حمایت از تحقیقات زنبورعسل موجب توسعه اقتصاد و ثروت آفرینی ملی می‌شود

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی صنعت زنبورداری ایران، پروفسور رحیم عبادی، استاد بازنشسته دانشگاه صنعتی اصفهان، از مفاخر و چهره‌های ماندگار صنعت زنبورداری کشور و محقق و پژوهشگر ارشد و پیشکسوت مطالعات زنبورعسل است که بسیاری از بزرگان و محققان امروز بخش زنبورداری کشور در محضر این استاد بزرگ، شاگردی کرده و به مدارج علمی رسیدند. ایشان تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در اصفهان و تحصیلات دانشگاهی را در دانشگاه تهران در رشته گیاه‌پزشکی ادامه داده است و در ادامه برای تحصیلات ارشد و دکترا عازم آمریکا شده است.

به گزارش عسلنا، دکتر عبادی، دارای دکتری حشره‌شناسی از دانشگاه دیویس کالیفرنیا است که سال‌ها با مدارج و مسئولیت‌های مهم؛ ازجمله در گروه گیاه‌پزشکی دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان به فعالیتی خستگی‌ناپذیر مشغول بوده است.

زمینه‌های علمی و تحقیقاتی ایشان بیشتر در پرورش زنبورعسل، پرورش ملکه و اصلاح نژاد زنبورعسل، رفتارشناسی زنبورعسل و گرده‌افشانی بوده و دارای تألیفات و مقالات فراوانی ازجمله؛ ارائه بیش از 200 مقاله علمی و سخنرانی در ژورنال‌های معتبر داخلی و خارجی و چندین کتاب تخصصی ازجمله کتاب پرورش زنبورعسل (به چاپ دهم رسیده) و کتاب دیکشنری فرهنگ و لغات و اصطلاحات زنبورعسل (با همکاری مهندس مظاهر سیدی) هستند.

دکتر عبادی، پس از اتمام تحصیلات و اخذ مدرک دکتری با پیروزی انقلاب در سال 58 به کشور بازگشتند و در دانشگاه صنعتی اصفهان به خدمات شایسته‌ای در طی بیش از 30 سال اشتغال داشتند. ایشان هنوز هم تعامل سازنده‌ای با وزارتخانه‌ها، مؤسسات آموزش عالی و مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی دارند و سال‌ها در طرح‌ها و پروژه‌های کلیدی کشور فعالیت داشتند.

به گزارش عسلنا، بسیاری از افراد که اکنون دستی در پرورش ملکه و صنعت زنبورداری، کشور دارند در کلاس‌های استاد، تلمذ کردند و از انتقال دانش ایشان استفاده کردند. ایشان از مؤسسین انجمن علمی زنبورعسل کشور هستند و از حدود 15 سال قبل تاکنون با آن انجمن همکاری داشته و در دوره اول نیز ریاست انجمن را عهده‌دار بودند. وی مشاور مسئولین ارشد زنبورداری در وزارت جهاد کشاورزی بودند و در دو طرح تحقیقاتی بزرگ و ملی در خصوص زنبورعسل با عنوان مشاور علمی شرکت داشتند که یکی طرح جامع اصلاح نژاد ملکه زنبورعسل ایرانی در منطقه مرکزی کشور است که در موسسه تحقیقات علوم دامی کشور در کرج دنبال می‌شود و با همکاری معاونت امور دام وزارت کشاورزی در حال اجرا است. دیگری طرح اصلاح نژاد زنبورعسل در جمعیت‌های بسته است که در 7 استان کشور توسط معاونت امور دام وزارت جهاد کشاورزی در دست اجرا است.

در خصوص تنگناها، مشکلات و نیازمندی‌ها و انتظارات جامعه علمی - دانشگاهی و بخش تحقیقات صنعت زنبورداری با استاد عبادی به گفتگو نشستیم.

