به گزارش پایگاه خبری تحلیلی صنعت زنبورداری ایران، نمودار سازمانی و چارت بهینه نیروی انسانی بر اساس افق عملکرد و شرح وظایف هر سازمانی از نکات مهم در نیل به پیشرفت و توسعه محسوب می‌شود. صنعت زنبورداری ایران نیز برای هموار شدن مسیر توسعه نیازمند یک تشکیلات منسجم و هماهنگ سازمانی برای رسیدن به اهداف و حل مشکلات این صنعت است.
ساختار مناسب تشکیلاتی متولیان دولتی، در قبال هر صنعتی می‌تواند راهگشای انجام سریع وظایف باشد و حل مشکلات در حیطه وظایف کارکنان این چارت تشکیلاتی تعریف شود.
در کشور ایران وزارت جهاد کشاورزی و معاونت امور تولیدات دامی، متولی اصلی صنعت زنبورداری کشور است که این امور توسط مجری طرح توسعه زنبورداری کشور مدیریت می‌شود.
به گزارش عسلنا، با توجه به وظایف و گستردگی و تنوع محصولات صنعت زنبورداری تشکیلات کنونی جوابگوی نیازها نیست و این دفتر باید به شکل سازمانی یک اداره کل تعریف و سازمان‌دهی شود، ولی در حال حاضر این بخش تنها به‌وسیله مجری و دو نفر نیرو، اداره می‌شود که با توجه به خروج صنعت زنبورداری کشور از تک‌محصولی و انبوه تولیدات محصولات زنبورعسل به‌ویژه زل رویال و زهر زنبور و بره موم و... و باارزش افزوده بالا و رقابت‌پذیر و صادرات محور و بار حجیم و مسئولیت سنگینی بر دوش ما و همکاران نهاده شده و با توجه به انبوه فعالیت‌ها، امکان ایده پردازی و چالاکی بیشتر را از ما می‌گیرد.
این چارت سازمانی تغییر جدیدی نداشته و وضعیت در استان‌ها و شهرستان‌ها هم بهتر از این نیست و نیازمند تغییرات تشکیلاتی در آن حوزه هستیم.
متأسفانه تغییرات عمده‌ای در این حوزه نبوده، قبلاً این دفتر با دو نفر نیرو هدایت می‌شده که اکنون به سه نفر ارتقاءیافته است و از این تعداد سه نفر نیرو، یکی اخیراً با درخواست‌ها و پیگیری‌های زیاد افزوده‌شده که پیشنهاد دفتر زنبور عسل به وزارتخانه ارتقای تشکیلاتی و سازمانی این دفتر و افزوده شدن زیرگروه‌ها و نیروها و تعیین پست‌های سازمانی جدید و هم درخواست تشکیلات قوی‌تر در استان‌ها و شهرستان‌ها به‌خصوص مراکز و قطب‌های مهم زنبورداری کشور بوده است.
به گزارش عسلنا، در استان‌ها و شهرستان‌ها، می‌بایست حداقل این دفاتر توسعه زنبورداری به اداره تبدیل شوند و صرف وجود یک کارشناس مسئول نباشد، چراکه قطعاً این ساختار فعلی جوابگوی نیازها و پیشران پتانسیل‌های این صنعت نخواهد بود.اگر هر استان یک اداره زنبورداری داشته باشد و تشکیلات و امکانات زیرساختی و منابع انسانی آن تأمین شود، با اختصاص بودجه می‌تواند محوریت فعالیت‌های پویای زنبورداری را در استان پیش ببرد. در شهرستان‌ها نیز علاوه بر وجود کارشناس، نیاز به کارشناس مسئول هست.
در سایر دفاتر و مدیریت‌ها و معاونت‌ها، وضع تشکیلاتی بهتری حاکم است. در دیگر معاونت‌های وزارتخانه، این ترکیب و ساختار سال‌ها قبل شکل‌گرفته و اصلاح‌شده است. مثلاً در معاونت باغبانی یا دیگر معاونت‌ها برای هر رسته، مدیرکل دفتر پیش‌بینی‌شده است، مثلاً؛ مدیرکل دفتر میوه‌های گرمسیری؛ و یا مدیرکل دفتر تغذیه؛ و در سطح استان‌ها هم مدیریت زراعت و مدیریت باغبانی در چارت پیش‌بینی گردید با این تخصصی شدن امور، کارها با سرعت و کیفیت بیشتر دنبال می‌شود.
