به گزارش پایگاه خبری تحلیلی صنعت زنبورداری ایران، در سال های اخیر توسعه بازار تولید و مصرف ژل رویال و رهایی صنعت زنبورداری از تک محصولی یکی از دستاوردهای موجود بوده که صندوق حمایت از توسعه زنبورداری کشور نقش به سزایی در آن داشته است.
یکی از این دستاوردها اعطای کد محصول و کد بهداشتی به ژل رویال و گرده گل در این سال ها به همت سازمان دامپزشکی کشور بوده است. برای تحلیل این موضوع و بررسی این پروسه که چه فعالیت های مکمل و مفید بیشتری برای تداوم این راه وجود دارد باسید مصطفی کمال آبادی، کارشناس ارشد تولیدات دامی، دانشجوی دکتری و محقق حوزه محصولات سلامت محور به گفتگو نشستیم:
- عسلنا – لطفا تحلیل بفرمایید کد های بهداشتی و کد های محصول که در زمینه بازار سازی و توسعه بازار و فرهنگ سازی عمومی مصرف تعلق می گیرد در محصولات کشاورزی و دامی چه ظرفیت هایی را ایجاد میکند و مثلا در ژل رویال که در حدود 2 سال گذشته این اتفاق افتاده و در محصول گرده گل که حدود یک سال قبل این موفقیت حاصل شده چه کمکی میتواند به صنعت و افزایش مصرف و سفره زنبوردار بکند؟
کمال آبادی: با تشکر از دعوت شما بر اساس قوانین دامپروری و علوم دامی که وجود دارد، فراورده ها و محصولات زنبور عسل جزو فراورده های خام دامی است و متولی مجوز و نظارت ها طبق قانون جامعه دامپروری سازمان دامپزشکی کل کشور است. اما متاسفانه می بینیم که سازمان دامپزشکی به دلایل متعدد که قسمتی از آن مربوط به کم کاری این سازمان در این زمینه است و بخشی نیز بر گردن سازمان غذا و دارو و نظارت زیر نظر وزارت بهداشت و دانشگاه علوم پزشکی در سطح کشور پدید آمده این است که شوربختانه فقط با عنوان پروانه بهداشتی و مجوز ساخت، یک سری ازکارخانه ها اقدام به بسته بندی محصولات متعددی می کنند که نظارت خاصی بر پروسه تولید یا اعطای مجوزهای تخصصی برای هر محصول نیست و هر محصولی با همان مجوز کلی بسته بندی و توزیع می شود، در حالی که محصولات خاص و سلامت محور باید مجوزها و پروسه خاص تر و دقیق تری را طی کنند.
در بخش زنبور عسل متاسفانه برای بسته بندی این محصولات صرفا مجوز صادر شده و مجوزی که ارائه شده برای عسل و گرده گل بوده اما برای سایر محصولات زنبور عسل که می تواند پتانسیل خوبی داشته باشد، مثل ژل رویال، عسل کنار، عسل آویشن ، بره موم و... هیچگونه مجوز اختصاصی و کد محصول داده نشده، یعنی همین الان اگر شرکتی خواسته باشد عسل کنار را تخصصی تولید و بسته بندی کند، نه در سازمان دامپزشکی و نه درسازمان غذا و دارو هیچ مجوزی به آن داده نمیشود، چون باید صرفا عسل عرضه کنند.
- عسلنا – چرا اینگونه مجوزهای تخصصی برای نظارت و افزایش کیفیت بیشتر و تخصصی شدن تولیدات ارائه نشده است؟
کمال آبادی- یک سری منافعی که به لحاظ قانونی و دستورالعمل های بهداشتی و فنی هم در سازمان دامپزشکی و هم در غذا و دارو وجود دارد و این مجوزها سبب افزایش نظارت ها و بالطبع افزایش مشغولیات کارمندان و ناظرین می شود. اما کلیت ماجرا این بود که از آنجایی که بر اساس قانون جامعه دامپروری محصولات زنبور عسل فراورده های خام دامی هستند و هیچگونه فراوری روی آن ها انجام نمیشود؛ مثلا در مورد عسل، ژل رویال،گرده و بره موم این ها ذیل قانون ماده خام هستند و نیم توانند محصول تولیدی و فراوری باشند، اگر مثلا ژل رویال را بخواهیم با عسل مخلوط کنیم یا گرده با عسل مخلوط شود، این محصول از منظر قانونی زیر نظر سازمان غذا و دارو مجوز میگیرد. اما اگر عسل،ژل رویال و گرده گل و بره موم به صورت خام بسته بندی شوند متولی و مجوز دهنده آن سازمان دامپزشکی کل کشور است.