پیشکسوت مطالعات زنبورعسل ایران بابیان اینکه برای احصای نیازها و مشکلات بخش تحقیقات صنعت زنبورداری می‌بایست به بسیاری از مسائل و پیشینه این مشکلات ازجمله در بخش سیاست‌گذاری اشاره کرد، گفت: مواردی که در این مبحث بیان می‌کنیم به‌نوعی تجربیات و مسائلی است که در سمینارهای مختلف بیان‌شده و خروجی آسیب‌شناسی بخش تحقیقات در صنعت زنبورداری است.

جایگاه تشکیلاتی بخش زنبورداری باید ارتقا پیدا کند

دکتر رحیم عبادی، تحقیقات و پژوهش در هر صنعتی را مبنای سیاست‌گذاری و توسعه و تعالی آن صنعت خواند و تصریح کرد: در بخش سیاست‌گذاری و اجرا برای حوزه تحقیقات در صنعت زنبورداری، نظر به اهمیت زنبورعسل در کره خاکی و وابستگی غذایی انسان و جانوران به فعالیت این حشره سودمند، لازم است تا در تشکیلات جهاد کشاورزی و سیاست‌گذاری کلی کشور این حشره و صنعت زنبورداری از جایگاه مناسب‌تری برخوردار باشد.

تشکیلات و عملکرد دفتر توسعه زنبورداری جهاد کشاورزی جوابگوی نیازها نیست

به گزارش عسلنا، وی، افزود: علی‌رغم تأکیدات فراوان برای ارتقای جایگاه تشکیلاتی بخش زنبورعسل در ساختار تشکیلاتی معاونت امور دام وزارت جهاد کشاورزی، اقدامات انجام‌شده در دو دهه اخیر در دفتر مجری طرح توسعه زنبورداری این معاونت، متأسفانه نه‌تنها پاسخگوی نیازها، وسعت و پتانسیل‌های این صنعت نبوده، بلکه کارایی و کارنامه عملکردی این نهاد، سبب یاس و سرخوردگی این صنعت و ناامیدی زنبورداران و محققان شده است.

دکتر عبادی، اضافه کرد: وزارت جهاد کشاورزی نیازمند تشکیلات قوی‌تر و منسجم‌تر و با برنامه‌ریزی هدفمندتری در سطح شأن و منزلت صنعت زنبورداری است که با داشتن اعتبارات و اختیارات لازم و کافی در خدمت توسعه این صنعت گران‌سنگ باشد.

وی بابیان اینکه، یکی از پایه‌های اصلی توسعه صنعت زنبورداری فعالیت همین بخش تشکیلات دولتی است، تأکید کرد: ضعیف بودن این تشکیلات سبب شده صنعت زنبورداری اکنون در وضعیتی نگران‌کننده و نامناسبی با انبوه مشکلات موجود باشد.

ضرورت مطالعات بهتر بر اصلاح نژاد و حراست و جهانی کردن نژاد زنبور ایرانی

محقق و پژوهشگر ارشد، صنعت زنبورداری، مطالعه جامع و اثربخش بر روی نژاد زنبورعسل ایران و حفظ و حراست هر چه بیشتر این نژاد بومی که جزء سرمایه‌های ژنتیکی و ملی ایران محسوب می‌شود را یکی دیگر از نیازهای بخش تحقیقات صنعت زنبورداری دانست و بیان کرد: متأسفانه در این زمینه هنوز در سطح کشور و جهان، نتوانستیم نژاد بومی زنبور ایرانی را معرفی کنیم و این از اقدامات مهم و ضروری است که کارهایی در این زمینه انجام‌شده، ولی کافی نبوده است.

لزوم نقش‌آفرینی بیشتر انجمن‌های علمی کشور در عرصه بین‌المللی

به گزارش عسلنا، وی با تأکید بر توسعه بیشتر ارتباطات بین‌المللی و نقش‌آفرینی وسیع‌تر، انجمن‌های علمی، ازجمله انجمن علمی زنبورعسل ایران در مراجع تصمیم سازی جهانی، اظهار کرد: این امر برای تأثیرگذاری و جلوگیری از و تضییع حقوق زنبورداری ایران در تدوین پروتکل‌ها و چهارچوب‌های فکری جدید در حوزه کشاورزی و زنبورداری جهانی، از مسائل مهمی است که با توجه به تنگناهای سیاسی که غرب برای کشور ایجاد کرده، باید چاره‌جویی و عملیاتی شود و در این بخش ما بسیار ضعیف عمل کردیم.

