به گزارش پایگاه خبری تحلیلی صنعت زنبورداری ایران، تغذیه صحیح و لزوم جذب مواد مغذی موردنیاز زنبورعسل از اصول مهم در زنبورداری حرفهای است. در سالهای اخیر تحقیقات دانشمندان جهان به این واقعیت رسیده که در برهه کنونی در کنار تغذیه زنبورعسل بهواسطه چراگری در صحرا، همه مواد موردنیاز این حشره سودمند، تأمین نمیشود و بهخصوص در فصول سرد سال نیازمند تغذیه اصولی با افزودنیها و کمک تغذیههای خاص است. بهطوریکه مواد مورد نیاز این موجود بهصورت دقیق و علمی، فرموله شده و توسط افزودنیها به خوراک او اضافه شود.
به گزارش عسلنا، داشتن محصولی که در چرخه تغذیه زنبورهای عسل قرار بگیرد و تکمیلکننده جذب حداکثری مواد معدنی، پروتئینی، ویتامینی موردنیاز این حشره سودمند باشد، درگذشته شاید تنها یک تفکر ایدهآل برای دانشمندان بود؛ ولی امروزه به همت متخصصین و دانشمندان این رشته و سالها تحقیق و تفحص در یک شرکت دانشبنیان داخلی در کشورمان این رؤیا، دستیافتنی شده و عملکردهای مختلفی از این حشره سودمند در تولید محصولات شفابخش را به راندمان حداکثری رسانده است.
متابولیسم نقش اصلی را در تأمین انرژی برای رشد، نمو، تولیدمثل، پاسخ به عوامل استرسزا و سایر فعالیتهای فیزیولوژیکی در زنبورعسل ایفا میکند و یکی از عوامل مؤثر بر متابولیسم، نوع تغذیه و در بین عناصر تغذیهای ، عناصر معدنی از مهمترین آنها می باشد. به شکلی که با استفاده از این عناصر و جذب بهتر آنها تغییرات شگرفی در متابولیسم و در نتیجه بهبود عملکرد زنبورعسل با تأمین و تبدیل اجزای تغذیه به مواد آلی و مغذی موردنیاز حاصل میشود.
در ایران، تکنولوژی انحصاری کلاتهای پیشرفته با ثبت اختراع جهانی به نام شرکت «صدور احرار شرق» ثبت شده است. فناوری کلاتهای پیشرفته از عناصر معدنی بهعنوان کلیدهای راهاندازی واکنشهای متابولیکی حیاتی استفاده کرده و از این طریق موجب ارتقای راندمان عملکردهای فیزیولوژیک میگردند. اثرگذاری ساختارهای تولید شده بر اساس این تکنولوژی بسیار بهتر و مؤثرتر از انواع مکملهای معدنی و کلاته موجود بوده و باعث تنظیم متابولیسم میگردد، فعالیتهای پژوهشی که خروجی و نماد بارز آن ساخت «متابولیسم اُپتیمایزِر» تخصصی زنبورداری با نام «بُن زا بی» است.
در واکاوی بیشتر این موضوع و سؤالاتی که مصرفکنندگان و مخاطبان در جامعه زنبورداری مطرح میکنند، با مهندس رضا بیدشکی، کارشناس تحقیقات زنبورعسل شرکت صدور احرار شرق به گفتگو نشستیم.
ایشان کارشناسی ارشد پرورش زنبورعسل از دانشگاه تهران، پژوهشگر و فعال حوزه زنبورعسل، متخصص پرورش زنبورعسل، تلقیح مصنوعی و پرورش ملکه و مدرس و مشاور پرورش زنبورعسل هستند و سخنرانی کلیدی در خصوص معرفی این محصول در کنگره آپی موندیا را در کارنامه خود دارند.
- عسلنا - جناب مهندس، متابولیسم در تولیدمثل، تخمریزی و پرورش نوزاد زنبورعسل چه نقشی دارد؟
بیدشکی: بهطورکلی تمام فعالیتهای زنبورعسل از ملکه گرفته تا کارگرها و زنبورهای نر، وابسته به متابولیسم است، چون انرژی لازم برای تمام فعالیتهای زنبورعسل از انرژی حاصل از واکنشهای متابولیکی تأمین میشود.
متابولیسم یا سوختوساز، انرژی لازم برای فعالیتهای موجودات را فراهم میکند. تخمریزی و پرورش نوزاد فقط وابسته به ملکه نیست، بلکه هرکدام از بخشهای کلنی وظیفه خود را دارند. زنبورهای کارگر با مراقب از لاروها و تأمین غذا و آمادهسازی سلولها شرایط لازم را برای تخمگذاری ملکه را فراهم میکنند و با تنظیم و متعادل بودن متابولیسم تمامی فرایندهای فوق بهصورت ایدهآل اتفاق میافتد. زنبورهای نر هم که تأمینکننده اسپرم هستند وکیفیت اسپرماتوزوئیدها، ارتباط مستقیمی با تنظیم بودن متابولیسم دارد.
تأمین انرژی کافی برای ملکه هم بهعنوان تنها تولیدکننده نسل در کندو نیز وابسته به سوختوساز است تا پروتئینها، چربیها و سایر ماکرومولکولهای مسیر تولیدمثل در زمان و مقدار مناسب فراهم گردد.
بهطورکلی ایمنی از دو بخش ذاتی و اکتسابی تشکیل شده است. زنبورهای عسل دارای سیستم ایمنی ذاتی بوده و ایمنی اکتسابی ندارند. ایمنی در زنبورهای عسل شامل موانع فیزیکی و پاسخهای سلولی و هومورال برای دفاع از خود در برابر عواملی انگلی و عفونی است.
