به گزارش پایگاه خبری تحلیلی صنعت زنبورداری ایران، دکتر علیرضا عرب از مجریان طرح ملی پایش سلامت و تلفات کلنی‌های کشور چند سالی است که در جهت پایش و تحلیل آمار زنبورعسل در دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران دستی بر آتش دارد و با آنچه در داده‌ها و دیتاهای این صنعت می‌گذرد، آشناست.
در جهت ارائه راهکارهای ارزنده‌تر و آشنایی با تکنیک‌های دنیا در سرشماری‌های زنبورعسل با ایشان به گفتگو پرداختیم.
این مجری طرح ملی پایش سلامت و تلفات زنبورعسل کشور، پایه و اساس همه تصمیم‌گیری‌ها در هر رشته و صنعتی را آمار دانسته و تصریح کرد: اما موضوع این است که آمار موضوع اغواکننده‌ای است و با درست ارائه‌نکردن آن مسیر توسعه و تعالی به‌دروغ و اشتباه کشیده می‌شود.
علیرضا عرب با اشاره به کتاب «چگونه با آمار دروغ بگوییم» اثر «دارل هاف» سوءاستفاده و امتیاز گرفتن توسط آمار ناصحیح را یکی از ترفندهای برخی سوءاستفاده گران ذکر کرد و افزود: به طور مثال ما در آمار نمره 18 یک دانش‌آموز در فیزیک را با نمره 16 دانش‌آموزی در درس شیمی قیاس کرده و نتیجه می‌گیریم که دانش‌آموز اولی بهتر است درصورتی‌که ممکن است دانش‌آموز اول در شرایطی این نمره را کسب کرده که کمترین نمره کلاس بوده؛ ولی دانش‌آموز دوم بالاترین نمره کلاس را کسب کرده و دیگر دانش‌آموزان زیر نمره 16 بوده‌اند، بدین ترتیب باید آمار را در ظرف مکانی و جغرافیایی خود بررسی کرد و نباید کورکورانه آماری را بدون راستی‌آزمایی و بررسی دقیق ملاک قرار داد.
وی در ادامه گفت: مثلاً در بحث تلفات نمی‌شود قضاوت کرد که چون تلفات زنبورعسل کشوری 30 درصد و تلفات کشور دیگر 10 درصد است پس لزوماً کشور دوم، زنبورداری یا مدیریت کلان بهتری بر این رشته دارد، بلکه باید دراین‌خصوص وارد شاخص‌ها شد و با بررسی دقیق علت و عوامل و شرایط موجود این موضوع را بررسی کرد.
مدرس و پژوهشگر دانشگاه تهران، ادامه داد: کشوری که شرایط قرنطینه دقیق دارد و حتی یک حشره هم به‌صورت قاچاق وارد نمی‌شود را نمی‌توان با کشوری که آزادانه زنبورعسل قاچاق می‌شود قیاس کرد و باید شاخص‌ها را دقیقاً بررسی کرد.
وی با تأکید بر اینکه در بحث آمار دو مبحث «دقت» و «صحت» در کنار هم اهمیت دارند و باید به‌موازات هم بررسی شوند، اظهار کرد: ممکن است شخصی که به یک سیبل تیراندازی می‌کند همه تیرها را به مدار 9 امتیاز بزند، این تیرانداز دقت دارد؛ ولی تیراندازی‌اش صحت ندارد و نتوانسته هدف را بزند و امتیاز بالا بگیرد، برعکس این مسئله هم وجود دارد گاهی صحت در آمار موجود است؛ ولی دقت وجود ندارد.
عرب، اضافه کرد: در حوزه آمار و سرشماری‌های صنعت زنبورعسل به دو شاخصة دقت و صحت نیازمندیم تا بتوانیم مدعی داشتن یک آمار خوب و کارآمد باشیم و در موضوع آمار مسائل بسیار فنی‌تر از آن است که در گراف‌ها و داده‌ها دیده شود و نیازمند رعایت نکات فنی دقیق و پایبندی به صحت و دقت داده‌ها و تحلیل در نتیجه‌هاست.
این پژوهشگر پایش سلامت و تلفات کلنی‌های زنبورعسل با بیان این مطلب که در دنیا چند مدل و الگوی موفق پایش و آمارگیری برای زنبورعسل داریم و نیاز داریم که محققان و تصمیم‌گیران این صنعت این مدل‌ها را بررسی و به‌کارگیری کنند، گفت: مثلاً در کشور نیوزلند هر سه سال یکبار زنبورداران نیازمند تمدید جوازهای کاری خود هستند و در این پروسه مکلف‌اند که آموزش‌های لازم را نیز بگذراند و اطلاعات زنبورستان آنها نیز به‌روز می‌شوند و در پایش سلامت و بیماری‌ها نیز با متصدیان مربوطه برای ارسال نمونه‌گیری و در مقابل دریافت توصیه‌ها و اطلاعاتی که به پیشرفت کارشان کمک می‌کند، تعامل دارند.