عبادی، اضافه کرد: ازجمله این مراکز تصمیم سازی جهانی می‌توان به انجمن «اپی موندیا» و انجمن بین‌المللی زنبورعسل، اشاره کرد که باید زنبورداری ما و تحولات این صنعت در کشور ما را به‌خوبی بشناسند تا بسیاری از مشکلات ذکرشده حل شود.

 وی ادامه داد: در این خصوص بعضی از اساتید دانشگاه و محققین مقالاتی را در ژورنال‌های جهانی منتشر می‌کنند و مراکز دانشگاهی هم بخشی از مقالات را به زبان‌های بین‌المللی نمایه می‌کنند، ولی این کار کافی نیست و باید با وسعت بیشتر و با کمک حرفه‌ای‌های عرصه رسانه شکل بگیرد.

اهمیت حمایت ویژه از شرکت‌های دانش‌بنیان و بخش خصوصی

به گزارش عسلنا، این استاد دانشگاه، افزود: باید از شرکت‌های دانش‌بنیان که مبنای تجاری‌سازی طرح‌ها و تحقیقات علمی را دارند، حمایت ویژه شود تا بخش خصوصی مشارکت بیشتری در توسعه علمی و تجاری صنعت زنبورداری داشته باشد.

وی، یکی از انتظارات و نیازهای دیگر این بخش از صنعت زنبورداری را تقویت تشکل‌های بخش خصوصی ازلحاظ مباحث علمی و آموزشی و میدان دادن به آن‌ها در مسائل اجرایی دانست و ابراز کرد: باید با ایجاد زمینه مناسب برای رشد این تشکل‌ها (تعاونی‌ها، اتحادیه‌ها، انجمن‌ها و صندوق توسعه زنبورداری) و شرکت دادن آن‌ها در مراجع تصمیم‌گیری مؤثر، مشارکت و هم‌افزایی و استفاده از پتانسیل بخش خصوصی را باز کرد.

 این عضو مؤسس انجمن علمی زنبورعسل ایران، با اشاره به این نکته که در حال حاضر، بخش خصوصی متأسفانه از دامنه تصمیم‌گیری‌ها کنار رفته و در گوشه‌ای برای خود تلاش می‌کند، این مسئله را یک نقطه‌ضعف برشمرد و اذعان کرد: پتانسیل‌های اثربخش و قوی این بخش مهم باید مورداستفاده در جهت توسعه این صنعت قرار بگیرد و باید بخش دولتی و خصوصی تکمیل‌کننده فعالیت همدیگر و یاریگر هم باشند، چراکه موازی کاری نتیجه مطلوبی نخواهد داشت.

نیاز به تحقیقات جامع در کاهش مشکلات و بلایا و چتر بیمه‌ای برای زنبوردار

وی، با تأکید بر آسیب‌شناسی و آینده‌پژوهشی در صنعت زنبورداری، یادآور شد: ضرورت دارد تحقیقات کامل و جامعی برای کاهش اثرات حوادث، بلایا، تلفات و مشکلات جدید حادث‌شده در دنیا و ایران، اتخاذ شود و مشکلاتی نظیر؛ گرمایش زمین، خشک‌سالی، طغیان برخی حشرات مثل ملخ‌های مهاجر و پروانه رنگارنگ، بحران آب و زیان به کشاورزی و مراتع شهد زا، تغییرات مربوط به بارندگی‌ها، نوسان دما، پدیده گردوغبار و امثال این‌ها باید دقیقاً آسیب‌شناسی و تحقیق شود تا مبنای دقیقی برای تقابل و عبور از این مشکلات داشته باشیم.

به گزارش عسلنا، عبادی با اشاره به بیمه کلنی‌های زنبورعسل در برابر حوادث، گفت: یکی دیگر از ضرورت‌ها و نیازهای این صنعت حمایت بیمه‌ای است که بایستی با تحقیقات دقیق و هدفمند، چتر بیمه‌ای برای خسارات حوادثی ازجمله بلایای طبیعی، سیل و توفان و نیز سم‌پاشی‌های بی‌رویه وجود داشته و از زنبورداران حمایت کند.

