به گزارش پایگاه خبری تحلیلی صنعت زنبورداری ایران، در راستای احصای نیازها، چالشها و رهیافتهای بخش تشکلها و صنوف زنبورداری، با مهندس بهزاد بانکی پور، از مدیران جوان و موفق تشکلهای بخش کشاورزی و زنبورداری کشور به گفتگو نشستیم. ایشان در بخش اول این گفتگو با برشمردن چالشها و رهیافتهای موجود در اصلاح ساختار تشکیلاتی صنوف زنبورداری، گفت: مشکلات ساختاری نظیر ورود افراد غیرمتخصص و منفعتطلب در سمتهای اجرایی برخی تشکلها و عدم نظارت بر عملکرد تشکلهای زنبورداری باید با کمک استانداردهای جهانی و مهندسی فرآیند، یک مدل واحد ارائه خدمات توسط سازمان تعاون روستایی کشور برای نظارت و کیفی سازی فعالیت تشکلهای زنبورداری تدوین و ابلاغشده و ضمانت اجرایی پیدا کند.
به گزارش عسلنا، بانکی پور، با تحصیلات کارشناسی ارشد مرتبط با کشاورزی و کارآفرینی سازمانی، سابقه اجرایی و مدیریتی درخشان 18 ساله در صنعت کشاورزی و زنبورداری ایران از معدود مدیرانی است که نزدیک به دو دهه در مدیرعاملی تعدادی از تشکلهای محوری بخش کشاورزی بهصورت فعالیت داشته است.
ارائه مقالات علمی و تألیف کتاب، ایده پردازیهای خلاق در صنعت زنبورداری، ساخت محصولات ترکیبی و کمک به ایجاد ارزشافزوده، مزیت رقابتی و بالا بردن قدرت چانهزنی زنبورداران کشور در بازارهای داخلی و جهانی، ماحصل فعالیتهای این مدیر صنعت زنبورداری کشور است که نزدیک به 8 سال است، مدیرعاملی صندوق حمایت از توسعه صنعت زنبورداری کشور را بر عهده دارد.
در کارنامه مدیریتی و اجرایی، بانکی پور، مسئولیتهایی همچون؛ مدیرعامل کانون هماهنگی تشکلهای کشاورزی استان تهران، مدیرعامل کانون خبرگان کشاورزی استان تهران، مدیرعامل اتحادیه سراسری باغداران کشور، معاون برنامهریزی و کارآفرینی سازمان نظاممهندسی کشاورزی و منابع طبیعی استان تهران، مدیرعامل صندوق حمایت از توسعه کشاورزی استان تهران، ریاست شعب موسسه تعاونی اعتباری افضل توس و مدیرعاملی صندوق حمایت از توسعه زنبورداری کشور به چشم میخورد.
اینک قسمت دوم این گفتگوی سازنده از نظرتان می گذرد:
- عسلنا - فلسفه وجودی این مشکلات ساختاری و عواقب بعدی عدماصلاح این موارد چیست؟
بانکی پور: بزرگترین مرجع نظارتی بر این تشکلهای بخش خصوصی، مجامع آنها و خود زنبورداران هستند که متأسفانه عملکرد برخی از این تشکلها، اشتیاق و اعتماد زیادی برای مشارکت در زنبورداران ایجاد نکرده است.
متأسفانه بر اساس آماری که در صندوق حمایت از توسعه زنبورداری کشور موجود است، نرخ مشارکت زنبورداران در مجامع این اتحادیهها و تعاونیها بهطور میانگین بسیار پایین و ناچیز است، البته تشکلهای معدودی هم وجود دارند که توانستند مشارکتی بالا را کسب کنند.
بنابراین، پاسخگویی هم در این تشکلها به اعضاء و زنبوردار شکل نمیگیرد و بهطور مثال، ضریب تعاونیها درفروش محصولات زنبورداری برای اعضاء یا خرید این محصولات و تأمین ملزومات آنها در برابر استانداردهای جهانی صنفی بسیار پایین است و فاصله بسیاری با کشورهای منطقه و کشورهای اروپایی دارد، در این کشورها حداقل 30 درصد محصولات اعضا توسط اتحادیهها خریداری یا بازاریابی میشود و بهطور مثال؛ در آرژانتین این رقم تا 90 درصد هم میرسد ولی در کشور ما با آمارهای موجود، این رقم بهزحمت به 4-3 درصد میرسد.
اینها آسیبهای جدی برای صنعت زنبورداری است، البته این تشکلها مشکل سرمایه در گردش را در توجیه این کمکاری بیان میکنند، ولی پاسخ اینجاست که پس تشکلهای خوبی که در حال حاضر این وظیفه را بهخوبی انجام میدهند، چگونه موفق شدند و چگونه بر این مشکل فائق آمدند.
