به گزارش پایگاه خبری تحلیلی صنعت زنبورداری ایران، نشستن پای صحبت کارشناسان مسئول و مدیرانی که سالها در ردههای مختلف در سازمانهای متولی زنبورعسل فعالیت کردند، لطف خاصی دارد و قطعاً سالها مجالست و تعامل با زنبورداران و تشکلها، وقوف بر ابعاد کاملی از این صنعت را برای این عزیزان میسر ساخته است.
این بار پای تحلیلهای مفید و ارزنده دکتر محسن نجف، نشستیم و با ایشان گفتگویی سازنده داشتیم که بخش اول آن را با هم مرور میکنیم. ایشان با تحصیلات دکترای دامپزشکی، مسئولیتهای مختلفی را در بیش از 24 سال فعالیت در سازمان دامپزشکی ایران داشتند و سالهای زیادی را در سازمان دامپزشکی استان اصفهان و ادارات دامپزشکی شهرستانهای سمیرم، شهرضا، دهاقان، مبارکه، زرینشهر به خدمترسانی به صنعت دام و طیور، بهخصوص صنعت زنبورداری و مدیریت در ادارات دامپزشکی این شهرستانها پرداختند. ریاست شبکه در دامپزشکی شهرستانهای مبارکه و شهرضا، کارشناسی اداره نظارت بر بهداشت عمومی و مواد غذایی دامپزشکی استان اصفهان و معاونت و کارشناسی اداره تشخیص و درمان دامپزشکی استان اصفهان بخشی از سوابق اجرایی ایشان است.
دکتر نجف، اکنون رئیس آموزش و تحقیقات اداره کل دامپزشکی استان اصفهان است.
آسیبشناسی مهمترین گام در حل مشکلات زنبورداری است
رئیس آموزش و تحقیقات اداره کل دامپزشکی استان اصفهان، با بیان اینکه در تجارب میدانی و مدیریتی در این سالها توانستیم در تعامل با تشکلها، اشراف خوبی بر مشکلات و مسائل موجود در صنعت زنبورداری کسب کنیم. اظهار کرد: شناخت و تبیین مشکلات و آسیبشناسی اولین گام در توسعه هر صنعت و ایجاد تحول و پیشرفت است.
دکتر محسن نجف، در گفتگوی اختصاصی با عسلنا، تصریح کرد: در جلسات تعاملی و کارگروههای زیادی که در این سالها در تعامل سازمان دامپزشکی، جهاد کشاورزی، تشکلها، استانداری، دانشگاه علوم پزشکی و سایر ارگانها داشتیم، به این نتیجه رسیدیم که بسیاری از مشکلات زنبورداری استانها به حوزه مدیریت کشوری برمیگردد و نیازمند مساعدت تصمیمسازان و متولیان کشوری این حوزه است.
بسیاری از مشکلات صنعت زنبورداری ریشه در فقدان آموزش تخصصی دارد
وی، افزود: دلیل بسیاری از مشکلات صنعت زنبورداری هم در حوزه آموزش و بهخصوص آموزشهای مدیریتی و تخصصی است و احساس میشود با آموزش درست زنبورداران و متولیان شاغل در ارگانهای ذیربط و تحقیقات اصولی بر پایه نیازسنجیها میتوان بر این تنگناها فائق آمد.
دکتر نجف، با اشاره به آمار موجود در زنبورداری کشور، عنوان کرد: از نظر تعداد کلنی، میزان زنبورداران شاغل و مقدار عسل تولیدی در کشور آمار مناسبی از نظر کمّی وجود دارد و صادرات محصولات نیز اگرچه در سالهای اخیر به دلایل مختلفی از جمله خشکسالی و مشکلات تحریم افت داشته ولی در مورد عسل تقریباً در جریان است، ولی اکنون باید به رشد کیفی اهمیت داده شود.
رشد کیفی بهجای کمی گرایی، نیاز امروز زنبورداری کشور
به گزارش عسلنا، این تحلیلگر و کارشناس زنبورداری، اضافه کرد: آمار تشکلهای موجود و ثبت شده در زنبورداری کشور نشان میدهد که اکثر استانها دارای اتحادیه هستند ولی حدود 22 اتحادیه استانی فعال و بالغ بر 220 تعاونی زنبورداری فعال در سراسر وجود دارد و از حیث تشکیلاتی این صنعت بسیار گسترده است.
