انتظارات جامعه صنعت زنبورداری ایران از دولت و حاکمیت (بخش دوم)

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی صنعت زنبورداری، به گزارش پایگاه خبری تحلیلی صنعت زنبورداری، در این منشور نیازسنجی شده که به صورت کامل از نقشه راه، نیازها، انتظارات، چالش‌ها و رهیافت‌های این صنعت به همت مجموعه عسلنا و کوشش سردبیر این مجموعه با ساعتها گفتگو و مصاحبه با  نخبگان جامعه بزرگ زنبورداری ایران، جمعی از تشکل‌های تعاونی و اتحادیه‌ای سراسر کشور، صندوق حمایت از توسعه صنعت زنبورداری، بنیاد ملی ارتقای مهارت و بهره‌وری در صنعت زنبورداری و جمعی از کارشناسان و پیشکسوتان صنعت زنبورداری کشور، تهیه شده است، فهرستی کامل از نیازها و انتظارات هر بخش از صنعت زنبورداری نیز آمده است:

صنعت زنبورداری ایران، متأسفانه علی‌رغم اهمیت ویژه و تأکیدات قرآن مجید و روایات بر اهمیت زنبورعسل به‌عنوان مفیدترین حشره و از معدود موجوداتی که در قرآن از آن تکریم شده، هنوز موردتوجه کافی و شایسته در سیاست‌گذاری‌ها و حمایت‌های دولتی قرار نگرفته و نداشتن بودجه اختصاصی و ردیف مشخص در ساختار حمایتی، خود گواهی بر این ادعاست.

با توجه به گستردگی این صنعت و ایجاد اشتغال مستقیم برای حدود 150 هزار سرپرست خانواده در این صنعت، در بخش‌ها و رسته‌های مختلف این صنعت، نیازها، انتظارات و چالش‌های زیر وجود دارد.

بخش اصلاح نژاد و تولید ملکه

به گزارش عسلنا، مباحث اصلاح نژاد و پرورش ملکه‌های مناسب و تأمین نیاز زنبورداران کشور، از چالش‌های مهم و اساسی صنعت زنبورداری است. بدون داشتن ملکه‌های خوب و بهنژادی شده، هرگز نمی‌توان مدیریت خوبی بر زنبورستان اعمال کرد و خروجی تولید عسل و دیگر فعالیت‌های زنبورداری نیز بی‌اثر مانده و افزایش جمعیت کلنی‌ها میسر نخواهد بود.

معضل قاچاق ملکه و شیوع بیماری‌های زنبورعسل از یک‌سو و نیاز مدیریت نشده زنبورداران برای ملکه از سوی دیگر، ضرورت پرورش ملکه‌های کارآمد و رشته اصلاح نژاد ملکه زنبورعسل را دوچندان کرده است.

تنگناها و نیازهای موجود در این بخش به شرح زیر است:

• مشارکت دادن بخش خصوصی در اصلاح نژاد و اعطای مجوز تولید ملکه به شرکت‌های بخش خصوصی واجد شرایط.
• شکستن انحصار دولتی موجود در بخش اصلاح نژاد و تقسیم بودجه‌های مربوطه بر اساس مشارکت همه بخش‌های ذی‌صلاح.
• تدوین برنامه و قوانین هدفمند برای تولید ملکه و اصلاح نژاد و تقسیم وظایف بین متولیان دولتی و تشکل‌ها و بخش خصوصی.
• تأمین و نیازسنجی ملکه‌های موردنیاز زنبورداران.
• جلوگیری از قاچاق ملکه به کشور و تدوین قوانین بازدارنده و هم‌زمان رفع نیاز داخلی با تولیدات بومی.
• نام‌نویسی و ثبت‌نام و اعتبارسنجی توانمندان در بخش تولید ملکه و اصلاح نژاد و سامان دادن به تولید داخلی ملکه و استفاده از این ظرفیت‌های داخلی.
• ایجاد بانک اطلاعاتی فعالان تولید ملکه و اصلاح نژاد در بخش خصوصی، زنبورداران بومی و...
• ایجاد شورای مشورتی و استفاده از خرد جمعی برای سامان دادن به بازار آشفته ملکه زنبورعسل در کشور.
• چاره‌جویی برای مشکلات بهداشتی و شیوع بیماری‌های ناشی از قاچاق ملکه در کلنی‌های کشور.
• نظارت و کنترل بر تبلیغات و فروش ملکه‌های قاچاق به اسم تولیدات داخلی و برخورد با خاطیان.
• ایجاد مرکزهای قرنطینه و آزمایشگاهی برای پایش ملکه‌های واردشده به کشور.
• استفاده از ظرفیت نخبگی برای اصلاح نژاد و ایجاد پژوهشگاه‌های خصوصی برای فعالیت دانشمندان و کارشناسان کشور و شایسته‌سالاری در این امر.
• ظرفیت سنجی و نیازسنجی و اعلام یک آمار دقیق و متقن از وضعیت فعلی ملکه‌های موجود و دریافت گزارش و خروجی شفاف از مرکز تحقیقات علوم دامی در خصوص بودجه‌ها و برنامه‌های انجام‌گرفته در این سال‌ها.
• توجه به‌ضرورت حفظ و حراست از سرمایه‌های ژنتیکی ملکه زنبورعسل و توجه ویژه به حفظ و اصلاح نژاد ملکه‌های نژاد بومی ایرانی.
• ایجاد ایستگاه ملی پرورش ملکه و بانک ژنتیکی زنبورعسل.

چالش های بخش گرده‌افشانی

مبحث گرده‌افشانی مهم‌ترین ارزش هویتی زنبورعسل در طبیعت است که متأسفانه در کشور ما کمتر در این خصوص فرهنگ‌سازی شده است و بیشتر زنبورعسل برای تولید عسل ارزش‌گذاری شده و در سیاست‌گذاری کلان نیز با تأسف زیاد، گرده‌افشانی که مهم‌ترین مزیت و عملکرد زنبورهای عسل است نادیده گرفته‌شده است.

با توجه به اهمیت گرده‌افشانی در بقای کره خاکی، نظم اکوسیستم، تنوع زیستی و امنیت غذایی و نیز بهبود کیفیت محصولات زراعی و باغی باید این محور تقویت و احیاء شود و موردتوجه بسیار زیادی قرار گیرد. انتظارات اهالی صنعت زنبورداری در این بخش به شرح زیر است:

• احیاء و تقویت ستادهای گرده‌افشانی در استان‌ها و شهرستان‌ها و ایجاد دبیرخانه فعال و پویا و گزارش دهی دقیق ماهیانه به افکار عمومی.
• لزوم گنجاندن ارزش و اهمیت گرده‌افشانی در برنامه‌ها و تولیدات رسانه‌ها و صداوسیما و کتب درسی و دانشگاهی.
• لزوم فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی نهادهای موظف در خصوص فواید گرده‌افشانی به افکار عمومی از طریق مؤسسات فرهنگی متولیان دولتی، جهاد کشاورزی و شهرداری‌ها.
• اختصاص بودجه دولتی مشخص برای گرده‌افشانی به‌عنوان ضامن امنیت غذایی و زیرساخت کشاورزی و پرداخت هزینه به زنبورداران به جهت خدمت بزرگ گرده‌افشانی.
• لزوم آموزش و فرهنگ‌سازی برای زارعین و کشاورزان، مسئولین جهاد کشاورزی و متولیان دولتی و بخش خصوصی در خصوص نیازها و ضرورت گرده‌افشانی در جهت بهبود تعامل کشاورزان و زنبورداران و افزایش پویایی بخش اداری.
• ارتقای جایگاه گرده‌افشانی به‌عنوان یک نهاده ضروری در نظم اکوسیستم، تنوع زیستی و امنیت غذایی در کلیه تصمیم‌گیری‌ها و سیاست‌گذاری‌ها.
• تدوین برنامه هدفمند و نظام جامع گرده‌افشانی با جدول و تقویم استانی و شهرستانی با تکیه‌بر نیازها و ظرفیت‌ها و نوع کشت و محصولات باغ‌ها و ضمانت اجرایی آن.