علت دیگر وجود این چالشها، ضعف مدیریت و اجرایی و عدم تجربه و علم و یا اشراف نداشتن بر ارتباطات مؤثر، کار تیمی و استفاده از فرصتها و ظرفیتها است.
البته ناگفته نماند که در این سیستم تشکیلاتی، نظام انگیزشی هم وجود ندارد تا مدیران را برای کار بهتر و تمرکز بیشتر تشویق و ترغیب کند.
اگر با این توضیحات، تشکلی وجود داشته باشد که مدیران ذینفع داشته و در چهارچوب اساسنامه حرکت نکند و خدمات خوبی ندهد و تنها کارهای نمایشی داشته و بهصورت شکلی وجود داشته باشد، نظارتی هم بر آن اعمال نمیشود و بدون پاسخگویی قطعاً زمینه فساد اداری و مالی پدید میآید.
بسیاری از این تشکلها به دلیل اینکه توجیه اقتصادی ندارند یا به دلیل فقدان نظارتهای لازم، عملاً غیرفعال و تعطیل هستند و طبق آمار موجود، بهوضوح میبینیم که از تشکلهای موجود حدود یکسوم تقریباً راکد، تعطیل و بدون فعالیت هستند.
متأسفانه صرفاً برخی از این تشکلها فقط روی کاغذ هستند و هیچ فعالیت مدون و مشخصی هم ندارند.
مهمترین چالش بعدی این است که برخی تشکلهای ما صرفاً به دنبال مطالبه گری از دولت بدون انجام تلاشهای ویژه برای درآمدزایی صنفی و با بیعملی در انجام فعالیتهای خلاقانه هستند و بدون تعهد برای ایفای نقش و وظیفه خود، تنها نشستهاند که دولت کاری برایشان بکند.
ساختار تشکلها هم باید نقش و وظایف خود را ایفا کنند و در رفع مشکلات زنبورداران تلاش کنند و تنها همه مشکلات را به امید حمایت دولتی رها نکنند، البته تشکلهای فعال، تلاشگر و خلاقی هم داریم که اصلاً نیاز به حمایت دولت ندارند ولی درصد این اتحادیهها و تعاونیها زیاد نیست.
متأسفانه بسیاری از این تعاونیها به لحاظ ساختار سرمایه هم بسیار معیوب هستند و بهطور مثال ممکن است سالها فهرست اعضای این تعاونیها بهروزرسانی نشود و افرادی بودند که فعالیت و تمدید عضویتی ندارند و یا افزایش سرمایهای نداشتند و پیگیری هم صورت نگرفته است.
فرآیندها هم در تعاونی بهخوبی شکل نمیگیرد و برای فعالیتهای استاندارد، تعیین هیئتمدیره، مدیرعامل و عزل اینها و مباحث مالی و عملیاتی هیچ برنامه دقیق و لازمالاجرایی وجود ندارد و به این فرآیندها و دستورالعملها توجه نمیشود.
حسابرسی عملیاتی در این تعاونیها وجود ندارد و تنها حسابداری بهصورت مالی انجام میشود و مجموعه اینها سبب شده برخی تعاونیها عملکرد مطلوب و تأثیرگذاری لازم را نداشته باشند.
- عسلنا - پیشنهاد و رهیافت شما برای عبور از چالشهای ساختاری و اصلاح عملکرد تشکلهای زنبورداری چیست؟
بانکی پور : برای عبور از این چالشها، از دولت جدید انتظار میرود با توجه به اینکه اصلاح ساختار تعاونیها و اتحادیهها، ضامن موفقیت و از ارکان توسعه صنعت کشاورزی و زنبورداری کشور است، در مجموعه سازمان مرکزی تعاون روستایی بهعنوان متولی اصلی ساماندهی تشکلهای زنبورداری کشور، با تغییر رویکرد به سمت مهندسی فرآیندها در تعاونیها و اتحادیههای زنبورداری پیش برود و با عنایت به استانداردهای جهانی مدیریت، نظیر اصول (ISO 9001) استفاده کند و فرآیند تعاونیها را از جذب و استخدام تا فعالیتهای اجرایی، مالی و وظایف عملکردی را فرآیند محور و عملیاتی کرده و یک مدل ارائه خدمت واحد برای همه اتحادیهها و تعاونیهای زنبورداری کشور تدوین و ابلاغ کند.