وی ادامه داد: متأسفانه در مورد کارکرد تشکلها که ما سالهای زیادی با آنان ارتباط و تعامل داشتیم و حتی در سطح کشوری نیز با تشکلهای ملی کار کردیم، باید گفت که ما در تشکل سازی موفق بودیم و تشکلهای زیادی در صنعت کشاورزی، دام، طیور، شیلات و زنبورداری ایجاد شده است، ولی تنها معدودی از این تشکلها بسیار قوی عمل کرده و مطالبات خود را به شکل قانونی و از شکل درست، پیگیری و بر روی برنامههای توسعهای برای پیشرفت صنعت و بهبود عملکردها فعالیت دارند.
اتحادیههای زنبورداری باید در اصلاح و تدوین قوانین مؤثر باشند
نجف، در ادامه با اشاره به این مطلب که حتی برخی از این تشکلها در تدوین و دستورالعملها اجرایی سازمانهای دولتی و بهروزرسانی و اصلاح این پروتکلها نیز مؤثر بوده و نقشآفرینی میکنند، عنوان کرد: سازمان دامپزشکی، جهاد کشاورزی یا سازمان غذا و دارو، وقتی نیاز به صدور یک دستورالعمل یا اصلاح پروتکلی در مورد یک محصول، دام یا نظیر این را دارد این تشکلها یاری میرسانند و حتی در قیمتگذاری محصولات هم قوی عمل میکنند.
تشکلهای زنبورعسل در مطالبهگری صحیح و اصولی ضعیف عمل کردند
این مقام مسئول در اداره کل دامپزشکی استان اصفهان، گفت: متأسفانه اتحادیهها و تشکلهای زنبورداری کشور دراینخصوص قوی عمل نمیکنند و آنطور که بایدوشاید در تصمیمسازیها، تصمیمگیریها و سیاستهای اتخاذ شده برای این صنعت اثرگذار نیستند، همچنین آمارها نشان میدهد، تنها درصدی از آمار زنبورداران کشور حرفهای هستند و این کار را بهصورت شغل اصلی ادامه میدهند ولی درصد قابلتوجهی نیز زنبورداری شغل اول و اصلیشان نیست.
وی، دراینخصوص تشریح کرد: ممکن است شخصی کشاورز است یا باغدار بوده و تعدادی کلنی نیز در صحرای خود قرار داده یا حتی هستند افرادی که پیشه اصلی آنها اصلاً ربطی به زنبورداری ندارد، ولی در این کار هم مشارکت دارند و صرفاً به سبب علاقه یا شغل دوم به این کار وارد شدند ولی متأسفانه در آمارگیریها بهحساب میآیند و یک رشد کمی نامتوازن رقم میخورد و بسیاری از اینها متأسفانه دید حرفهای به این شغل ندارد.
این کارشناس ارشد آموزش و پژوهش دامپزشکی، با اشاره به اینکه، در رأس تشکلهای زنبورداری متأسفانه انگیزهای برای مطالبهگری صحیح نیست و صرفاً طرح مسئله و مشکلات بدون پیگیری از مسیر صحیح کارساز نیست، افزود: مثلاً در مطالبهگری کشاورزان در خشکسالی کشور، زنبورداران حضور پررنگی نداشتند و تشکلهای زنبورداری نیز برنامهای نداشتند درصورتیکه صنعت زنبورداری از مشاغلی بود که بیشترین ضربه را از خشکسالی خورده بود و متأسفانه این صنعت در یک دهه گذشته از نظر منابع شهد و گرده بسیار از خشکسالی لطمه خورده است.
تشکلهای زنبورداری در مطالبهگری برای خشکسالی مشارکت نداشتند
وی ادامه داد: متأسفانه خشکسالی و کاهش منابع طبیعی تغذیه زنبورعسل، باعث خروج یا ورشکستگی بسیاری از زنبورداران شد و برخی دیگر نیز شوربختانه به تغذیه دستی با شکر روی آوردند که هم هزینه بر زنبوردار تحمیل شد و هم سبب افت کیفیت محصول تولیدی شد ولی متأسفانه مطالبه خاصی از سوی تشکلها در بحث خشکسالی صورت نگرفت درحالیکه ضربه زیادی به اقتصاد زنبورداری وارد شد.
نجف، یادآور شد: تشکلهای زنبورداری باید قوی و مطالبهگر و دارای ارتباطات خوب، قوی و علمی با ارگانهای متولی و ذیربط داشته باشند و صرفاً با انجام وظایف محدودی مثل توزیع شکر یا صدور و تمدید دفترچه هیچ عوایدی به زنبوردار و توسعه این صنعت نخواهد رسید.
