صنعت زنبورداری ایران، متأسفانه علیرغم اهمیت ویژه و تأکیدات قرآن مجید و روایات بر اهمیت زنبورعسل بهعنوان مفیدترین حشره و از معدود موجوداتی که در قرآن از آن تکریم شده، هنوز موردتوجه کافی و شایسته در سیاستگذاریها و حمایتهای دولتی قرار نگرفته و نداشتن بودجه اختصاصی و ردیف مشخص در ساختار حمایتی، خود گواهی بر این ادعاست.
با توجه به گستردگی این صنعت و ایجاد اشتغال مستقیم برای حدود 150 هزار سرپرست خانواده در این صنعت، در بخشها و رستههای مختلف این صنعت، نیازها، انتظارات و چالشهای زیر وجود دارد.
بخش علمی و تحقیقات
به گزارش عسلنا، تحقیقات پله اول توسعه هر صنعتی است، بر اساس تجربیات علمی و استانداردهای جهانی، بودجهها و حمایتهای فعلی، جوابگوی نیازهای تحقیقاتی این صنعت نبوده و با ظرفیت بالای ثروت آفرینی، ارزشها و پتانسیل قوی این صنعت در کشور مطابقت ندارد و با توسعه این حمایتها این صنعت قابلیت تحول در اقتصاد ایران را دارد. تحقیقات و پژوهش در هر صنعتی مبنای سیاستگذاری و توسعه و تعالی آن صنعت است. نظر به اهمیت زنبورعسل در کره خاکی و وابستگی غذایی انسان و جانوران به فعالیت این حشره سودمند، لازم است تا در تشکیلات جهاد کشاورزی و سیاستگذاری کلی کشور این حشره و صنعت زنبورداری از جایگاه مناسبتری برخوردار باشد و پیرو آن حمایت مادی و معنوی بیشتری از تحقیقات علمی در این بخش شود.
در بخش تحقیقات، توجه به این نکات ضروری و انتظارات جامعه علمی این صنعت به نظر میرسد:
- مطالعه جامع و اثربخش بر روی نژاد زنبورعسل ایران و حفظ و حراست هر چه بیشتر این نژاد بومی که جزء سرمایههای ژنتیکی و ملی ایران محسوب میشود.
- توسعه بیشتر ارتباطات بینالمللی و نقشآفرینی وسیعتر، انجمنهای علمی، ازجمله انجمن علمی زنبورعسل ایران در مراجع تصمیم سازی جهانی، برای تأثیرگذاری و جلوگیری از تقطعه و تضییع حقوق زنبورداری ایران در تدوین پروتکلها و چهارچوبها فکری جدید در حوزه کشاورزی و زنبورداری جهانی.
- لزوم تحقیقات کامل و جامع برای کاهش اثرات حوادث، بلایا، تلفات و مشکلات جدید حادثشده در دنیا و ایران و مشکلاتی نظیر؛ گرمایش زمین، خشکسالی، طغیان برخی حشرات، بحران آب و زیان به کشاورزی و مراتع شهد زا، تغییرات مربوط به بارندگیها، نوسان دما و پدیده گردوغبار.
- حمایت از تشکیل شرکتهای دانشبنیان که مبنای تجاریسازی طرحها و تحقیقات علمی دارند و شرکت دادن بخش خصوصی در تحقیقات و پژوهشها و تجاریسازی ایدهها.
- تقویت تشکلهای بخش خصوصی ازلحاظ مباحث علمی و آموزشی و میدان دادن به آنها در مسائل اجرایی
- تهیه نقشه جامع پوشش گیاهی ایران و تدوین تقویم زنبورداری برای مناطق مختلف کشور.
- توجه به نیازهای اکولوژی و استفاده از گیاهان مورداستفاده زنبورعسل (شهد زا و گرده زا) در محیطزیست شهری، پارکها، بوستانها و باغچههای خانهها، برای تأمین غذای گردهافشانها در شرایطی که مراتع ما ثمر کمتری برای زنبورهای عسل دارند.
- تقویت و احیای ستاد گردهافشانی و افزایش بار تحقیقاتی آن.
- ایجاد دبیرخانه تخصصی برای هماهنگیهای لازم بهمنظور فرهنگسازی جدی در خصوص گردهافشانی و ترویج نقش ممتاز زنبورعسل برای همه گروههای سنی و سطوح مختلف.
- افزایش طرحهای تحقیقاتی در بخش زنبورعسل و لزوم افزایش بودجه تحقیقاتی این بخش.
- تأمین ملکههای موردنیاز کشور با حمایت از بخش پژوهش.
- اجباری شدن استانداردها و درجهبندی کیفی بر اساس تحقیقات و پژوهشهای دقیق.