نقشه جامع پوشش گیاهی ایران و تقویم زنبورداری، نیاز ضروری صنعت زنبورداری

وی در ادامه با اشاره بر لزوم افزایش مطالعات و تحقیقات بر روی گیاهان شهدزا و گرده زا، به‌منظور تهیه نقشه جامع پوشش گیاهی ایران و تدوین تقویم زنبورداری برای مناطق مختلف کشور، از این دو مورد به‌عنوان یک ضرورت برای ایجاد سهولت در پرورش زنبورعسل و کمک به کوچ مؤثر و بهتر برای زنبورداران یادکرد و افزود: این موضوع سال‌های سال است که یک نیاز مهم برای این صنعت است و تا این نقشه و تقویم تخصصی وجود نداشته باشد، زنبورداران ما با آزمون‌وخطای زیادی روبرو هستند.

حراست زیستی از زنبورهای عسل با توجه به نیازهای اکولوژی

این استاد حشره‌شناسی، توجه به نیازهای اکولوژی و استفاده از گیاهان مورداستفاده زنبورعسل (شهدزا و گرده زا) در محیط‌زیست شهری، پارک‌ها، بوستان‌ها و باغچه‌های خانه‌ها، برای تأمین غذای گرده‌افشان‌ها در شرایطی که مراتع ما ثمر کمتری دارند را لبیکی خودجوش به ندای زمین و محیط‌زیست دانست که باید در دستور کار شهرداری‌ها و سازمان‌ها و موردتوجه عموم مردم باشد تا در هرجایی که نیاز به فضای سبز است، حتی‌المقدور از این گیاهان مفید برای زنبورعسل و گرده‌افشان‌ها استفاده شود.

تقویت و احیای ستاد گرده‌افشانی و افزایش بار تحقیقاتی آن

وی با تأکید بر تقویت ستاد گرده‌افشانی و افزایش بار تحقیقاتی آن، متذکر شد: ما این ستاد را تنها در سیاست‌گذاری دیدیم، ولی در فعالیت میدانی و عملکردی چندان توفیق نداشته و فعال نبوده است که باید سریعاً احیاء شود.

 به گزارش عسلنا، عبادی، پیشنهاد کرد: ایجاد دبیرخانه تخصصی برای هماهنگی‌های لازم به‌منظور فرهنگ‌سازی جدی در خصوص گرده‌افشانی و ترویج نقش ممتاز زنبورعسل برای همه گروه‌های سنی و سطوح مختلف، لازم به نظر می‌رسد تا شاهد افزایش کمی و کیفی گیاهان و دانه‌ها و زراعت باغی و کشاورزی و توسعه مراتع و جنگل‌ها باشیم.

این محقق ارشد صنعت زنبورداری، تقویت سرمایه‌گذاری در صنعت زنبورداری و بخش تحقیق و پژوهش و حمایت از بخش تحقیق و توسعه در صنایع و شرکت‌های این صنعت و توسعه زنبورداری علمی را دیگر انتظار بخش علمی و تحقیقاتی صنعت زنبورداری توصیف کرد و توضیح داد: این امر از طریق اعطای تسهیلات کم سود بلندمدت و کوتاه‌مدت جهت ترویج زنبورداری علمی و تقویت نقدینگی زنبورداران و شرکت‌های تولیدی و بسته‌بندی میسر است.

به گزارش عسلنا، وی تشریح کرد: در این شاخه صندوق حمایت از توسعه صنعت زنبورداری کشور، خدمات ارزنده‌ای داشته که باید موردحمایت سیاست‌گذاران بالادستی کشور قرار گیرد. صندوق حمایت باید ترتیبی اتخاذ کند که به‌طور مستقیم زنبورداران را ارزیابی و ازنظر مالی، آموزشی، علمی و معنوی حمایت کند تا اثرگذاری مستقیم و بی‌واسطه داشته باشد./

پایان بخش اول گفتگو- ادامه دارد...