به گزارش پایگاه پایگاه خبری تحلیلی صنعت زنبورداری ایران، چالش مرغ زنبورخوار، در سال های اخیر مشکلات فراوانی را برای زنبورداران ایرانی ایجاد کرده است. اگر چه اکنون فصل تخت و تاز مرغان زنبور خوار نیست ولی با سپری شدن زمستان و در روزهای ابتدایی سال مهاجرت و خرابکاری های این آفت زنبورستان ها شروع می شود. عسلنا در راستای رسالت های خود اقدام به واکاوی علمی و کاربردی این چالش برای احصای رهیافت های مفید برای حل این معضل نموده است.
در این پرونده که اینک ششمین گفتگو و گزارش پیرامون آن تقدیم خوانندگان عزیز می شود با مهندس احمد قربانی، از پیشکسوتان نخبه صنعت زنبورداری به گفتگو نشستیم. آقای قربانی علاوه بر مدیرعاملی تعاونی زنبورداران سمیرم در تشکل های ملی هم همیشه نقش ایفا کرده و در بره های مهم و سرنوشت ساز در میدان بوده و از حقوق زنبوردار دفاع کردند. ایشان در چند دهه گذشته همواره پیگیر حل مشکلات زنبورداران بودند.
احمد قربانی در گفتگوی اختصاصی با عسلنا، با بیان اینکه، سبزه قباها به چالش بزرگی برای زنبورداران کوچ رو در جنوب تبدیل شدند، بر لزوم چاره جویی اساسی برای کنترل این پرنده و جبران زیان زنبورداران تاکید کرد.
در ادامه مشروح این گفتگو را با هم مرور می کنیم:
قربانی: بنده نزدیک ۴۰ سال سابقه زنبورداری دارم در نقاط مختلف کشور و هر ساله یک ارتباطی با سبزقبا داریم در ابتدا میخواهم این پرنده را تشریح کنم.
سبزقبا یک پرنده زیبایی است که به دلیل رنگ های زیبا و متنوعی که دارد و محیط زیست اعلام میکند که سبزقبا جواهری در محیط زیست است و اغلب رنگ آبی لاجوردی و چشمان درشت و سیاهی دارند و هر کسی این پرنده را ببیند، ناخودآگاه توجهش جلب میشود و مثلا اگر یک زنبوردار با تفنگ بادی این پرنده را بکشد و شکار کند، تمام خشم ها و انتقاد ها به سوی زنبوردار برمیگردد.
از طرف دیگر زنبورعسل حشره ای است که خداوند بزرگ غذای آن را شهد و گرده گل قرار داده است و زنبورعسل به دلیل این غذایی که خداوند آفریده، زنده است و ناخودآگاه باعث تولید مثل انواع گیاهان و شاید هفتاد درصد از گیاهانی که از طریق گرده افشانی رشد میکنند، میشود.
در هر صورت این حشره سودمند باعث ایجاد و تنوع و تکثر گیاهان و بهبود تولیدات مزارع از نظر کمی و کیفی میشود و سبزقبا هم به دلیل وجود همین زنبور عسل می آید و بنگریم که انیشتن گفته است:« اگر فقط پنج سال نسل زنبوران منقرض شود کل حیات زیر سوال میرود.»
این پرنده یک آفت است برای زنبور عسل. در شرایط خاصی؛ در فصل بهار معمولا این پرندگان کمترند و خاستگاه آنها مناطق گرم و خشک است.
یک دلیلی که هجوم این پرنده در سال های اخیر به زنبورستان ها بیشتر شده است این است که ما بسیاری از تالاب های سطح کشور را از دست داده ایم. این تالاب ها مرکز تجمع حشرات بوده است و سبزقبا میتوانسته غذای خود را از این مرداب ها تامین کند و زندگی کند. اکنون به دلیل اینکه حشرات کمی وجود دارد و این پرنده نمیتواند از آن ها تغذیه کند به کلنی های زنبور عسل هجوم می آورد و از آن ها تغذیه میکند.