- عسلنا – در حال حاضر این اعطای کد محصول و مجوزهای بهداشتی رهاورد خوبی برای صنعت زنبورداری است؟ قدم بعدی باید چه باشد؟
الان نزدیک هفت سال بود توسعه ژل رویال به صورت انبوه انجام شده است، اما نه سازمان غذا و دارو و نه دامپزشکی کل کشور این محصول را به رسمیت نمیشناخت و مجوزقانونی به لحاظ کد بهداشت یا پروانه بهداشتی به آن داده نشده بود، اما پیگیری هایی که از سوی جامعه زنبورداری و مهندس بانکی پور از خرداد ماه سال 99 انجام شد و یک سری جلساتی که با سازمان دامپزشکی برگزار شده بود و با توجه به همین قانون سازمان دامپروری که محصولات زنبور عسل فراورده های خام دامی هستند، همکاری که با دامپزشکی شکل گرفت و از طریق صندوق در جلسه مطرح شد که برای ژل رویال و گرده گل کد بهداشتی صادر شود تا این محصولات کد مخصوص خودشان را داشته باشند و مجوز های آن به کارخانه های بسته بندی داده شود و بتوانند به صورت قانونی با یک دستورالعمل فنی این محصولات را تولید و بسته بندی و در نهایت به بازار عرضه کنند.
این دستاورد بزرگی برای صنعت است به شرطی که زنجیره های صنعت وارد شوند و فروشگاه ها و شرکت های بسته بنی از این فرصت استفاده کنند و بحث فرهنگی سازی هم به شکل مطلوب برای مصرف مردم همگانی و نهادینه شود.
- عسلنا – در جهت بازارسازی و توسعه ثروت آفرینی این اقدام چه نتایجی دارد؟
قبل از این برای بسته بندی ژل رویال هیچ مجوزی داده نمیشد و هیچ نظارتی هم صورت نمیگرفت اما با جلساتی که برگزار شد و رایزنی های صندوق و دلسوزان این صنعت که بنده دورا دور شاهد بودم، قرار شد یک دستورالعمل فنی برای ژل رویال نگارش شود و این مهم به دست محققین این صنعت انجام شد و سپس در کمیته فنی سازمان دامپزشکی مصوب و بعد از نظارت کد مخصوص دامپزشکی و بهداشت برای اولین بار برای این محصولات (ژل رویال و گرده گل) داده شد که با توجه به این کد برای بحث دسته بندی، لیبلینگ و مندرجات لیبل و شاخص های شیمیایی یعنی ژل رویال چه ویژگی هایی باید داشته باشد در چه شرایطی باید نگهداری شود و مندرجات لیبل آن با چه عناوینی باشد و در نهایت تاریخ انقضا و شرایط نگهداری ان رعایت شودف مصوبات و یک پروتکل نوشته می شود تا همه تولید کنندگان ملزم به رعایت آن باشند.
- عسلنا - اگر تولید کننده بخواهد ژل رویال یا گرده گل بسته بندی کند آن استاندارد های بسته بندی و نگهداری و آیتم هایی که در آن دستورالعمل مجوز کد بهداشتی لحاظ شده را از کجا باید اهدا کنند؟
این موارد در اختیار سازمان دامپزشکی کل کشور قرار دارد و فی النفسه باید در سایت این سازمان اطلاع رسانی شود و مراجعین برای اخذ مجوز این کار باید نسخه هایی از این پروتکل را دریافت و ملزم به رعایت شوند ؛ اما معمولا روالی که انجام میشود، از سوی شرکت درخواست داده شده که با بازدید کارگاه تولید یا بسته بندی و تامین سایر مدارک این پروسه محقق می شود و آموزش ها و قوانین لازم نیز تسلیم متقاضی می شود.
- عسلنا – اکنون که برای بسته بندی گرده گل و ژل رویال تازه خوری هم در کنار عسل مجوز اعطا می شود، چه میزان سرمایه گذاری و استقبال بوده است؟
قبل از این فقط برای عسل این مجوزها ارائه میشد، اما الان مجوز دامپزشکی میگوید میتواند برای عسل،گرده گل و ژل رویال مجوز دریافت کند و باید محصولات طبق آن دستورالعمل فنی که نگارش شده است باشند تا به آن ها مجوز داده شود، ولی استقبال چندانی از این موضوع جدید نشده، کما اینکه فروش ژل تازه به دلیل شرایط نگهداری سخت است و متاسفانه این محصولات سلامت محور هنوز جایگاه خود را در بین مردم پیدا نکردند و فرهنگ سازی لازم هم انجام نشده است.
