به گزارش پایگاه خبری تحلیل صنعت زنبورداری ایران، بحث تغذیه مناسب و جذب و بازجذب مواد آلی و معدنی یکی از موارد مهم در زنبورداری روز حرفه‌ای است که باتوجه‌به مشکلات موجود و شرایط اقلیمی، شیوع بیماری‌ها، خشکسالی و ریزگردها و سموم کشاورزی، اهمیت دوچندان یافته است. از یک سو تکنولوژی کلات‌های پیشرفته و کلاته کردن مواد معدنی با اسیدهای آلی که امروزه منجر به ساخت «متابولیسم اُپتیمایزر» در صنعت زنبورداری شده که این تکنولوژی و محصول ثبت شده منحصرا در ایران در اختیار شرکت صدور احرار شرق (تولید کننده بُن زا بی) است و توانسته تحولی عظیم و راهگشایی خوبی در این مسیر ایجاد کند. زنبورعسل هم جدای از دیگر موجودات زنده نیست و مانند تمام موجودات وابسته به متابولیسم است.
در این خصوص و در راستای نقش متابولیسم و بهبود آن در افزایش عملکردهای زنبورعسل در ابعاد مختلف و بهبود راندمان و بهره وری این حشره سودمند با جناب دکتر روح الله کیان‌فر به گفتگو پرداختیم. در بخش اول این گفتگو در خصوص اهمیت متابولیسم و اینکه بهبود متابولیسم چگونه سبب افزایش راندمان و بهره وری در زنبور عسل می شود و نیز در خصوص اینکه چگونه بهبود متابولیسم سبب جذب بهتر مواد معدنی و در نتیجه افزایش طول عمر ، مقاومت در برابر بیماری ها و بهبود سایر عملکردهای زنبور عسل می شود به گفتگو پرداختیم .
دکتر کیان فر دانشیار دانشکده علوم دامی و فارغ التحصیل دکتری تخصصی تغذیه دام و طیور از دانشگاه تهران(1391) است. ایشان، به تدریس دروسی از جمله؛ هضم ومتابولیسم در رشته کارشناسی ارشد، ویتامین ها و مواد معدنی در تغذیه طیور، اصول تغذیه دام ، ناهنجاری متابولیکی در تغذیه طیور، چربی و کربوهیدارات در تغذیه طیور ،مباحث نوین در تغذیه طیور ،پرورش ملکه و تلقیح مصنوعی و تغذیه زنبور عسل، کارشناسی ارشد در دانشگاه پرداخته است.
این استاد دانشگاه همچنین دارای سه عنوان کتاب ترجمه و بیش از ده مقاله بین المللی و مفتخر به تالیف و انتشار بیش از 20 عنوان مقاله در ژورنال های علمی داخلی است. از ایشان تحقیقات و پژوهش های زیادی در علوم دامی و زنبور عسل به ثبت رسیده است.
اینک بخش دوم این گفتگو از نظرتان می گذرد:
- عسلنا –جناب دکتر کیان‌فر، آیا بهبود وضع متابولیسم و جذب ماد معدنی یک نیاز ضروری است و باتوجه‌به مشکلات اخیر زنبورعسل از جمله کمبود منابع شهد و گرده بر اثر خشکسالی و ریزگردها و شیوع بیماری‌ها و دیگر مشکلات من‌جمله سموم کشاورزی این جذب بهتر مواد معدنی چقدر ضروری است؟
کیان‌فر: نژادهای بومی زنبورعسل چون تولید عمده و بازده چندانی نداشتند نیاز زیادی به این مواد معدنی در آنها در زنبورداری سنتی و قدیم حس نمی‌شده است؛ ولی در زنبورداری پیشرفته و حرفه‌ای قطعاً نیازمند تأمین این عناصر هستیم و بسیار زیاد برای افزایش بهره‌وری و راندمان؛ رشد و تولیدمثل و تحرک، عسل آوری و افزایش سطح ایمنی به این مواد معدنی و افزایش جذب آنها در میزان علمی و بالانس شده نیاز داریم.
بحث رقابت موجود در بازار و قیمت پائین فراورده‌های زنبورعسل می‌طلبد که میزان تولید و کیفیت و راندمان کار، افزایش پیدا کند و باید به نهایت تولید مطلوب دست‌یافت و این مهم نیازمند تأمین همه اقلام تغذیه‌ای موردنیاز برای افزایش بهره‌وری از زنبورعسل هست.
تولید محصولات جدید مثل ژل رویال، فشار زیادی را بر زنبورهای کارگر برای ترشح و ساخت این مواد وارد می‌کند و نیازمند جبران تغذیه‌ای مناسب برای این حشرات سودمند است.
این مقایسه نیازهای تغذیه‌ای یک انسان ورزشکار پرتحرک در مقایسه با یک انسان معمولی با تحرک پائین است یا مقایسه نسل گاوهای بومی و معمولی با گاوهای پرواری و صنعتی که 5 برابر نژادهای بومی شیردهی دارند و قطعاً باید به طور مناسب‌تری تغذیه شوند.