عسلنا – در مورد زیان این پرنده به زنبورستان ها بیشتر توضیح بفرمایید؟
قربانی: در فصل برداشت عسل کُنار خیلی از زنبوردارها به مناطق جنوبی کوچ میکنند و باور ماموران محیط زیست این است که زنبورداران به حیطه زندگی سبزقبا وارد میشوند و به همین دلیل میگویند زنبوردار از خورده شدن زنبورهای خود عصبانی شده و خود خواهانه اقدام به قتل عام این پرندگان کرده است. در حالی که به هر حال برداشت عسل کنار نیازمند حضور زنبوردار در جنوب کشور و دشت های کُنار است و عسل کنار نیز نوعی ارزشمند و درمانی از عسل است.
توسط نهاد های قانونی بیان شده است که اگر کسی این پرندگان را بکشد باید مبلغی را به عنوان جریمه بپردازد و مجرم محسوب میشود.
تاکید ما هم بر این نیست که اگر کسی سبزقبا را از بین ببرد، تعادل طبیعت از بین نرفته است و زنبور عسل از سال ۱۹۶۰ مورد توجه اندیشمندان اقتصادی دنیا قرار گرفته است و گفته اند که حفظ تعادل اکوسیستم به این حشره وابسته است و باید از این حشره حمایت کنیم، زیرا جمعیت جهان رو به پیشرفت است و ما نیاز به غذا و روغن داریم و در کشورمان تقریبا وابسته به واردات روغن هستیم و نمیتوانیم خودمان روغن تولید کنیم و این هم ملزم این است که این حشره با گرده افشانی به تولید روغن ما کمک کند.
- عسلنا - تعارض پیش آمده بین مرغ زنبورخوار و زنبوردار را چطور می بینید؟
امروزه موجودی که در مراتع ما وجود دارد و بسیار مهم و با ارزش است و هیچ زیانی هم برای محیط زیست ندارد، زنبور عسل است. کل فعالیت این موجود سود و منفعت برای انسان و طبیعت است و هیچ زیان و نقطه منفی ندارد. اما انسان با ایجاد راه ها و معابر و خاکبرداری ها و شرایط چرای بی رویه دام به محیط زیست لطمه وارد میکند و این حشره کوچک با تمام کوچکیش دارد کارهایی انجام میدهد که ناجی محیط زیست است و تاکید میکنم که این نکات باید مورد توجه سازمان محیط زیست باشد.
ما اگر کندوهای زنبور عسل در کشور نداشتیم، باید از کشورهای دیگر زنبور وارد میکردیم به همین دلیل محیط زیست ما باید قدر این حشره مهم را بداند و یک جانبه نگر نباشند که مثلا هجوم سبزقبا فقط به دلیل زنبور و زنبوردار است، زیرا زنبور واقعا محیط زیست را حراست میکند.
مثلا در سمیرم که یک منطقه کوهستانی است و زیستگاه زنبورعسل قبل از پیدایش انسان در آن جا بوده است و اصلا به دلیل شرایط آب و هوایی زیست گاه سبزقبا نیست، دیگر ماموران محیط زیست نمیگویند که انسان آمده و به محل زندگی سبزقبا هجوم آورده است، بلکه امکان دارد این پرندگان به این نواحی مهاجرت کنند.
- عسلنا - از نمونه ها و مشاهدات عینی تان در خصوص زیان سبزه قبا بگویید.
بنده یک خاطره از سال 1368 دارم که یک زنبوردار به نام آقای محمد امین رئیسیان در یک شب ۲۰۰ کلنی زنبور عسل خود را به دلیل هجوم سبزقبا از دست داد. واقعا تلخ است و این زنبوردار با چوب تعدادی از این پرندگان را روی درخت زد و وقتی روی زمین افتادند آن ها را جمع کرد و پیش یکی از مسئولین جهاد کشاورزی برد و گفت الان تکلیف من که کل سرمایه و زنبورهایم از بین رفته است چیست و مسئول پاسخ داده بود و گفته بود هر چه زودتر برو و اینها را یک جایی گم و گور کن چون با این کار زنبورهای تو بر نمیگردد و جریمه میشوی این واقعیتی است که با آن رو به رو هستیم.