این دکتر دامپزشک با بیان اینکه، تشکلهای زنبورداری باید سبب تولید قوانین، اصلاح قانونها، مطالبهگری و کنترلکننده و ناظر بر صنعت باشند، نه اینکه نظر بدهند و وحدت و همبستگی نداشته باشند، گفت: تکصدایی و بدون انسجام و کارهای گروهی و تشکلی نمیتوان شاهد برونرفت از مشکلات صنعت زنبورداری بود.
تربیت دامپزشک تخصصی زنبورعسل ضروری است
معاون اسبق اداره تشخیص و درمان دامپزشکی استان اصفهان، اذعان کرد: یکی از دلایل این عدم تأثیرگذاری تشکلها این است که بسیاری از مدیران تشکلها خود صاحب برند تولیدی یا زنبورستانهای بزرگی هستند که مشغله کاری و مشکلات اقتصادی به آنها اجازه اولویت قراردادن کارهای اتحادیه یا شرکت تعاونی را نمیدهد.
وی، توضیح داد: دغدغه دیگر این صنعت، نبود دامپزشکان تخصصی است، در یکی از جلسات، سالها قبل مهندس احمد قربانی پیشکسوت زنبورداری کشور این ایده را مطرح کرد که سازمان دامپزشکی با همکاری جهاد کشاورزی تعدادی از دامپزشکان را برای گذراندن دورههای دامپزشک تخصصی زنبورعسل به خارج از کشور بفرستد یا آموزش ویژه بدهد. این دیدگاه ایشان بسیار عالی بود.
دکتر نجف، تاکید کرد: در صنعت زنبورداری ما نیازمند اصلاح قوانین و دستورالعملها در بخشهای زیادی مثل داروها، بیماریها، ملکه، صادرات و... داریم و مثلاً در بحث دارو، باید دقیقاً شناسایی شود که چه داروهایی در بازار موجود است و کدام داروها زیانبخش و ازردهخارج است، کدام دارو بهصورت قاچاق وارد میشود و باتوجهبه نیاز زنبورستانها اکنون چه داروهای مجازی موجود و چه کمبودهایی وجود دارد و با وضع قانون و دستورالعمل این بازار دارویی را کنترل کرد.
کنترل و نظارت بر بازار داروهای زنبورداری در تولید عسل پاک مؤثر است
وی با اشاره به اینکه، انتقال داروها یا سموم زیانبخش به عسل بهراحتی میتواند صورت بپذیرد و بعد از مصرف عسل انسان را نیز درگیر کند، هشدار داد: لذا توجه و کنترل این مسئله که استانداردهای جهانی و کشورهای مهم واردکننده عسل هم بدان توجه دارند، بسیار مهم و الزامی است.
این کارشناس خبره زنبورداری، ادامه داد: به طور مثال اگر برای کنترل کنه واروآ، نوار «آپیستان» یا نوار «بایوارول» و «فلومترین» را نتوانیم بهموقع و با قیمت مناسب در اختیار زنبورداران قرار دهیم ممکن است ناچار به استفاده از داروهای دیگری شوند که غیرمجاز یا مخرب باشد، چرا که زنبوردار مستأصل میشود و در لحظه تصمیم به نجات زنبورهای خود را دارد و ممکن است اشتباه کند، پس این دارو باید قبل از فصول مصرف تأمین شود و بهموقع و با شرایط قیمتی مطلوب در بازار توزیع شود.
نجف، از دغدغهمندی زنبورداران، همین نبود بهموقع دارو یا در دسترس نبودن و بالا بودن قیمتها را برشمرد و ابراز کرد: باید برای این مورد نظارت و چارهجویی دقیق صورت پذیرد و در مورد سموم کشاورزی و سمپاشیهای بیرویه مزارع و باغات نیز سیستم نظارتی و تعاملی دقیق برای کنترل خسارتهای وارده به زنبورستانها اتخاذ شود.
وی، متذکر شد: در این میان دامپزشکان تخصصی میتوانند نقش ارزندهای ایفا کنند و بازوی توانمند سازمان دامپزشکی و کارشناسان مسئول زنبورعسل در ادارات دولتی برای تحقق ساماندهی مسائل دارویی و کنترل آفات و بیماریها باشند.
رئیس آموزش و تحقیقات اداره کل دامپزشکی استان اصفهان، در پایان خاطرنشان کرد: جای این دامپزشکان تخصصی بسیار خالی است و تشکلها هم باید برای تربیت این نسل و انتخاب و آموزش آنها آستین بالا بزنند تا بتوانیم بر مشکل آفات و بیماریهای زنبورعسل هم قویتر وارد عمل شویم./
