به گزارش پایگاه خبری تحلیل صنعت زنبورداری ایران، مرغ زنبورخوار یا سبزه‌قبا در سال‌های اخیر به آفتی برای زنبورستان‌های کشور تبدیل شده است. زنبوردار که از یورش سبزه‌قباها مستأصل می‌شود و گاهی در چند روز، کل زنبورستان خود را می‌بازد چاره‌ای جز نگاه‌کردن و گریستن ندارد.
در ماه‌های آخر سال و با گرم‌شدن هوا دوباره شاهد مهاجرت و یورش سبزه‌قباها به زنبورستان‌های کشور هستیم و شاهد یک‌طرفه به قاضی رفتن فعالان محیط‌زیست، متأسفانه برخی از این کاسه‌های داغ‌تر از آش و به‌اصطلاح مدافعان تازه به دوران رسیده محیط‌زیست، حتی یک‌بار هم نرفته‌اند، تاراج یک زنبورستان، توسط گله‌های 200-300 تایی زنبورخوار را مشاهده کنند و هیچ تحلیل جامع و روش جایگزینی برای خسارات زنبورخوار ندارند.
حتی از مسئولین محیط‌زیست کشور، سؤال می‌کنم: آیا به تماشای یورش زنبورخواران به زنبورستانِ پیرمرد نگون‌بخت زنبوردار که بالشش مار بیابان و سقفش برزنت چادر است رفته‌اید؟ آیا فواید زنبورعسل و فواید مرغ زنبورخوار و زیان وافر این پرنده را با فواید زنبورعسلی که به‌جرات می‌گویم حتی یک مورد زیان هم برای طبیعت ندارد، کنار هم چیده‌اید؟ مقایسه کرده‌اید؟ روش جایگزین و آلترناتیو دارید؟ زنبورعسلی که لحظه‌لحظه زندگی‌اش فقط سود رساندن به طبیعت و سایر موجودات است و در قرآن و روایات یادشده را مطالعه کردید؟
چه راه‌حلی برای کاهش این مرغان زنبورخوار که صنعت زنبورداری ایران را تهدید می‌کنند دارید؟ چه تحقیقاتی کردید؟ چه روش‌های جایگزینی دارید؟ یا فقط به جریمه‌کردن زنبوردار بسنده می‌کنید که اگر یک لاشه مرغ زنبورخوار در اطراف زنبورستانش بیابید حتی اگر او نکشته باشد چند میلیون باید جریمه پرداخت کند؟
به گزارش عسلنا، ضمن اینکه باید از مسئولین سازمان محیط‌زیست سؤال کرد که در مقابل قراردادن جریمه‌های سنگین برای شکار زنبورخوار، چه راهکار و پیشنهاد جدیدی برای مقابله با این پرنده که اکنون به آفتی برای زنبورستان تبدیل‌شده است، دارند؟ قطعاً این مشکل زنبورداران یک نسخه واحد ندارد و باید با تلاش همگانی و تلفیق روش‌ها بر این معضل فائق آمد.
برای واکاوی بیشتر این مسئله و در ادامه پرونده ویژه مرغ زنبورخوار در رسانه عسلنا که چندین قسمت آن قبل‌تر منتشر شده است به گفتگو با یکی از زنبورداران نمونه استان فارس پرداختیم.
بنده مهرداد هوشمندی، ۳۴ساله از استان فارس و ساکن شهرستان سپیدان، 7 سال است که به‌صورت حرفه‌ای زنبورداری می‌کند. او قبل از آن هم به دلیل اینکه عمویش در روستای محل سکونتشان حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ کلنی زنبورعسل داشت با این شغل از کودکی آشنا بوده است و اکنون از زنبورداران پیشرو و موفق این شهرستان به‌حساب می‌آید.
این زنبوردار استان فارس می‌گوید: از 10 تا 12 سال پیش مرغ زنبورخوار را مشاهده می‌کردم؛ قبلاً تعداد این سبزقباها بسیار کم بود به دلیل شرایط آب‌وهوایی که منطقه ما داشت و چون شهرستان سپیدان منطقه سردسیر است، قبلا تا خردادماه هم برف دیده می‌شد، به همین دلیل سبزقبا کم بود. شهرستان سپیدان کاملاً کوهستانی است و فاصله کمی با کوه دنا دارد و خود این منطقه نیز چند رشته‌کوه مرتفع دارد مثل کوه رنج و گمبیل.
مهرداد هوشمندی، اضافه می‌کند: ولی الان متأسفانه به دلیل تغییرات آب‌وهوایی و دست‌کاری بشر در طبیعت هوا رو به گرمی رفته است، به‌طوری‌که تا بیست روز اول زمستان ما اصلاً زمستان را حس نمی‌کنیم. به همین دلیل یکی از دلایلی که درگذشته این پرنده کم بود، هوای خنک بود و الان به‌گونه‌ای شده است که به‌صورت دسته‌جمعی در اوایل بهار هجوم می‌آورند و گاهی اوقات دیده می‌شود که حتی روی کلنی‌ها می‌نشینند.
وی تصریح می‌کند: اما درگذشته طوری بود که نهایتاً در روز یک ساعت می‌آمدند و زود می‌رفتند؛ اما الان آن‌قدر تعداد آنها زیاد شده که قابل‌کنترل نیستند.
این زنبوردار می‌افزاید: طبق مشاهدات خودم در حال حاضر از ساعت هشت صبح که آفتاب می‌زند در بهار و تابستان تا ساعت پنج عصر اصلاً زنبور از کلنی بیرون نمی‌آید و به دلیل وجود این پرندگان احساس ترس می‌کند.