- عسلنا – جغرافیای فعالیت این پرنده که اکنون در طبیعت به صورت آفت شده کجاست؟
نیمه شمالی کشور کمتر درگیر این پرنده استف هر چند در مازندران هم این پرنده بومی شده و به دلیل مهاجرت هم این پرندگان را به در نواحی شمالی میبینیم.
هم اکنون هم که بخواهیم رصد کنیم، زنبورداران در شمال و شمال غرب مشکل آنچنانی ندارند، زیرا که این پرنده مهاجر است و اصلا زیستگاه آن این نواحی نیست و امکان هم دارد از خارج کشور وارد شوند. ما در اواسط بهار در نواحی شمالی این پرندگان ها را در آسمان میبینیم و فقط صدای آن ها میشنویم و کم کم به زیستگاه های زنبورعسل وارد و شناسایی می کنند و همدیگر را خبر می کند. در جنوب این پرنده فاجعه آفرین در استان های فارس، بوشهر و جنوب خسارات فراوانی هر ساله شاهد هستیم و در ایران مرکزی هم کم و بیش وجود دارد.
غیر از آن باروری و ارزشی که زنبور عسل دارد، زندگی یک نفر دیگر هم در این جهان باید اداره شود، شخصی به نام زنبوردار که سالیان سال وقت گذاشته و زحمت کشیده است و یک تولیدی عسل دارد که او باید از طریق همین تولید عسل زندگی خود را بچرخاند.
- عسلنا – توصیه شما به سازمان های متصدی چیست؟
مسئولین محیط زیست و جهاد کشاورزی باید بیایند و فکری کنند و راه حلی ارائه دهند و ما از آن ها انتظار داریم که به همان دیدی که به سبزقبا نگاه میکنند به همان دید هم به زنبور عسل نگاه کنند که حافظ محیط زیست است.
ما سمومی را در بخش کشاورزی آورده ایم برای دفع آفات ولی با این سموم حشرات مفید زیادی مثل کفشدوزک ها و زنبور عسل را هم از بین بردهایم، بانی این اتفاق کیست؟ و چرا محیط زیست جلوی آن را نگرفته است.
این سموم حتی مجوز محیط زیست را هم دریافت کرده استف بدون توجه به پروتکل حفظ گرده افشان ها، ولی آخر باعث کشته شدن کفشدوزک ها و زنبور عسل و سایر گرده افشان ها میشود که این موجودات دشمن شته و برخی آفات کشاورزی و بسیار مفید هستند؛ با از بین رفتن و خشک شدن تالاب ها به دلایل متعدد هم این حشرات و زیستگاه پرندگان را نابود کردیم.
باید جلساتی بین مراکز محیط زیست و جهاد کشاورزی برگزار و برنامه ریزی هایی شود که تا حدی بتوانیم این مشکل را حل کنیم و نباید دست روی دست بگذاریم تا اتفاقی که برای آن زنبوردار در سال ۶۸ اتفاق افتاد ، تکرار شود و برای همه زنبورداران کشور رخ دهد.
قبلا بیمه، مناطقی را که تحت هجوم سبزقبا قرار میگرفت را بیمه میکرد و پوشش می داد و به زنبوردار میگفت؛ شما این پرندگان را نکش و من خسارتی را که توسط این موجودات به زنبورستان وارد میشود را میپردازم، اما متاسفانه چند وقتی هست که بیمه هم این طرح را برداشته است و حذف شده است و به گونهای زنبوردار باید غذای این پرندگان را تامین کند!
حتی در بهار که اوج و شدت تخم ریزی زنبور است ما با هجوم این پرنده و ایجاد خسارت رو به رو هستیم، امیدواریم متصدیان به صورت همه جانبه و نه انفعالی و یک طرفه موضوعات را بررسی کنند و با خرد جمعی توسط طرفین این تعارض راه حل های مفید و متعادل داشته باشند./