قطعاً نژاد کارنیکا و دیگر نژادهای وارداتی هم باید تغذیه مناسب و اصولی داشته باشند و ما با تغذیه معمولی و صحراگردی روزانه ممکن است نتوانیم بازده مناسبی از این زنبورها داشته باشیم و مدام می‌پرسیم چرا در کشورهای دیگر از این نژاد در هر کلنی مثلاً 80 کیلو عسل برداشت کردند و ما نتوانسته‌ایم که پاسخ این پرسش در نحوه مدیریت علمی و تغذیه‌ای ما و مقابله با بیماری‌ها، رعایت بهداشت و ... نهفته است.
کارنیکا در فصل زمستان هم تخم‌گذاری و افزایش جمعیت دارند؛ ولی نژادهای بومی از اواخر تابستان تخم‌گذاری را متوقف می‌کنند، پس تغذیه و شرایط نگهداری اینها متفاوت است. این نشان می‌دهد که متابولیسم این زنبورها بیشتر هست و نیاز است تا مواد معدنی و پروتئینی به‌صورت بیشتر و بالانس شده به آنها برسد.
- عسلنا - تکنولوژی کلات‌ها و کلاته کردن این عناصر آلی و معدنی چه کمکی به تغذیه زنبورها می‌کند و تفاوت کلات‌های معمولی (اسیدآمینه‌ای) و کلات‌های پیشرفته (اسیدهای آلی) که موجب ساخت «متابولیسم اُپتیمایزر» شده‌اند، در چیست و کدام مؤثرتر عمل می‌کنند؟
کیان‌فر: محصولات مواد معدنی کلاته شده که در نوع معمولی مواد معدنی با اسیدهای آمینه باند و کلاته شده تا اثر جذب بهتری پیدا کنند به دلیل تداخل این عناصر در دستگاه گوارش این اقدام انجام می‌شده است. برای جذب اینها رقابتی در دستگاه گوارش پدید می‌آمده یا اگر این عناصر آزاد هم بودند، ممکن بود با اسید فایتیک در معده باند شود و جذب آنها کمتر صورت بگیرد. در نوع اول این عناصر معدنی با اسید آمینه‌ها کلات شدند و شاهد جذب بیشتر و تغییر مسیر جذب آنها بوده‌ایم. در این حالت تداخلات جذب کمتر شده بود.
در پژوهشی جدیدتر و علمی‌تر که در ایران توسط شرکت «صدور احرار شرق» این تکنولوژی و اختراع جهانی به ثبت بین‌المللی رسیده است، این کلاته شدن توسط اسیدهای آلی انجام می‌شود.
این روش چون توسط اسیدهای آلی پلیمریزه شده انجام می‌شود، بسیار سودمندتر و پربازده‌تر است؛ چون تحقیقات علمی اثبات کرده که جذب و اثرگذاری این ساختارها در بهبود عملکرد نسبت به کلات های اسیدامینه ای بهتر است.
در حال حاضر در «بُن زا بی» این عناصر معدنی به‌صورت فرمولیزه و بالانس شده با اسیدهای آلی کلات شده است یک محصول جدید مفید و یک «متابولیسم اُپتیمایزر» به‌صورت تخصصی ساخته شده است.
تولید و مصرف این‌گونه محصولات هم مقرون‌به‌صرفه‌تر هست چرا که هم میزان این عناصر بالانس شده و سبب دفع نمی‌شود و به میزان موردنیاز در فرمول تولید قرار گرفته و هم باعث دفع این مواد و زیان به طبیعت نمی‌شود و صرفه‌جویی هم صورت می‌گیرد.
اسیدهای آلی مناسب برای جذب عناصر معدنی سبب بهبود تغذیه و افزایش عملکرد متابولیسمی و در نتیجه افزایش راندمان عملکرد، تحرک، رشد، تولیدمثل و تولید عسل و طول عمر زنبورها می‌شود و مواد معدنی موردنیاز همچنین سطح ایمنی زنبورعسل را بالا می‌برد.
- عسلنا – در خصوص «متابولیسم اُپتیمایزر» و ساخت محصولات بر پایه کلات‌های اسید آلی بیشتر توضیح بفرمایید؟
کیان‌فر: محصول «اُپتیمایزر» همان گونه که از نامش پیداست؛ حالت متعادل و نیازسنجی شده از عناصر را تأمین می‌کند. پس مثل بقیه محصولات نیست که می‌بایست تا دوبرابر نیاز مصرف شود تا 50 درصدش جذب شود. روی این مواد تحقیقاتی انجام شده که مقادیر خیلی کمتر از عناصر در جیره‌بندی و مصرف تعیین می‌شود؛ ولی همان مقدار بالای عملکرد را دارد. به‌نوعی مثلاً با مصرف یک‌پنجم از همین عناصر در محصول اُپتیمایزر، همان عملکرد و بازده ایجاد می‌شود که با مصرف 5 برابری به‌صورت کلات نشده با اسید آلی حاصل می‌شده است.