این تولیدکننده عسل با ذکر این مطلب که به دلیل ارتعاش صدای این پرندگان زنبور این ارتعاش را به‌خوبی حس می‌کند و از کندو بیرون نمی‌آید، گفت: تا ساعت ۵ عصر که زنبورعسل از ترس سبزه‌قبا بیرون نمی‌آید، یعنی زنبور از صبح تا این ساعت تشنگی کشیده است و به همین دلیل غروب که این پرندگان می‌روند، زنبور بیرون می‌آید و برای خوردن آب تلاش می‌کند و اغلب دیگر راه برگشت را پیدا نمی‌کند و از دو جهت تلفات صورت می‌گیرد یکی همین گم‌شدن و دیگری تلفات ناشی از سبزقبا.
هوشمندی با بیان اینکه اگر هم منبع آب را در داخل کندو بگذاریم به دلیل رطوبت منطقه این آب آلوده شده و باعث بروز بیماری می‌شود، عنوان کرد: این کار سختی‌ها و وقت‌گذاشتن‌های طولانی می‌خواهد و حتی کشتن این پرندگان با سم هم درست نیست؛ چون فایده آن‌چنانی ندارد و به محیط‌زیست هم آسیب‌هایی را وارد می‌کند و هیچ زنبوردار منصفی این کار را نمی‌کند.
وی توضیح داد: الان بنده به منطقه گرمسیر کوچ کرده‌ام و برای برداشت عسل کنار فعالیت می‌کنم که با نوع دیگری از سبزقبا روبه‌رو شدم، سبزقباهایی که در مناطق گرمسیر وجود دارند، قدکوتاه تر و جثه کوچک‌تری دارند و آن‌هایی که در مناطق سردسیر هستند، جثه بزرگ‌تر و قدبلندتری دارند و الان اینها هم اضافه شده‌اند و اصلاً نمی‌دانیم باید چه‌کار کنیم.
این زنبوردار ادامه می‌دهد: ما حتی با استفاده از تفنگ‌های بادی مختلف و ایجاد صدا، اقدام به فراری‌دادن این پرندگان کردیم که دفعات اول کارساز بود، ولی بعد مدتی دیگر صدای تفنگ هم برای آنها عادی می‌شد! و فرار نمی‌کردند و حتی با بوق و شیپور هم امتحان کردیم؛ ولی آن هم فایده نداشت.
هوشمندی، چالش دیگری که با آن روبه‌رو هستیم را تولیدمثل این پرنده می‌داند که ده تا 12 تخم می‌گذراند و تولیدمثل بسیار سریع و زیادی دارند؛ اگر مثلاً امسال دسته‌ای از این سبزقباها را فراری دهیم، می‌روند و سال دیگر با دسته‌های ده برابری برمی‌گردند و اگر خیلی خوش‌شانس باشیم تا 7 برابر با تعداد بیشتر برمی‌گردند و متأسفانه هرساله تعداد این پرندگان روبه‌افزایش چشمگیری است، برای مثال اگر یک دسته ۷۰۰تایی بروند سال آینده حداقل با دسته‌های ۳۵۰۰تایی برمی‌گردند و هرساله این رقم ضرب در پنج می‌شود.
این زنبوردار استان فارس اذعان می‌دارد که من از یکی از دوستان شنیدم که کشور روسیه دارد این پرندگان را پرورش می‌دهد، اما بنده از صحت این قضیه مطمئن نیستم و به دلیل هوای بسیار سرد روسیه این پرندگان در این کشور نمی‌مانند و خیلی سریع به کشورهای همسایه کوچ می‌کنند و باعث تلفات می‌شوند؛ واقعاً افزایش تعداد این پرندگان در سال پدیده‌ای عجیب است.
هوشمندی می‌گوید: به نظرم هیچ راهی وجود ندارد که بتواند این پرندگان را دور کند، زیرا دور هم که بشوند، نهایتاً تا چند کیلومتر دور می‌شوند و به زنبورستان‌های دیگر هجوم می‌آورند، تنها راهی که از نظر بنده وجود دارد، کنترل جمعیت آنهاست.
وی اضافه می‌کند: خود بنده یک دوستی دارم که مأمور محیط‌زیست است، ولی به زنبورداری هم مشغول است و با اینکه امور محیط‌زیست است عقیده‌اش این است که این پرندگان باید از بین بروند؛ چون او می‌تواند یک زنبوردار را درک کند.
این زنبوردار ادامه می‌دهد: دقیقاً از بیستم فروردین که بنده به سپیدان از کوچ برمی‌گردم، این پرندگان بوده‌اند تا آخر پائیز و واقعاً این پرنده به یک آفت تبدیل شده است و به اعتقاد من هر راه‌حلی را که پیش بگیریم به بن‌بست می‌خوریم و تنها راه مفید برای رهایی از دست این پرنده کنترل رشد جمعیت روزافزون آنهاست.
وی در پایان خاطرنشان می‌کند: در خیلی از مواقع این پرنده ملکه‌ها و زنبورهای نر که درشت‌تر هستند را شکار می‌کند که این اصلاً خوب نیست و باعث تلفات زیاد و نابودی کلنی می‌شود.
به گزارش عسلنا، در تحقیقات جدید به این نتیجه رسیدیم که پخش‌کردن صدای پرندگان شکارگر (عقاب، شاهین، قرقی و...) که در فیلم‌ها و فضای اینترنت با یک سرچ ساده در دسترس است می‌تواند تا حدودی راهگشا باشد و با ابزار ساده‌ای از قبیل یک باند پخش (از نوع دارای کارت حافظه) یا قراردادن گوشی، حین پخش این اصوات روبروی میکروفن و پخش از بلندگو، می‌توان این راهکار را آزمایش کرد.