- توجه به مسئله تولید دانش و فروش و صادر کردن فناوری و خدمات در صنعت زنبورداری به دیگر کشورها بهجای خام فروشی یا صادرات محصولات
- لزوم بازنگری بر استانداردها و قوانین قدیمی و جایگزینی آن با قوانین، استانداردها و پروتکلهای جدید با تکیهبر بخش تحقیقات.
- تربیت محققین و دامپزشکان تخصصی در زمینه زنبورداری.
- ایجاد حلقه اتصال تحقیقات به تولید و تجاریسازی و تعامل دانشگاه و صنعت زنبورداری.
- ضرورت مشارکت در ژورنالهای جهانی و میزبانی رویدادهای بینالمللی زنبورداری.
- ایجاد رشتههای دانشگاهی تحصیلات عالی برای زنبورداری در دانشگاهها.
- گنجاندن دروسی در باب اهمیت زنبورعسل در متون ابتدایی و متوسطه در مورد اهمیت صنعت زنبورداری در توسعه پایدار و بخش کشاورزی و فرهنگسازی این مقوله مهم برای کودکان و نوجوانان.
-
بخش تشکیلات و سازماندهی
به گزارش عسلنا، نمودار سازمانی و چارت بهینه نیروی انسانی بر اساس افق عملکرد و شرح وظایف هر سازمانی از نکات مهم در نیل به پیشرفت و توسعه محسوب میشود. صنعت زنبورداری ایران نیز برای هموار شدن مسیر توسعه نیازمند یک تشکیلات منسجم و هماهنگ سازمانی برای رسیدن به اهداف و حل مشکلات این صنعت است.
ساختار مناسب تشکیلاتی متولیان دولتی، در قبال هر صنعتی میتواند راهگشای انجام سریع وظایف باشد و حل مشکلات در حیطه وظایف کارکنان این چارت تشکیلاتی تعریف شود.
چالشها و انتظارات در بخش تشکیلات این صنعت به شرح زیر است.
- نیاز است که متولی این امر، یعنی دفتر مجری طرح توسعه زنبورداری کشور، به شکل سازمانی یک اداره کل در معاونت امور دام وزارت جهاد کشاورزی تعریف و سازماندهی شود.
- در چارت سازمانی دفتر مجری طرح توسعه که به اداره کل ارتقا پیدا میکند؛ سمتها و پستهایی مثل مدیرکل، معاون، کارشناس مسئول و رئیس گروه، مدیریتهای تخصصی، کارمندان اداری و... در آن تعریف شود.
- در استانها و شهرستانها، میبایست حداقل این دفاتر توسعه زنبورداری به اداره تبدیل شوند و دارای چند کارمند ازجمله مدیر دفتر، کارشناس مسئول و کارشناس عمومی باشند.
- هر استان دارای یک اداره زنبورداری باشد و تشکیلات و امکانات زیرساختی و منابع انسانی آن تأمین شود که با اختصاص بودجه میتواند محوریت فعالیتهای پویای زنبورداری را در استان پیش ببرد.
- ایجاد مدیریت منسجم در سطح استانها و تجمیع نیازهای اداری زنبورداران در یک اداره محوری بهجای مراجعه به چندین سازمان.
- تصحیح تعاریف و جایگاه زنبورداری در ماده 5 نظام جامع دامپروری بر اساس اهمیت و شأن این صنعت.
- ایجاد کارگروه مشترک صنعت زنبورداری برای ایجاد تعامل بین نهادهای متولی این صنعت در بخش خصوصی و دولتی و تقسیم وظایف و تنفیذ اختیارات.
- ارتقای جایگاه زنبورداری در سازمان دامپزشکی و گسترده شدن فعالیتهای این سازمان و ایجاد مدیریتهای تخصصی مثل؛ مدیریت قرنطینه، آموزش، دارو و درمان و.
- ایجاد شورای خبرگان زنبورعسل و تدوین اساسنامه و جایگاه، متشکل از پیشکسوتان زنبورداری، کارشناسان ارشد و نمایندگان وزارتخانههای موظف زنبورداری
- تعریف وظایف جدید در ساختار تشکیلاتی این صنعت در راستای نیازهای روز و واگذاری این وظایف به تشکلها و بخش خصوصی بهصورت خصوصی، مثلاً در خصوص طرحهای پایش، مبارزه با آفات نوپدید، خشکسالی و بحرانها تقسیم وظایف سازمانی در حل آنها به وجود آید.
- در حوزه صادراتی، برند سازی، بستهبندی و در بسیاری از حوزههای این صنعت و زنجیرهها نیز باید وظایف و چارت سازمانی و تقسیم وظایف برای تخصصی شدن امور صورت پذیرد.
- ایجاد مدیریتها و کارگروههای تخصصی برای فرآوردههای جدیدی مثل ژل رویال، محصولات ترکیبی و زهر زنبورعسل برای مدیریت بهتر توسعه این محصولات.