هدایت تعاونیها به سمت یک مدل ارائه خدمت واحد و مفید در جهت بهبود خدمات و ارتقای عملکرد میتواند سبب تحول تشکیلاتی و عملکردی این تشکلها بهعنوان ظرفیتی که تنها بهصورت کمی رشد کرده باشند و این اتحادیهها و تعاونیها را به سمت کیفی سازی پیش ببرد.
متأسفانه این تشکلها تنها ایجاد شدند و در حوزه توانمندسازی، آموزش و کیفی سازی فعالیتها هیچ کار مفیدی برای آنها صورت نگرفته است. در حوزه شناسایی افراد خبره و جذب آنها در تشکلها هم هیچ فرآیند، الهام، شاخص یا شرح وظایف و دستورالعملی وجود ندارد.
در حوزه فعالیتهای اجرایی هیچ مدلی برای این تشکلها نداریم و در حوزه نظارتی هم استاندارد و مجری موظفی وجود ندارد و همه اینها سبب کاهش کارایی و تأثیر این تشکلها و اتحادیهها شده است.
- -چه بازخوردی از عدم نظارت بر تشکلهای زنبورداری پدید میآید؟
متأسفانه شاهد حضور افرادی در تشکیلات تعاونیها بودیم و هستیم که سالهاست، تنها به بزرگ کردن برند تولیدی خود با استفاده از امکانات تعاونیها و اتحادیه مشغول هستند و هیچ خروجی عملکردی مناسبی هم برای اهالی تعاونی و اعضاء نداشتند.
متأسفانه این افراد، سالها سرمایه تعاونی و منابع و تسهیلات ارزانقیمتی که در اختیارشان بوده را در حسابها بلوکه کرده و سبب رسوب این سرمایهها و عدم استفاده بهینه و خلاقانه به نفع زنبورداران شدند و تنها به حسابرسی مالی و مثلاً اضافه شدن درصدی به سرمایه تعاونی افتخار و اکتفا کردند.
متأسفانه این روند سبب تشریفاتی شدن این صنفها و سو استفادههای سیاسی در بزنگاههای تاریخی شده است. بسیاری از این تشکلها بدون حتی یک عمل مفید برای جامعه زنبورداری مطالبه گر از دولت و معارض دیگر تشکلهای مفید این صنعت هم هستند و با رفتار طلبکارانه، کمکاری و بیعملی خود را توجیه میکنند.
نکته اسفبار این است که متأسفانه این افراد و تشکلها در برخی نهادهای ملی و کشوری هم نفوذ کردند و مثلاً در مجلس شورای اسلامی یا دولت، شنونده هم دارند و بهنوعی خود را دلسوز منافع زنبورداران (در اصل منافع شخصی برند خود) جا میزنند.
- - آیا برای حل اختلاف یا میانجیگری در صنعت زنبورداری هم نهادی وجود دارد؟
با توصیه و بخشنامه این اصلاحات صورت نمیگیرد و باید یک اتفاقنظر و سیاستگذاری کلان صورت پذیرد و ضمن تدوین این دستورالعمل اجرایی و الزام بر انجام آن پیشنهاد میشود که یک «اتاق داوری» که از دیگر موارد مغفول مانده تشکیلاتی در صنعت زنبورداری است نیز تشکیل و سازماندهی شود.
این اتفاق بسیار خوب در اتاق بازرگانی ایران شکلگرفته و به حلوفصل بسیاری از دعاوی تشکلها میپردازد که این مجمع رفع اختلاف، علاوه بر کاهش اختلافات و افزایش تعامل در کاهش ورودی پروندهها و دعاوی به قوه قضائیه نیز مفید بوده و حتی میتواند نقش ارشادی، بازدارنده و هشداردهنده داشته باشد.
متولی بحث تشکلها (سازمان تعاون روستایی) باید نظارت و حساسیت بیشتری در اصلاح ساختار و عملکرد تشکلها و نیز نظارتهای دقیق و رصد دورهای بر آنها داشته باشد تا این نهادها و صنوف همیشه سایه نظارتی دولت را بر سرخود احساس کنند.
در این میان ایجاد «کانون خبرگان» در صنعت زنبورداری نیز میتواند مکمل رفع چالشهای تشکیلاتی باشد تا پیشکسوتان و ریشسفیدان این صنعت بتوانند برای بسیاری از مشکلات چارهجویی کنند و در توسعه صنعت زنبورداری نقش پدرانه ایفا کنند که این مهم هم در ارتقای منزلت این عزیزان و شایستهسالاری مفید است و هم گرهگشای بسیاری از اختلاف و مشکلات خواهد شد./
پایان گفتگو