در بحث زنبورعسل با توجه به اهمیت و نقش زنبورعسل در افزایش کمی و کیفی محصولات کشاورزی به‌واسطه نقش مؤثر گرده‌افشانی، متأسفانه مدیریت منسجمی در سطح استان‌ها نداریم و حتی اداره مستقلی هم نداریم و به کارشناسان اکتفا کردیم. حداقل درخواست ما ارتقاء تشکیلات استان‌ها به اداره مستقل زنبورعسل است.
در بحث سند راهبردی زنبورداری کشور که تدوین‌شده، هشت هدف اصلی و 34 استراتژی و 78 اقدام اجرائی ریل‌گذاری شده که این کارها باید پیش برود و نیاز به سازمان‌دهی نیروی انسانی است.
به گزارش عسلنا، دفتر توسعه زنبورداری کشور ازنظر گستردگی و وظایف سازمانی در واحدهای پرورش و تولید محصولات زنبورعسل، صدور مجوزها، هویت گذاری زنبور، اصلاح نژاد زنبورعسل، صادرات محصولات، استاندارد عسل و محصولات زنبورعسل و پیشگیری و بهداشت و کنترل بیماری‌ها و ... هرکدام به یک زیر بخش و کارشناس‌های تخصصی نیاز دارد و پیگیری بخش‌هایی مختلف تخصصی قطعاً با تأمین نیروی کافی با سرعت انجام می‌پذیرد.
بسیاری از دفاتر کل دارای 10 تا 20 نیرو هستند و این خواسته توسعه تشکیلاتی مطالبه و نیاز مهم صنعت زنبورداری است. با توجه به نگاه ویژه و اینکه دفتر توسعه زنبورداری کشور مستقیماً زیر نظر معاون محترم وزیر اداره و هدایت می‌شود این انتظار وجود دارد که به ساختار تشکیلاتی و رفع این مشکل اهتمام ویژه صورت پذیرد.
ازنظر نیرو و امکانات و بودجه این دفتر باید تقویت شود تا ما بتوانیم طرح‌ها را دنبال کنیم و انبوهی از برنامه‌ها مطابق سند راهبردی زنبورداری کشور را با سرعت بیشتری پیش ببریم.
ازنظر بودجه‌ای البته این امر تابعی از شرایط وزارتخانه و نیازها هست که در بخش سامانه سیتا (سامانه تسهیلات وزارت جهاد کشاورزی) از محل بند الف تبصره 18 و ماده 52 الحاقی، تعاریفی که شده، بخش زنبورعسل هم شامل ردیف‌های اعتباری هست و طبق جداول و رسته‌ها و موضوعات مختلف این اعتبارات به طرح‌های واجد شرایط تخصیص می‌یابد.
امسال نیز 8 هزار میلیارد تومان برای کلیه طرح‌های کشاورزی در قانون بودجه اعتبار پیش‌بینی‌شده که بایستی در سامانه بارگذاری شده تا مطابق اولویت‌ها و نیازها و سرمایه‌گذاری‌ها به طرح‌های واجد شرایط و یا نیمه‌تمام هزینه گردد...
بخش زنبورداری هم مطابق همه بخش‌های کشاورزی در این زمینه اعتبار و تسهیلات دارد و در قالب سرمایه ثابت زنبورستان‌ها (نوسازی کندوها و توسعه و خرید تجهیزات و.) و سرمایه در گردش برای خرید نهاده‌ها و همچنین ایجاد و توسعه واحدهای پرورش ملکه می‌توانند از این تسهیلات استفاده نمایند و همچنین در کنار آن با تقاضای پیش‌بینی سهمی از اعتبارات خشک‌سالی، امیدواریم این بودجه نیز تخصیص پیدا کند تا اعتبارات دیگری علاوه بر سامانه سیتا برای این صنعت مهیا شود.
اتحادیه سراسری زنبورداران که مجموعاً 250 تعاونی و اتحادیه استانی و شهرستانی دارد، باید نیازهای شهرستان‌ها را احصا و دسته‌بندی کرده و به وزارتخانه ارجاع دهد تا بر اساس این نیازها و مشکلات برنامه‌ریزی شود. در بخش نهاده حدود 32 هزار تن شکر در سال 1400 تقاضا شده که 15 هزار تن را باقیمت 6650 تومان تحویل و با کمک اتحادیه در 32 استان کشور توزیع شد. 17 هزار تن باقیمانده را باید اتحادیه تأمین اعتبار می‌کرد که متأسفانه بر اساس سیاست‌های اعلام‌شده ستاد تنظیم بازار کشور و اینکه زنبورداری هم در ردیف صنعت تعریف‌شده، با اختلاف قیمت مواجه شدیم که قیمت از ارز دولتی به نیمایی تغییر کرد و قیمت به 11500 تومان رسید که به علت افزایش قیمت نهاده شکر، اتحادیه‌های استانی نتوانستند، این مبلغ را تأمین کنند.