بخش ابزار و ادوات و نهاده‌های بخش تولید

به گزارش عسلنا، ادوات و ابزار از زیرساخت‌های بخش تولید است و بدون داشتن ابزار دقیق و بومی‌سازی شده، نیل به تولید باکیفیت و انبوه میسر نیست. هر چه این ابزار با فناوری روز و فنّاوری حرفه‌ای سازگارتر باشد، توسعه در آن صنعت سریع‌تر رخ می‌دهد و آموزش‌های تولید و تحقق خطوط تولید، هموارتر می‌شود.

صنعت زنبورداری ایران که اصولاً به‌صورت سنتی عمل کرده است ازنظر ادوات و نهاده‌های تولید و تجهیزات در وضعیت مطلوبی قرار ندارد و به دلیل نبودن سرمایه در گردش، زنبورداران و شرکت‌های تولیدی، قادر به تجهیز و نوسازی این ناوگان نیستند.

انتظارات و نیازهای این بخش به شرح زیر است:

O  تأمین سرمایه در گردش برای بخش نهاده‌های تولید و حمایت از سازندگان ابزار و ادوات در صنعت زنبورداری با تسهیلات و اعطای مواد اولیه باقیمت مناسب.

 O  ایجاد تعادل بازار برای خرید مواد اولیه و ثابت نگه‌داشتن قیمت‌ها.

 O  ایجاد صنف و تشکل برای بخش نهاده‌های تولید و ابزار و ادوات، به‌طوری‌که در تصمیم‌گیری‌های ملی در این صنعت سهیم باشند.

 oایجاد تسهیلات و بودجه در این بخش برای بازسازی ناوگان و ادوات فرسوده زنبورداران کشور و حمایت از تولید داخلی ابزار زنبورداری.

O حمایت از بومی‌سازی ابزار و ادوات تولیدی صنعت زنبورداری و کمک به صادرات این اقلام با معافیت‌های مالیاتی و گمرکی.

O ترسیم و تدوین افق و چشم‌انداز توسعه ساخت ادوات زنبورداری برای رسیدن به زنبورداری صنعتی و ایجاد فناوری‌های مدرن و صدور دانش فنی.

O کاهش نوسانات بازار و ایجاد ثبات در قیمت مواد اولیه و پایین آوردن ریسک‌پذیری سرمایه‌گذاری و بالا بردن توان خرید ملزومات توسط زنبورداران.

O حمایت و ایجاد تسهیلات و معافیت‌ها و تشویق‌ها برای تولید دانش فنی و ساخت ابزار جدید در صنعت زنبورداری.

 O  جلوگیری از واردات ابزار مشابه و بی‌کیفیت چینی و خارجی برای ایجاد قدرت رقابت و حمایت از تولید داخل.

مشکلات بخش آموزش و ترویج

به گزارش عسلنا، آموزش و ترویج، زیرساخت و مبنای هر حرکت تشکیلاتی و سازمانی است که بدون انجام آن هرگز کادر سازی و تربیت نیروهای تلاشگر و باوجدان کاری بالا صورت نمی‌پذیرد.

بنای فرهنگی هر فعالیتی در اقتصاد و صنعت هم تربیت علمی و کاربردی نیروهای انسانی شاغل در آن است. تربیت و پرورشی طبق اصول آموزشی روز، داشتن برنامه‌ها، دستورالعمل‌ها، اساتید تخصص، کتاب‌ها و وسایل کمک‌آموزشی است که این آموزش و ترویج را هدایت کنند.

