سیاست صداقت و انجام کار درست است نه رقابت تعداد کلنی بین استانها و ارائه آمار غلو انگیز از سوی دولت برای ایجاد یک اقتدار پوشالی و بدون پشتوانه برای صنعتی که هرگز آن‌طور که شایسته و بایسته است از آن حمایت نشده است.

آموزش متصدیان سرشماری ضروری است

افزایش دوره‌های ضمن خدمت و اصلاح ساختار تشکیلاتی زنبورعسل و توسعه دانش تخصصی و تجارب میدانی مدیران دولتی و کارکنان بخش زنبورعسل در سازمان جهاد کشاورزی و نیز سازمان دامپزشکی از ضرورت‌های مهم موجود است که باید با افزایش این دانش و دوره‌های آموزش ضمن خدمت، بتوانیم سطح خدمت‌رسانی و درک این صنعت را در کارکنان دستگاه‌های متولی، بالا ببریم تا با اشراف بر مشکلات و محورهای تخصصی این صنعت، بتوانند خدمات ملموس‌تر و مؤثرتری ارائه دهند.

ارتقای جایگاه تشکیلاتی زنبورداری در ساختار جهاد کشاورزی نیز چالش بزرگ دیگری است که سیاست‌گذاران و مدیران ارشد جهاد کشاورزی، باید توجه ویژه‌ای بدان داشته باشند، چراکه با دو یا سه نیرو و کارشناس، اداره تشکیلات زنبورداری کشور، کاری غیرممکن است و می‌بایست در قالب معاونت یا حداقل یک اداره کل با مدیریت‌ها و کارشناس‌های تخصصی چندگانه، این چارت اداری اصلاح شود.

ضعف بودجه‌ای در بخش زنبورعسل در چارت مالی جهاد کشاورزی و سپردن وظایف غیرتخصصی مضاعف بر دوش کارشناسان زنبورعسل را نیز از مشکلات دیگری دانست که باید چاره‌جویی شود تا توانایی خلاقیت و پرداختن حرفه‌ای و تخصصی به امور را از استان‌ها و شهرستان‌ها سلب نکند.

شرایط مشارکت تشکل ها در مدیریت سرشماری

به گزارش عسلنا، فقدان شایسته سالاری و وجود عدم صلاحیت سنجی در تعداد زیادی از مدیران تشکل های صنفی که بسیاری از ایشان تنها با اتکا به رانت، باندبازی و در سایه ضعف نظارتی دولتی و بی اهمیتی به این تشکل ها بالا آمدند، به طوری که مشاهده می شود بخشی از این مدیران اساسا به صنعت زنبورداری تعلق ندارند؛ یا زنبوردار نبوده و نیستند یا در حال حاضر دستی بر آتش ندارند و یا اصلا از صنف دیگری به این رسته آمده‌اند تا از نمد زنبورداری برای خودشان کلاهی دست و پا کنند.

اگر این بخش تعاونی و تشکیلاتی و مدیریت آن از نخبگان پدید آید، بخش دولتی نیز در کنار ایشان، می تواند تنها ناظر و تحلیلگر باشد تا نمایندگان صنفی زنبورداران خود مبتکر جمع‌آوری این اطلاعات به‌صورت تخصصی باشند.البته مدیرانی که خود صاحب برند نباشند و به دلالی و معامله گری در این صنعت نپردازند و دست به خویشاوند سالاری و رفیق بازی و همولایتی نوازی در تکمیل آمارها نزنند. اگر اتحادیه های ملی و استانی صالح و دلسوز زنبوردار باشند در این موضوع می‌تواند کار را تخصصی‌تر پیش ببرد و داده‌های جزئی‌تر و دقیق‌تری هم احصا شود و صرفاً به تعداد کلنی یا میزان برداشت اکتفا نشود.