عرب، عنوان کرد: در این پروسه آموزش‌های به‌روز و واحد به همه زنبورداران داده می‌شود و از پراکنده‌کاری‌ها و موازی کارها جلوگیری می‌شود و همه اطلاعات جزئی زنبورستان‌ها نیز اخذ می‌شود، مثلاً در همین دوره‌های آموزشی زنبوردار مکلف است میزان کنه در کلنی‌های خود را پایش و گزارش دقیقی از تست پودر شکر را مثلاً در ماه می یا جولای ارائه دهد.
وی، ابراز کرد: در ایران ما آمار می‌دانیم میزان آلودگی زنبورستان‌ها به کنه چند درصد است؛ ولی اطلاعات جزئی‌تر درباره این آلودگی‌ها و بیماری‌ها نداریم و وضعیت آن به طور مداوم و نوبه‌ای پایش نمی‌شود.
این پژوهشگر اذعان کرد: درصورتی‌که در کشورهای صاحب‌سبک در زنبورداری دقیقاً با تدابیر لازم و منظم بارآلودگی و دینامیک بیماری رصد و پایش می‌شود و این امر برای زنبورستان‌ها اجباری و زنبوردارها خود را متعهد و مکلف می‌دانند.
عرب، با اشاره به اینکه در دیگر کشورهای اروپایی و آمریکایی این کار پایش را شرکت‌های متخصص و مستقل برای دولت انجام می‌دهند، یادآور شد: آنها کیت‌هایی را آماده و برای زنبورستان‌ها می‌فرستند و این کیت‌ها دقیقاً طوری طراحی شده که زنبوردار به‌سهولت بتواند نمونه‌برداری کرده و از طریق پس تضمین شده ارسال نماید.
وی در خصوص تدابیر سرشماری‌های پیشرفته برای پایش جمعیت نیز بیان کرد: سیستم‌ها و سامانه‌های دقیقی در کشورهای صاحب‌سبک وجود دارد که همه آیتم‌های زنبورداری به‌صورت مرتب و نوبه‌ای در پهنه هر استان توسط زنبورستان‌ها گزارش می‌شود، البته نباید این تکنولوژی‌ها را با واقعیات کشورمان قیاس کرد و انتظار داشت؛ بلکه باید زیرساخت‌های لازم ایجاد شود.
عرب، با اشاره به کشور آلمان، عنوان کرد در این کشور یک سیستم برد – برد و نظام پاداش برای بحث پایش و سرشماری وجود دارد و زنبورداران زمانی که با مسئولین پایش همکاری می‌کنند نفع می‌برند به طور مثال شرکت متصدی پایش، ارزش‌های اصلاحی ملکه‌ها را بر اساس رکوردهای عملکردی ارائه شده توسط زنبورداران، رصد می‌کند و به هر زنبوردار برای انتخاب ملکه مادر گزینه‌های پیشنهادی ارائه می‌دهد.
وی افزود: با این اتفاق زنبوردار هم از همکاری در پایش سود می‌برد و با انتخاب ملکه‌های مادر مناسب نسل بعدی بهتر و در واقع سود اقتصادی بیشتری می‌برد پس همیشه با سرشماران و مسئولین پایش همکاری دارد.
وی تصریح کرد: در کشورمان همیشه زنبورداران از ما سؤال می‌کنند که حالا همکاری در این پایش‌ها چه سودی برای ما دارد؟ و انتظار دارند که آنها نیز منافع ملموسی در این همکاری داشته باشند پس طرح‌های پایش و سرشماری زنبورعسل در کشورمان باید به‌سوی یک نظام برد - برد فرهنگ‌سازی و سیاست‌گذاری شود.
این پژوهشگر در پایان خاطرنشان کرد: آمارگیری باید به سمتی هدایت شود که اگر متصدیان علمی یا دولتی هم سر موقع این کار را انجام ندادند، خود زنبورداران پیگیر شوند و خواستار انجام پایش باشند و بتوانیم عواید و یک سود و بهره ملموسی را برای زنبوردار در آن تعریف کنیم؛ مثلاً زنبوردار بداند با این همکاری میزان بیماری‌های زنبورستانش مشخص می‌شود یا فلان امتیاز را دریافت می‌کند.