صنعت زنبورداری ایران نیز شدیداً در چند بُعد نیازمند این آموزش و ترویج‌هاست. برای افکار عمومی از یک‌سو، فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی از این صنعت مهم است و برای زنبورداران نیز به‌روز شدن اطلاعات موردنیاز در راستای آخرین دستاوردهای جهان، بسیار لازم و ضروری است. همچنین این سیستم آموزش و ترویج باید برای مدیران و متولیان، کارمندان و کارکنان شاغل در این صنعت نیز فعال و پویا باشد تا افق‌های توسعه و تعالی محقق شود.

• لزوم تدوین یک نقشه راه و برنامه هدف گذری شده برای آموزش و ترویج مقاطع سنی و جمعیت‌های مختلف با سطح سنجی دقیق که در آن‌همه گروه‌های عمومی و تخصصی جامعه در چتر آموزش قرار بگیرند.
• برنامه آموزش و ترویج همگانی برای افکار عمومی در باب فرهنگ‌سازی مصرف محصولات زنبورعسل، سلامت‌محوری این محصولات، نحوه حراست از زنبورها و کاشت گیاهان شهد زا در باغچه‌ها و فضای عمومی.
• برنامه‌های آموزشی دقیق و تخصصی برای زنبورداران و رتبه‌بندی زنبورداران برای شرکت در دوره‌ها به صورتی که هر زنبوردار بر مبنای سطح سواد و دانش و نیازهای خود، آموزش لازم را ببیند و از اتلاف سرمایه و آموزش غیر لازم و موازی خودداری شود.
• برنامه‌های آموزشی درون‌سازمانی برای کارکنان نهادهای متولی، مسئولین وزارتی و کشوری (وزارت‌های مرتبط با زنبورداری) و شهرداری‌ها در جهت اعتلای جایگاه این صنعت و بالا بردن سطح توجه، فواید و الزامات توجه متصدیان امر به گرده‌افشانی و برجستگی‌ها و ظرفیت‌های صنعت زنبورداری.
• تدوین برنامه‌های آموزشی پایه برای کودکان و نوجوانان با مشورت وزارت آموزش‌وپرورش و گنجاندن مفاهیم لازم در کتب درسی و پیش بردن این آموزش‌های پایه و همگانی از طریق صداوسیما و چاپ کتاب‌های کودک.
• توسعه رشته‌های آموزشی زنبورداری در سطح دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی، فنی و حرفه‌ای و کاردانش.
• تدوین کتب و جزوه‌ها و وسایل کمک‌آموزشی، فیلم‌ها و نیز برنامه‌ریزی برای زیرساخت‌ها و کانال‌های ارتباطی مؤثر برای آموزش حضوری و مجازی.
• تقسیم‌کار دقیق برای اجرای برنامه هدف‌گذاری شده و نقشه راه آموزش زنبورداری کشور و ابلاغ وظایف سازمان‌های مختلف در این قبال و نظارت دقیق بر حسن انجام کار و عملکرد این نهادهای موظف در آموزش.
• توسعه و حمایت از آموزشگاه‌ها، کارگاه‌های علمی، همایش‌ها، سمینارها و سایر برنامه‌های آموزشی و ایجاد یک موسسه دائمی راهبردی یا یک دانشگاه مرکزی به‌عنوان مرکزیت تعلیم و پرورش و متولی اصلی آموزش در صنعت زنبورداری.
• موظف کردن و استفاده از نهایت ظرفیت نهادهای موجود آموزشی خصوصی و دولتی مرتبط با زنبورداری، نظیر انجمن علمی زنبورعسل کشور و دیگر مراکز.

• ساماندهی آموزش‌های پراکنده و هدایت افراد و مدرسین و رتبه‌بندی و کنترل و نظارت بر این آموزش‌ها به‌خصوص در فضای مجازی و نظم دادن و جهت علمی و استاندارد بخشیدن به این نوع آموزش‌ها.

به گزارش عسلنا، امیدواریم در بخش مدیریت تشکلی و دولتی این صنعت افق هایی باز شود و افراد مدیر و متخصصی ظهور و بروز پیدا کنند که شاهد کاهش و حل این مشکلات باشیم./

ادامه دارد...

مقاله تحلیلی از مهدی رفائی