با همکاری شرکت بازرگانی دولتی این 17 هزار تن باقیمانده هم بارگذاری شده، ولی خریداری وجود نداشت و مهلت تمام شد. مجدد 20 هزار تن نهاده شکر تقاضا شد که تنها 7 هزار تن آن از سوی اتحادیه‌ها، تأمین اعتبار و در اختیار زنبورداران قرار گرفت.
تمام تلاش دفتر زنبور عسل در سال 1400 تدوین و عملیاتی نمودن زنجیره ارزش اقتصادی تأمین، تولید و توزیع محصولات زنبورعسل و احیای ستاد گرده‌افشانی و پیگیری ارتقاء استاندارد عسل و... بوده است که با نهایت توان، این وظایف و اقدامات را عملیاتی کرده، ولی حجم کار با پتانسیل انسانی و سازمانی موجود، برابری ندارد. در سال جدید موضوع خشک‌سالی هم از مباحثی است که روی آن متمرکز هستیم، چون این مورد در زراعت و کشاورزی هم آسیب‌های زیادی زده و در بحث زنبورعسل هم موجب افت تولید و تلفات شده است.
بخش کشاورزی و زنبورعسل، لازم و ملزوم یکدیگر و شدیداً به هم وابسته هستند و ما معتقدیم بقای هرکدام به دیگری وابسته است و زنبورها با گرده‌افشانی رونق و افزایش کمی و کیفی محصولات کشاورزی را به ارمغان می‌آورند و شهد و گرده حاصل از گیاهان هم بخشی از تغذیه زنبورها هستند.
به گزارش عسلنا، تلاش دفتر توسعه زنبورداری استفاده از اعتبارات خشک‌سالی برای کمک به صنعت زنبورداری است و معاونت امور دام پیشنهاد‌ها و طرح‌های خوبی ارائه کرده که امیدواریم موجب جذب اعتبارات خوبی برای صنعت زنبورداری کشور شود.
تلاش دیگر در بخش تدوین زنجیره اقتصادی تأمین، تولید و توزیع محصولات زنبورعسل است تا این صنعت رشد لازم را پیدا کند و این موضوع را در سال جدید هم با جدیت دنبال شده است. دستورالعمل اجرایی زنجیره اقتصادی تأمین، تولید و توزیع زنبورعسل تهیه شده است. تاکنون نزدیک 17 ویرایش اعمال‌شده که نظرات استان‌ها نیز احصاء شده تا این صنعت بتواند با تشکیل زنجیره‌ها به یک تحول و نوسازی عمده برسد.
این دستورالعمل پس از تائید نهایی به استان‌ها ابلاغ می‌شود و وظیفه همه سازمان‌ها و تشکل‌ها در این زنجیره مشخص‌شده تا شاهد تسریع امور در صنعت زنبورداری باشیم.
در حوزه صادراتی، برند سازی، بسته‌بندی و در بسیاری از حوزه‌های این صنعت، زنجیره‌ها می‌توانند نقش‌آفرینی داشته و تأثیرگذار باشند.
صنعت زنبورداری به دلیل محدودیت عرصه‌های منابع طبیعی ظرفیت‌های جغرافیایی محدودی دارد و شاید مثل مرغداری به مرز اشباع برسد، در این حوزه بار زیادی بر مراتع تحمیل‌شده و اکنون باید این مورد چاره‌جویی شود. سیاستی باید داشته باشیم که دیگر افزایش کلنی نداشته باشیم و تنها روی مسائل کیفی کلنی‌ها و افزایش کیفیت محصولات تمرکز کنیم. ما باید میزان تولید و برداشت از هر کلنی را بالا ببریم نه اینکه افزایش تولید با ازدیاد کلنی‌ها همراه باشد؛ و در این راستا از ظرفیت ستادهای گرده‌افشانی استفاده می‌کنیم.