احصای آمار فنی و جزئی و شناسنامه دار کردن کلنی ها

در خصوص تولید و جمع‌آوری این داده‌های آماری، اگر ما لیست دقیق قبلی و  هویت دار بودن و شناسنامه داشتن یا پلاک کوبی کلنی ها را نداشته باشیم در فصل آمارگیری هر جعبه خالی می تواند به یک کلنی تبدیل شود، کما اینکه همین امسال نیز نمونه هایی از این جعل و تقلب ها را در استان های مختلف داشتیم که توسط متصدیان سرشماری جلوگیری و رصد شده است.

 به گزارش عسلنا، باید به‌صورت دقیق و تخصصی عمل کرد که البته در سال‌های قبل مشکلاتی در این خصوص وجود داشته است، این آمار بسیار کلی و غیر جزئی است، به‌طوری‌که با مقایسه آمار زنبورداری ایران با کشوری مثل نیوزلند، درمی‌یابیم که آمار ما بسیار پیش‌پاافتاده و سطحی و داده‌های زنبورداری این کشور دقیق و جزئی هستند. در کشور ایالات‌متحده آمریکا، جداول تحلیلی آماری بسیار سطح بالایی در مورد انواع تولیدات و قیمت آن‌ها و داده‌های فنی آنالیزی کاربردی وجود دارد.

داده‌های آماری کشور ما نیز باید فنی و تحلیلی باشد و اینکه مثلاً در تولید عسل فقط یک آمار کلی و یا استانی نداشته باشیم، تفکیک تولیدات شهرستان‌ها، نوع این تولیدات، کیفیت این محصولات، طبیعی یا تغذیه‌ای بودن، جغرافیای طبیعی تولیدات و. مؤلفه‌هایی است که باید درداده های آماری لحاظ شود.

سرشماری باید حاوی میزان دقیق انواع تولیدات باشد

گرده گل، بره موم، زهر زنبور و نیز محصولات ترکیبی و مکمل‌ها نیز باید در داده‌های آماری تولیدات زنبورداری اضافه شوند و اعداد و ارقام مستند داشته باشند، همچنین قیمت‌گذاری و سایر اطلاعات فنی نیز از نکات مغفول آمارگیری‌های قبلی زنبورداری است.

صرفاً با ارائه یک بخشنامه، عملیاتی کردن سرشماری عملی نیست و این مهم نیاز به برنامه ریزی دقیق و علمی و تربیت تیم ماهر و احاطه بر کل زنبورستان های کشور دارد. نیاز به پشتیبانی و تعامل و بودجه و همدلی نهادهای مختلف دارد.

باید یک نقد درون‌سازمانی هم داشته باشیم، نقد درون‌سازمانی زمینه‌ساز خرد جمعی و رفع مشکلات است و باید از خود بپرسیم با توجه به اینکه سرشماری در سال های گذشته هم انجام نشد، در این‌یک سال چه کردیم؟ واقعاً چه تمهیداتی در این زمان یک‌ساله برای اصلاح روندها اندیشیدیم، ما یک سال فرصت داشته‌ایم تا این مشکل را حل کنیم ولی چاره‌ای نیندیشیدیم، مضاف بر اینکه اگر بحث مهم سلامت کارکنان مطرح باشد که البته این مسئله اولویت هم داریم، متأسفانه شاهدیم که مراجعات مکرر و پرشمار مرغداران و دامداران به واحدهای جهاد کشاورزی در شهرستان‌ها با ازدحام زیاد وجود دارد و چاره‌جویی نشده و قطعاً اینکه عدم این ریسک خطر در حال حاضر هم برای کارکنان سازمان در زمان کرونا وجود دارد.

به گزارش عسلنا، اگر قرار باشد بدون بروز رسانی روش ها و پروتکل ها تنها به رفع تکلیف بسنده کنیم چیزی که حاصل می شود یک آمار مغلوط است که به هیچ وجه نمی تواند مبنای کار پژوهشی و توسعه ای برای نیل به پیشرفت در این صنعت قرار بگیرد.