پاتوژنها، کنهکشها، قارچکشها، علفکشها و سایر آفتکشها بر سیستم ایمنی زنبورعسل و در نتیجه سلامت زنبورعسل تأثیر میگذارند.
مکانیسمهای دفاعی سیستم ایمنی زنبورعسل شامل؛ مسیرهای سیگنالینگ، گیرندههای تشخیص پاتوژن و عوامل ذاتی سیستم ایمنی است.
تنظیم تمام فرایندهای گفته شده به متابولیسم زنبورعسل بستگی دارد تا با تولید ماکرومولکولها و تنظیم و ترشح بهموقع آنزیم و پروتئینهای موردنیاز یا ترشح فرمونها یا حتی رفتار تهاجمی بهمنظور دفاع از کلنی بهترین عملکرد را نشان دهند.
زنبورهای کارگر در فصل بهار و تابستان که فصل فعالیت آنها هست، طی بازه 40 تا 60 روزه عمر میکنند که به عوامل مختلفی از جمله شرایط محیطی و تغذیهای بستگی دارد.
درصورتیکه متابولیسم زنبورعسل متعادل باشد و انرژی لازم برای فعالیتهای مختلف آن تأمین شود، عمر طولانیتر و باکیفیتتری خواهد داشت و بهرهوری آن بیشتر خواهد بود.
تولید عسل به عوامل مختلفی بستگی دارد نکته مهم طبیعت است اینکه شهد بهاندازه کافی در طبیعت وجود داشته باشد. اما نکته مهم بعدی توان زنبورعسل در برداشت شهد در دورههای بعضاً کوتاه شهد دهی گلهای مختلف است. زنبور کارگری که متابولیسم متعادل و تنظیم شدهای داشته باشد. توان بیشتری برای جمعآوری شهد و تبدیل آن به عسل دارد؛ چون اولاً قدرت چراگری بهتری دارد و تعداد دفعات شهدآوری آن بیشتر شده و در نتیجه راندمان بالاتری خواهد داشت.
وزن غدد هیپوفارنژیال و طول و عرض آسینیها با تولید ژل رویال ارتباط مستقیمی دارد. تنظیم بودن متابولیسم باعث قرارگرفتن زنبور کارگر در شرایط ایدهآل شده و باعث افزایش تولید ماکرومولکولهای تعیینکننده وزن غدد هیپوفارنژیال و طول و عرض غدد آسینی شده و در نتیجه باعث افزایش تولید ژل رویال میشود.
روی این محصول آزمایشهای بالینی و میدانی متعددی انجام شده است. ابتدا مطالعات مربوط به نیازسنجی زنبورعسل و سپس تولید محصول بر اساس این نیازها انجام گردید.
پس از آن محصول تولید شده به روشهای مختلفی در زنبورستانها و آزمایشگاههای معتبر دانشگاهی و تحقیقاتی (دانشگاه تهران، تبریز و ...) ارزیابی گردید. بهطورکلی در 4 حوزه مطالعات روی بُن زا بی انجام شده که شامل دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی زنبورعسل، زنبورستان متعلق به پژوهشگرهای برتر حوزه زنبورداری و نیز زنبورستانهای سراسر کشور انجام شده است.
بهبود در سایر شاخصهها به شرایط مصرف این افزودنی بستگی دارد و زمان استفاده و هدف زنبوردار از استفاده از (بُن زا بی) بهشدت تعیینکننده است. مثلاً اگر زنبوردار در بهار از این محصول استفاده کند افزایش تخمریزی برای زنبورستان او قابلتوجه تراست، چون در این فصل هدف زنبوردار افزایش تخمریزی است.
ولی بهطورکلی مطالعات ما در فازهای مختلف افزایش تخمگذاری و جمعیت، تحریک رفتار چراگری و ارتقای کمیت و کیفیت عسل، افزایش مقاومت در برابر آفات و بیماریها، بهبود مقاومت در برابر تنشهای محیطی، کاهش تلفات، کاهش نیاز به داروها و آنتیبیوتیکها، افزایش تولیدات جانبی کندو مثل ژل رویال و تقویت اثرگذاری سایر مکملها و افزودنیها را نشان داده است.
بههیچوجه این محصول را نباید در رده مکملها قرار داد. چون این محصول نقش بسیار فراتری ایفا میکند و با تنظیم متابولیسم مجموعه فرایندهای زنبورعسل را تحتتأثیر قرار داده و باعث افزایش جذب و کارایی سایر خوراکها و مکملها هم میشود. چون مسیر تبدیل هر خوراک به انرژی با کمک این محصول به حالت ایده خود میرسد.
برای تعیین اقتصادیبودن یک محصول دو نگاه را باید مدنظر قرار داد: در وهله اول چه مقدار از این محصول برای تنظیم و متعادلکردن متابولیسم کافی است؟ ببینید برای هر کندو با روزانه فقط 1 گرم در شربت میتوان مجموعه فرایندهای زنبورعسل را بهبود داد. در مورد خمیر شیرین و کیک گرده هم فقط 5 تا 7 گرم بُن زا بی بهازای یک کیلوگرم استفاده میشود.
اما مورد بعدی بحث هزینه به فایده است. محصولی که بتواند حداقل دوبرابر هزینه صرف شده برای تهیه آن، برای شخص درآمد حاصل کند، یک محصول باصرفة اقتصادی است. اما در مطالعات انجام شده روی بُن زا بی، چندین برابر هزینه صرف شده سودآوری حاصل گردیده است.
لذا این محصول، کاملاً مقرونبهصرفه بوده و موجب افزایش بهرهوری و راندمان زنبورستانها میشود./