- اصنافی مثل کارخانهها، صنایع، شرکتهای بستهبندی، ساخت ادوات و سایر مشاغل وابسته به زنبورداری نیاز به تشکیل اتحادیه دارند یا باید در مجامع اتحادیه سراسری زنبورداران عضویتشان به رسمیت شناخته شود.
بخش بازار داخلی و صنایع بستهبندی
به گزارش عسلنا، بخش بازار داخلی، جریان جاری، اصلی و پایه فروش و ثروت آفرینی در هر صنعتی است و عمده تولیدکنندگان امید دارند اگر موفق به صادرات هم نشوند در بازار داخل جایگاهی پیدا خواهند کرد. این بخش از صنعت که پروسه دادوستد و عرضه و تقاضا در آن جریان دارد، نقش عمده در اقتصاد و تولید دارد و بهنوعی ضعف در این بخش به نابودی کل صنعت منجر میشود و اگر بازار داخلی برای فروش وجود نداشته باشد، کل خطوط تولید، بخش سرمایهگذاری، اشتغال و توسعه منحل شده و به کابوس تبدیل میشود.
صنعت زنبورداری ایران نیز در دوران تحریم و کاهش صادرات، قطعاً به بازار داخل تکیه زده است و فروش عسل، مشتقات و محصولات جانبی زنبورعسل بهصورت عمده و خرده، تنها امید زنبورداران و صنایع وابسته است.
مشکلات و نیازهای بازار داخلی و صنایع بستهبندی به شرح زیر است:
- نبود متولی مشخص برای کنترل و هدایت بازار داخلی فروش عسل و محصولات جانبی زنبور که به یک مدیریت تخصصی برای این کار نیاز است.
- نیاز به تشکیل اتحادیه صنف شرکتها و کارخانجات بستهبندی عسل داریم، چراکه متأسفانه در شهرهای مختلف این واحدها ذیل اتحادیههای نامرتبط هستند و در تصمیمگیریهای صنعت نقشی ندارند.
- ایجاد قوانین مشخص برای گرفتن مجوزها و ثبت برند، بهطوریکه به تولیدکنندگان واقعی فقط مجوز و ثبت برند اعطا شود و صلاحیتها احراز شود.
- حمایت از تولید کمک تغذیهها و فرهنگسازی برای مصرف این مکملها با توجه به ضعیف شدن مراتع و خشکسالی و خرید بخشی از این تولیدات صنایع جانبی بهعنوان نهاده و اختصاص یارانه به این بخش برای زنبورداران.
- فعالین بخش بازار و صنایع بستهبندی علاقه دارند در تشکلهای ملی و تصمیمگیریهای کشوری نماینده داشته باشند.
- کنترل و نظارت بر فروش عسل در فروشگاههای زنجیرهای و نظارت بر بخش توزیع و جلوگیری از استثمار زنبورداران توسط این اقشار و جلوگیری از تعیین قیمت بازار با واسطهگری غیرمنصفانه این واحدها و نظارت کیفی و کشف عسلهای تقلبی در مبادی توزیع این فروشگاههای زنجیرهای و شرکتها.
- تعیین قوانین بازدارند و مجازات سنگین برای متقلبین در عسل و محصولات زنبور محور و تشدید نظارتها در مبادی توزیع.
- درجهبندی شرکتهای تولیدی و محصولات و اعمال استاندارد اجباری و گرید بندی برای صنایع بستهبندی.
- لزوم نظارت بر فروشگاههای آنلاین و فروش اینترنتی و تمرکز بر کیفی سازی و مجوز دار بودن محصولات بخش فروش مجازی.
- لزوم تعیین بازرسان تخصصی و نظارت تخصصی بر مراکز فروش و برخورد با متقلبین.
- حذف بوروکراسی و تسهیل تولید و اعطای مجوزها به افراد قانونمدار.
- حمایت از صنایع تبدیلی و تکمیلی و جانبی برای توسعه این صنعت و ایجاد مزیت رقابتی در صادرات و ایجاد ارزشافزوده.
- حمایت همهجانبه دولت از تولید و مانع زدایی از توسعه تولید در صنعت زنبورداری.
- لزوم برنامهریزی برای تأمین سرمایه در گردش بخش بازار و شرکتهای بستهبندی در سیستم بانکی با تسهیلات کمبهره و درازمدت.
- حذف دلالی و خام فروشی و جلوگیری از واردات بیرویه و قاچاق بهمنظور حمایت از صنایع داخلی زنبورداری و بازار داخل.
- لزوم قیمتگذاری مشخص محصولات زنبورعسل بر اساس کیفیت و وجود قیمت کارشناسی مشخص برای جلوگیری از هرجومرج بازار و ایجاد دست بالا برای عسلهای باکیفیت.