توانمندسازی علمی مدیریت زنبورداران بر زنبورستان، بهبود کیفی محصولات تولیدی و کمک به اصلاح نژاد و به نژادی ملکه‌های موجود و توسعه مراکز تولید ملکه در کشور و بالا بردن ظرفیت علمی، فنی و آموزشی از دیگر اهداف مهم ما در دفتر توسعه زنبورداری کشور است.
در حوزه تولید محصولات جانبی، تلاش دوچندان باید داشته باشیم تا محصولاتی با ارزش‌افزوده بالاتر و رقابت‌پذیری بیشتر در صادرات، تولید و حمایت شوند و روی بره موم و ژل رویال و زهر زنبور نیازمند توجه و برنامه‌ریزی بیشتر هستیم.
احیای ستاد گرده‌افشانی در سطح ملی و استان دیگر برنامه‌ای است که امسال دنبال شده و این اهمیت زیادی برای صنعت زنبورداری و ارتقای اقتصادی و معیشتی برای زنبورداران دارد. دستور این کار را وزیر محترم جهاد کشاورزی امضا کرده و در مرحله اجرایی قرار داردو آئین‌نامه مربوطه نیز تدوین و بازنگری شده و به معاونت‌های وزارت ابلاغ شده است.
بیمه تأمین اجتماعی زنبورداران، یکی از آرزوهای دیرینه اهالی این صنعت بوده که امسال با جدیت دنبال شده و امسال در فصل 14 قانون بودجه 1400 و در بخش هزینه‌ها و بند (ب) قانون هدفمندی یارانه‌ها این مورد گنجانده‌شده است و زنبورداران نیز در ردیف مشاغلی مثل صید و صیادی و رانندگان برون‌شهری و... در فصول هزینه‌ای بند ب و ردیف 13 اضافه‌شده است و مشمول این چتر حمایتی شده‌اند و منتظر تأمین بودجه توسط سازمان برنامه‌وبودجه برای اجرایی شدن ً هستیم.
برای مسایل هویتی زنبورداران، صدور شناسنامه الکترونیکی زنبورداری در سامانه سیماک دنبال شده تا به‌عنوان شناسنامه اصلی و هویتی زنبوردار شناخته شود و نیاز به دفترچه‌های فعلی نباشد که این شناسنامه اعتبار بسیار بیشتری در سطح کشور برای امور مختلف دریافت تسهیلات، نهاده و مجوز تردد و کوچ و بیمه و ... خواهد داشت.
این شناسنامه الکترونیکی به‌صورت مجازی در سامانه سیماک (سامانه یکپارچه مدیریت اطلاعات کشاورزی) و با راستی آزمایی و طی فرآیندی توسط معاونت بهبود تولیدات دامی استان‌ها و با هماهنگی تشکل‌های استانی و شهرستانی صورت می‌پذیرد و مشکل سند هویتی و مجوز فعالیت زنبورداران مرتفع می‌شود.
اولویت‌های کنونی برای تخصیص اعتبار در دفتر توسعه، پیگیری‌های نهاده شکر که از نهاده‌های موردنیاز و پرمصرف این صنعت هست نیز باقوت دنبال می‌شود تا امسال مشکلی از این بابت نبوده و به‌موقع باقیمت مناسب تحویل شود. یکی از مسائل مهم در زمان خشک‌سالی کنونی تأمین شکر موردنیاز زنبورداران و همچنین تغذیه زمستانی زنبورعسل، تحریک ملکه و زنده ماندن زنبور است که امسال با توجه به افزایش تلفات زمستان گذشته بسیار ضروری و پررنگ است.
تمرکز روی خط اعتباری زنبورستان‌ها و بهسازی کندوهای فرسوده و کلنی‌های قدیمی و سنتی بخش دیگر از فعالیت دفتر توسعه زنبورداری کشور بوده که سعی کردیم بخشی از اعتبارات برای حل این مشکل زیرساختی و خرید ادوات و تجهیزات جدید تخصیص یابد.
تولید محصولات اصلی زنبورعسل نظیر ژل رویال و زهر زنبور و تأمین دستگاه زهر گیر و ادوات استحصال و برداشت ژل رویال و تأمین سایر تجهیزات زنبورداران و تولید محصولات دانش‌بنیان از دیگر اهدافی است که با جدیت دنبال باید در جهاد کشاورزی دنبال شده و نیاز به حمایت هم دارد.
زهر زنبورعسل، قابلیت تحول‌آفرینی، رقابت‌پذیری و ارزش‌افزوده بالا در صنعت زنبورداری و حتی رقابت با صادرات نفت دارد و یک گرم ماده مؤثره زهر زنبور (ملیتین) آن با یک بشکه نفت ازنظر ریالی برابری دارد.