نمیدانم در سایت دامپزشکی وجود دارد یا نه، اما نمونه این فرم های دریافت مجوز که سوالاتی در آن از تولیدکننده و صاحب صنعت پرسیده شده را در مورد دیگر محصولات دارای کد را دیده ام.
این امکان خوب یک دستاورد فنی مورد تایید است که می تواند فروش را توسعه دهد و هم در بحث های سلامت محوری و منع مصرف داروهای شیمیایی جامعه را متحول کند. واقعا باید فرهنگ سازی صورت گیرد به خصوص شما رسانه ها در اینجا نقش خطیری دارید و می توانید راهگشای انتخاب مردم باشید.
باید پیگیری های لازم انجام شود و بخشنامه های این موارد برای شهرستان های کل کشور ارسال شود و این اتفاق بسیار مبارک اطلاع رسانی شود و از سوی سازمان غذا و دارو، جهاد شهرستان ها و متصدیان زنبور عسل مشوق های تولیدی برای این محصولات در نظر گرفته شود و صاحبان کارگاه ها و صنایع زنبورداری تشویق شوند که به این عرصه جدید وارد شوند. همچنین این فراورده ها باید بتوانند به شکل قانونمند تری جهت بسته بندی و لیبلینگ عرضه شوند و مندرجاتشان و شرایط فروش و عرضه ان ها در سطح بازار برند شده و حتی راهگشایی برای صادرات این برندهای ایرانی صورت پذیرد.
هر ساله باید این استانداردها و پروتکل ها به روز شود و بازبینی بر طبق استاندارد های جهانی گرده گل و زل رویال صورت پذیرد و سازمان های خصوصی و دولتی باید بتوانند این مسیر را باز کنند و حتی در زمینه بین المللی بازاریابی کنند و به ژورنال ها و کنگره های جهانی این برندهای تولیدی ایرانی را معرفی کنند.
- عسلنا - چه پیشنهادهایی در این خصوص برای سایر محصولات دارید؟
ایجاد کمیته های فنی پویا و پیگیری های مجددی که متاسفانه پس از تغییرات در صندوق زنبور عسل متوقف شده است باید مستمر شود و برای محصولات دیگر هم این اتفاق خوب رخ دهد. صنعت زنبور عسل این ظرفیت را دارد که برای محصولات عسل تک گل هم این اتفاق بیفتد و بره موم و سایر فرآورده ها هم این مسیر را طی کنند.
- عسلنا - در گشایش و بازار سازی و توسعه صنعت چه سودی این موارد دارد و آیا صرفا این کد محصول کافی است یا باید روی جوانب دیگر هم کار شود چه کار هایی باید انجام شود و چه سازمان هایی باید تعامل کنند و وقتی این اتفاق بیفتد چه مجوز های دیگری لازم است؟
در ابتدا گرده گل و ژل رویال اصلا هویتی نداشت یعنی با این کار این دو محصول شناسنامه دار شدند و یک دستاوردی برای بسته بندی و لیبل و مندرجات پیدا کردند. اما به نظر من نقش دامپزشکی به عنوان متولی محصولات خام دامی از جمله محصولات زنبور عسل باید پررنگ تر بشود مشکل دیگر این است که ما کارشناسان متخصص محصولات زنبور عسل در سازمان دامپزشکی نداریم یا کم داریم و همین باعث میشود که بحث نظارت و تقلب های بازار به سختی انجام شود و معمولا در این موارد ارجاع داده میشود به سازمان غذا و دارو و به این سازمان هم هنوز هیچ مجوزی داده نشده است، این مجوز گرفتن و کد بهداشت برای این محصول اولین گامی است که برای این محصولات در آینده اتفاقات خوبی بیفتد. اما بهتر است سازمان دامپزشکی این دستورالعمل فنی را در قابل بخشنامه به تمام ادارات دامپزشکی کل کشور ابلاغ کند و در قدم بعد یک سری کلاس های اموزشی برای کارشناسان و مدیران سازمان دامپزشکی و اشنایی با فراورده های زنبور عسل بگذارد.
به گزارش عسلنا، متاسفانه این اتفاق خوب در مسیر ریل توسعه صنعت پس از تغییرات در صندوق زنبورداری با کندی مواجه شده و این مسیر پر صلابت برای هویت دار کردن محصولات صنعت زنبور عسل با رکود روبرو شده است. امیدواریم در آینده نزدیک شاهد تداوم این مسیر و راهگشایی برای بازار سازی سایر محصولات سلامت محور و متنوع زنبورداری باشیم. در این مسیر هماهنگی تشکل ها و متصدیان دولتی و محور بودن یکی از تشکل های مادر، حرف اساسی را می زند و بدون وجود یک شتابدهنده پیگیری این موضوعات چند وجهی و کلان میسر نخواهد بود./