در این محصول جدید حالات تداخلی و رقابت جذبی در دستگاه گوارش به‌کلی از بین رفته و در خیلی از موارد این محصولات عملکردش در گونه‌های مختلف دام و طیور و زنبورعسل اثبات شده و کارآزمایی و نتایج میدانی و بالینی مطلوبی حاصل شده است.
حالت اپتیمم و بهینه در تولید این محصولات سبب شده که نیاز به میزان مصرف میزان زیاد، مرتفع شود و جدای از آن در دوزهای بالا مصرف عناصر معدنی سبب آلودگی محیط‌زیست در دفع جانداران می‌شود. در محصول «اُپتیمایزر» همان میزان نیاز در محصول وارد شده و تقریباً تماماً جذب می‌شود و دفع و دور ریزی وجود ندارد.
- عسلنا - به‌عنوان یک متخصص برای استفاده از محصول «متابولیسم اُپتیمایزر» در زنبورداری و پرورش زنبورعسل در جهت تأمین بهینه مواد معدنی و آلی برای افزایش راندمان به زنبورداران چه توصیه‌ای دارید؟
کیان‌فر: قطعاً استفاده از محصولاتی که باعث افزایش راندمان و تولید و افزایش سطح عملکرد و طول عمر زنبورعسل می‌شود، هزینه اضافه نیست؛ بلکه یک سرمایه‌گذاری برای افزایش بهره‌وری و تولید ثروت است و نه‌تنها به چشم یک مکمل بلکه به این محصولات باید به‌عنوان یک ضرورت در پرورش حرفه‌ای زنبورعسل باتوجه‌به مشکلات اقلیمی و رقابتی امروز کشور نگاه شود.
متأسفانه، بحث برندینگ و تبلیغات بی‌پشتوانه و غیرعلمی، قدرت تصمیم‌گیری درست را از زنبورداران گرفته؛ ولی ایشان با چشم‌باز باید محصولاتی را انتخاب کنند که مجوزهای علمی و لازم را کسب کرده و آزمایش میدانی مطلوبی را پشت سر گذاشته باشد.
زنبورداران نباید تنها به تبلیغات فریبنده و چرب‌زبانی‌ها توجه کنند؛ بلکه باید این محصولات و نتایج و مثبت‌بودن آنها را از اساتید علمی و دانشگاه‌ها، سازمان دامپزشکی و مراکز تحقیقاتی استعلام کنند و به مجوزهای روی محصول و صحت آنها و تحقیقات از اهالی فن توجه لازم را داشته باشند.
باید از صحت ادعاهای تولیدکنندگان اطمینان حاصل شود و نیاز است دانش و آموزش زنبورداران و اطلاعات آنها افزایش پیدا کند و هر محصولی را به‌صرف پیشنهاد یک همکار یا تبلیغ در یک کانال خریداری نکنند و تحقیقات لازم را انجام بدهند.
ایجاد یک مرجع علمی برای تعیین استانداردهای لازم در صنعت زنبورداری و آزمایش و چک‌کردن اثرات محصولات در بازار، نیاز این صنعت است. متأسفانه شاهدیم که در گوشه‌وکنار با بسته‌بندی‌ها و تبلیغات فریبنده محصولاتی به‌عنوان؛ دارو یا مکمل برای زنبورعسل ارائه می‌شود که برخی تحقیقات و کارآزمایی و مجوزهای لازم را ندارد و حتی فرمولاسیون آنها نه‌تنها علمی نیست؛ بلکه باعث ایجاد سمیت و نتایج بسیار نامطلوبی می‌شود که زنبوردار به سبب اطمینان کاذب به این محصولات، تلفات و راندمان منفی خود را به دیگر تبعات موجود متصل می‌کند و نمی‌داند این تلفات حاصل همین تغذیه غیرعلمی و استفاده از محصولات نسنجیده و فاقد استاندارد و مجوز است.
- عسلنا - با تشکر از شما، لطفاً در پایان جمع‌بندی و صحبت‌های تکمیلی را بفرمایید.
کیان‌فر: زنبورعسل موجود پیچیده و شگفت‌آوری است و زنبورداری هم یک شغل بین‌بخشی است که به اطلاعات و علوم مختلف و احاطه بر مشاغل و علوم مختلف نیاز دارد. یک زنبوردار موفق یک راننده ورزیده برای کوچ است. یک هواشناس برای جابه‌جایی کلنی‌ها در مواقع نیاز. یک گیاه‌شناس و صحرا شناس برای تعیین محل مناسب استقرار و یک کارشناس برای بیماری‌ها و تغذیه زنبورها و ده‌ها رشته بین‌بخشی دیگر را نیز می‌تواند بر علم خود بیفزاید و همین است که از زنبورعسل و محصول شفابخشش در قرآن یاد شده است./
پایان بخش دوم گفتگو