صنعت زنبورداری دارای اهمیت بالایی هست که در کشور ما هنوز تبیین نشده و ارزش و فواید آن فرهنگ‌سازی نشده است. ارزش گرده‌افشانی تولید محصولات کشاورزی توسط زنبورعسل چندین برابر تولید عسل (بین 65 الی 143 برابر در دنیا) است و در کشور ما نیز این ارزش 90 برابر تحقیق و تخمین زده‌شده که این مزیت‌های صنعت زنبورداری باید برجسته‌سازی شده و موردتوجه عموم مسئولین و سیاست‌گذاران قرار بگیرد.
دفتر زنبور عسل جهاد کشاورزی بر آن است تا با استفاده از همه ظرفیت‌های حمایتی و بودجه‌ای و تشکیلاتی دولتی و با کمک تشکل‌های مهمی همچون صندوق حمایت از توسعه صنعت زنبورداری کشور و اتحادیه زنبورداران ایران‌زمین و دیگر نهادها بتوانیم مهم‌ترین چالش‌ها را مرتفع کرده و از فرصت‌های ذکرشده نهایت استفاده را ببریم.
در سه کارگروه برنامه‌ریزی‌شده، بحث صادرات محصولات زنبورعسل را به صندوق حمایت از توسعه صنعت زنبورداری کشور تفویض اختیار شده تا مسائل صادراتی این صنعت را پیگیری، تسهیل و تقویت کند، فرآوری محصولات زنبورعسل در صنایع ترکیبی برای ارزش افزایی یکی از رسالت‌هایی است که صندوق انجام می‌دهد و این زمینه صادرات بهتر را هموار می‌کند و قدرت چانه‌زنی صنعت را بالا می‌برد، مثلاً تولید قرص و کپسول ژل رویال یکی از اقدامات مثبتی بوده که بر رویکرد تولید اصحاب صنعت زنبورداری تأثیرگذار بوده است. کارگروه دوم مباحث مربوط به بهداشت و مراقبت و کنترل بیماری‌ها با تفویض اختیار به اتحادیه زنبورداران ایران‌زمین و کارگروه سوم فعالیت‌های مربوط به اصلاح نژاد زنبورعسل توسط موسسه تحقیقات علوم دامی کشور پیگیری می‌گردد.
برای حمایت از تولیدات داخلی شدیداً مخالف واردات ژل رویال هستیم و به ممنوعیت آن کمک کردیم، چراکه در کشور محصول باکیفیت ژل رویال تولید می‌شود و برای ارتقای آن زحمات زیادی کشیده شده است.
یقین داریم با انبوه گیاهان دارویی و ظرفیت مراتع و آموزش‌هایی که داده‌شده و بر اساس آزمایش‌ها و تحقیقات انجام‌گرفته، ژل رویال ایرانی بسیار مرغوب و در ردیف بهترین و باکیفیت‌ترین ژل رویال دنیا قرار دارد و ما نیازی به واردات ژل رویال بی‌کیفیت خارجی نخواهیم داشت.
بیش از 60 نوع فرآورده دارویی در دنیا از ژل رویال ساخته می‌شود و ما باید در افزایش تولید این محصولات باارزش افزوده بالا توسط شرکت‌های تولیدی و صنایع تبدیلی در این زمینه کوشش کنیم.
نیازمند تعامل همه این نهادها، سازمان‌ها و تشکل‌های فعال و متولی در زنبورداری کشور هستیم و یک‌نهاد به‌تنهایی توانایی مدیریت این صنعت گسترده را نخواهد داشت.
دفتر توسعه زنبورداری کشور، صندوق حمایت از توسعه زنبورداری و اتحادیه سراسری زنبورداران ایران‌زمین سه رأس مثلث مدیریت و توسعه این صنعت هستند که باید با تعامل و همکاری صمیمانه و نزدیک به فعالیت بپردازند تا مشکلات چاره‌جویی و مسیر توسعه و ریل‌گذاری شده مطابق اهداف سند راهبردی توسعه صنعت زنبورداری کشور گام‌های مؤثری برداریم و تاکنون هم همکاری خوبی وجود داشته است.
نگاه ما باید حمایت همه‌جانبه از تولیدکننده و زنبوردار و افزایش تولید محصولات رقابت‌پذیر و صادرات محور در این صنعت است و در این راستا از هیچ کوششی دریغ نکنیم./
